תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ

0 .סאו

98 )וא אטת אאם/ 2, 81 01,224

יע 4 ט

1/10906 8464

2

א ונאת) 8608 מפופסנצ,41,א41160א

פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

אַלע וו ער ק

פ וו

מוישע קולבּאק

בּאַנז ען

וו י ל נ ש

ווילנער פאַרלאַג פון בּ. קלעצקין

וו י ל { ש

ווילנער פאַרלאָג פון בֹּ. קלעצקין

סאה 201 אן סטעזאום?

ץ 6 ם 8 1 ם 6 מז { 6 2 -- א 8 0 { ט 2 6 2 8{ ס זן

3 16108826114 ,101180 1 6180 .ב) ג1מזהאטזלן

זעלמעניאנער

אָט דאָם איז רעב זעלמעלעם הױף. אַ פא אַרצײטיקער מויער מיט אַ צעקרישלטן מינק אן, 'צוויי שורעם הייזער פול מים זעסמעלעך. פאַראַן נאָך שטאַלן, קע לערן, בּוידע? מער. דאָם אַלץ זעש אים װי אַ. שמאָל געסל. זומער, בּיים שאַ ריען אויף טאָג. פלענט דעד קליינער רעב זעלמעלע אַרױסנײן אָט אַהער אין הוילע גאַטקעט. דאָ פלענט ער איבערטראָגן אַ ציגל, דאָ פלענט ער מיט אַלע קוימעם מראָגן מימט אויף אַ רידל. | פו װאַגען שטאַמט ר' זעלמעלע? ין דער מישמאַכע איז אומגעגאַננען אַ העסבּער, אַז עה שמאַמט פון יך ראַסיי". יערנפאַלט האָט ער שוין דאָ הי כאַסענע געהאָט מיט דער בּאָבע בּאַשען, װאָס אי דעמאָלט, קענטיק, געװען אַ מיי"ל, ‏ און דאָ האָט זי אויך אָנגעהױבן קינדלען. די צאָבּע בּאַשע, גום מען איבּער, האָט געקינדלט גאָר אָן שום אוימרשכענונג, ‏ נאַכאַנאַנד ‏ מיט אַ ימין מירעף, און די קונדער פון איר טראַכט האָבּן = בּאַקומען ואוקסיקע און שװאַרצע, מיט בריימע פלייצקעם -- אמתע זעלמעניאַנער. די קינדער פלעגן שפּע? מער איבערניין | אין רעב זעלמעלעם רעשום, ד"ה קין אִם איז ער ניש געװען. ער פלענט אַ בימל אָפװאַרטן און נאָכדעם אָפּגעבּן זײ מאר באַלמעלאָכעט. איינעם, פֿאַליען, האָט ער שוין צו צען יאֶר געמאַכט פאַר א גאַרבּער, צוליב א מיימע עפּעס מיט אַ פער מען האָט זיך נש אַרומגעזען, װי די קינדער גופא האָבּן אָנגעהוזבן. צו קינדלען. ‏ שניר זיינען צַוגעקומען פון ‏ פֿאַרשײדענער פרוכפּערקייט, אויך איידעמט אַלערלײ, אַלץ נייע קויכעם, בּיז די שכינים

8

פון הוף האָבּן זיך געמווט מאַטריעך זיין. אַלע הײזער זיינען אָנ: געפּראָפּט געװאָרן מיש זשװאַװע, שװאַרצע זעלמעלעך. בּלאָנדע האָנן זיך דורכגעװאָרפן װײיניק. דאָס אויך -- צװישן מיידלעך, אין קלאַל גענומען, אַ דינער שיכט, װאָט האָט זיך נים שטאַרק אַרױסנעזען. אַ פּאָר געלע כעוורע זיינען צוגעקומען שוין פאַר דער לעצטער צייש אין די סאַמעץ לעצטע עטלעכע יאָר. װי אַזי אָשֹׂ די האָבן זיך אַרײנגעלאַפּט אין דער משפּחה, אין נאָך ניש אויפגעקלערט גע: װאָרן בּיז היינטיקן מאָנ, -

די זעלמעניאַנער זיינען שװאַרצע, ביינערדיקע מיט בריישץ ני. דעוייקע שטערױנם.. אַ. זעלמעניאַנער האָט אַ פליישיקע נאָז. אַ זעל. מעגיאַנער האָבּן גריגער אין די בּאַקן. דאָס ראָו איז ער אַ רויקער שוייגער, װאָס קוקט אויף אַלעמען פון דער זייט, הגם ס'זיינען אויך דאָ, דערהױיפּט צװישן דעם יונגן דור, שטאַרקע היידער און רײירשף: קעם, אַפילע אַזעספּענימער, נאָר אין גרונט זיינען זי עס שעמעװדיקע רענ זעלמעלעך, װאָס זיינען אַרונשער;עפּאַלן אונטער פרעמרע האַשפּאָעם און מאַכן דעס אָנשטעל. די ועלמעניאַנעך זיינען פאַרלישענע. ניט קיין בּייזע. זיי שווייגן, כמורנע און פריילעך, האַנאַם סאיז אויך פאַראַן אַ בּאַזונדער זעלמעניאַנישער נוסעך, װאָס גלים װי אייזן.

די זעלמעניאַנער האָבן אױסגעאַרבּעט אין מעשעך פון דוירעס אַן אייגענעט רײעך -- אַ מין װייכן גערוך פון צונעלענענעם הי מים נאָך עפּעםס.

| פ'טרעפט אין אַ. װאַגאָן, יידן פאָרן, ס'איז געפּאַקט, מ'גענעצט צו דעם קאַלטן פרימאָרגן. מיטאַמאָל ריבּט אוים אַ ייה די אױגן און מום אַ טרעג:

-- זייט אַזױ גוט, איר זײיט נים אַ נ-ער?

- פאפ יא

- זייש. איר גיט רעב ועלמעלעם אַן איניקל?

-- יאָ, רעב זעלמעלעס אַן איניקל.

דער ייד פאַרליינט די הענט אין די אַרבּל און פאָרט וייטער. דאָס האָט ער אין שלאָף רערשמעקט רעבּ זעלמעלעס רײעך, האָגאַם

6

קױנער פון שמאָט האָט זיך אױף דעם ױכער נים פֿאַרטראַכט; קיינעם פאַלט גאָר ניש. איין, אַז די זעלמעניאַנער האָבּן אַ בּאַזונדעף רייעך.

מאַראַן ‏ נאָך ‏ אַן אייגנטימלעכקייט אין דער מישפּאָכע, װאָס איז אַראַקטעדיסטיש דערהופּט פאה מענער: |

אַ רעב זעלמעלע האָט ליב גלאַט אַזױ זיך אָפּוימצן, אָפּכאַפּן העט אַטעם, ;דערבּיי לאָזש ער אַרױס צווישן די ליפּן אַזאַ מין פויילע:ן, צאַרטן. הירזשע, װאָט מיקען עס אונטערהערן בּלױז ביי אַ שטאַל, וואו פערד שמפייען און קייען האָבּער.

דאָס אַלץ בּאַװײוט, אַן רע זעלמעלע האָט געשטאַמט ערגעץ פון אַ ייִשעוו. |

פון דעם זעט מען אויך, אַז רעב זעלמעלע איז גריילעך אײנ? מאַך, וי אַ שטיק בּרױיט. מזיינען גיטאָ קיין אַקְאֶרעם אין דעח מישפּאָכע ניטאָ. קיין געפאַלענע פֿאַר דער צייט, אויסער די מומע העמיע.

טאָמער אַ פּליך, -- איז עס נים קיין שפּראָץ פון רעב זעל. משלעם :שטאַם, ‏ מעג אַפילע מראָגן פון אים מיט הײ, װי פון אַ סענעזענץ. |

8ל

ביים ס'האָבן זיך אָנגעהױבּן װיזן די שפּראָצונגען פון פערטן דאָר, האָט העב זעלמעלע גענומען קלייבּן זיך אין װעג אַרײין. עה האָט אָנגעשריבן אויף אַ שאָװל אין אַן סייפער זיין צאַװאָע, אַרומגעדרײט זיך א ביסל. צייט גלאַט אַזױ, און איז נאָכדעט טאַקע געשטאָרבן.

דאָס איז געווען אַן אײנפאַכער מענטש. די צאַװאָע, האָט ער געשריבן. אויף יידיש, מיש די געהעריקע העבּרעישע :וערטלעך, און אַזױ װי דער פייפער װאַלגערט זיך איצט אַרוֹם, לױינט דאָ, עפשער, פֿאַרשריינבן די צאַװאָע לעזיקאַרן : ו'

מאָנטיק, פּאַרשע בּעשאַלאַך, ‏ שנאַס... (פאַרמעקט).

איך העכן אַלײין פאַר מיין לעבּן איינצוטיילן פאַר מיינע קינדעח װי זאָל זין אַכער מײע שאָנע שעלי. רעכן איך אַזױ זאָל זין: מיינע קינדער ּליבן װוינען בּעכאָצער שעלי. די שטיקל קאַרקע, װאָס איך האָבּ, זאָל מען פאַרקויַפן, נעמען פון איר ערעך אַרבּע מייעם

7

הוק און די שטאָט אין כּעסטעדרעש זאָל מען אױך פאַרקױפן נעמען. פאַר איר ערעך. מיע. װעכאַמישים חוק, און מגעפינט זיך מיר. אויך, אונשעד' דעם זעקפטן זיגל אין אױיוון, רעכטס, אויך ערעך עלעף רוק, זאָל מען אַזױ אַינטײלן: ליבּני איששע -- מײע װעכאַמישימ דוק, װאָרעם ער, מיין זון איטשע, האָט שוין גענומען מייע װעכאַמישים חוק אַן אַרלעכעשבן אויף דער ירושה פּאַר. מיין לעכּן נאָך, און ליבֹּני זישע -- ששיי מייעס חוק, און ליבּני. יודע אויך שטיי מייעם רוק, ליבּני מאליע. אויך שטיי. מייעש רוק ‏ און לעבּיטי כיע?מאַשע ‏ --. מיע. רוק, לעבּיטי מאַטלע אויך מייע. ריק, און לעביטי ראַשע אויך מייע רוק, און לעהורוויץ זאָל מען אָפּנעבן מיזע. װעכאַמישים וועעסרים, וועלכע איך האָכּ האָ בי אים גענומען צו געבּן ליבּני איטשע. אַן אַרלענעשצן. אויף דעה. *ערושע. מאַ- מיין לעבּן נאָך, דאַרף מען אים אָפּגעבּן. און כאַמישע װעעסריט רוק ואָל מען אָמּנעבּן אויף אוילעמעם, און די איבעריקע פאַר מיר אוֹיף הױצאָעם צו פירן אויף דער איכּיקער װעלט. און די הױדיזאַכ; געהערן לעאישטי אָרעבּאַשע. לעאַכער מײיע שאָנע. פון מיין אישטי זאָלן זיך די שעכטער אַלע דרי צעטײלן נאָר צװײ קישנם צו גענן פאַה איטשעכ בּמילע כיקע. | און אַזױ אַלעס זאָלן זיך צע: מיילן די פעכטער, נאָר מיינע מאַלצּושים זאָלן געהערן צו די זין. דעם ;שמויפענעם ופוטער זאָל נעמען װעח נויטיק איז, אָדער.אַלפי גוירט וועמען מ'ויעט פאַלן, נאָר ניש צו קריגן זיך, אַלץ זאָל זיין מיטן שיינעם אױפֿן, און װי איך אַלין האָבּ אײנגעשילט, ניש פרעמדע זאָלן טײילן. און. זאָל אַלעמען װויל בּאַקומען, געניטן . אין. נאַכעם. דאָס װינטש איך מיטן גאַנצן האַרצן. נאָר אַכער מײע שאָנע שעלי זאָלן זי אָן מיר ניט פאַה:עסן, כאָטיאַ היטן קאַדעש זאַנן, װי מענלעך איז. פון מיר -- זאָלמען:עליע בּערעכ ליב כװאָסט.

:

דִי בּאָכּץ כּאַשע האָט אױף הימשע יאָר איכּערנעלעכּט דעם זיידן, און מ'קען זאָגן, אַז זי לעבּט נאָך בִּיו היינטיקן טאָג. עמעם, נש זי זעט װי געהעריק, און ניש זי הערט װי געהעריק,. און מט

8

זי גייט װי געהעריק, אָבּער אַבּי זי לעבּט. זי אין געװאָרן ענלעף מער צו אַן אַלשער הון װי צו אַ מענטשן, און זי װיים אַפילע נים, אַז פ'איז דערווייל בי אונדו עפּעם רעש געװאָרן די װעלש.

די צַּאָבּע פּאַשע האָט צו פאָן נאָר מיט זך, און אױבּ ‏ טראַכט, ‏ זיינען עם, ‏ מימטאָמע, גאָר משוגעדיקע. מראַכטענישן, ‏ גע. מאַכט פון אַ גאַנץ אַנדער מאַטעריע, איירער די געוויינטלעכע גע:

סטרעפט אַמאָל פאַרנאַכט, זי דריי זיך אַרם אין דער טונקלעניש, און מישאַמאָל טוש זי אַ זאָג צו אַ היטן שניפּמל אין שטובּ:

-- מאַטעלע, נאַכפאָל גייסטו ניט דאַװנען ?

דער שװאַרצער מאָטעלע, װאָס פ'שמעקט שוין פון אים פּאַ װאָלינקעס מיש היי, גייט צו, פאַרקאַשעהט די פאַטשײלקע פון דער באבעט אוער און שרייט אױין:

-- בּאָבּע,. איך בִין אַ פּיאָנער!

טוט ױ אַ שאָקל מיטן קאָפ:

-- יע, יע, שרם שוין געדאַװנש. װו'סטע געדאַרנש?

אַזױ װעט זי שוין אַװעקגײן פון דער װעלט מיש אַ ררקן פאַרצײיטיקן געמיט. דער הויף שטייט פעסט דאָרטן, וואו רעב זעל: מעלע האָט אים אַװעקגעשטעלט, און װאָס אַ יאָר, זעש זי קומען צו היפשע עטלעכע שווארצע שוויי; ערלעך -- רעבּיזעלמעלעך.

זומער, בּיים די בּאָבּע בּאַשע גייט שוין אַרױים אין הױיף, זיצט זי אױפן שװעל און קוועלט אָן, װייל זי זעש, װי פון יעדער מיר שיטן זיך רעג זעלמעלעך, װי שװאַרצער פאָן.

ס'לייכט די גרוימע זון אויפן נייעם זעלמענאַנישן װידערוואוקס.

אָט אַואַ. אין די בּאָבע.

5

דער צווייטער דאָר זעלמעניאַנעה האָט זיך פאַרצװײגט אין חריי ‏ מעכטיקע שטראָמעץ און עשלעכע ביישייכלעך. די גרונשזיילן פון דער מישפּאָכע זיינען געװען פון אַלע מאָק און געגליבּן ביו איצט: פעטער איטשע, / מעטער זישע און מעטער יודע.

דער פעטער פאָליע גײט בּאַזונדער. דעח פעטער מאָליע גײמ מיט אַן אייגענעס = אָפּנעשײדטן,, האָרעפּאַשנעם װענ אין לעבּן. דער זעלמעניאַנישער הויף גייט אים ניט אָן, װייל ער האַלט, אַן קלי נערהייט האָט מען אים דאָן בּאַלײריקט. ער אין אַן אַכלע-, האָט פּאַזונדערס ליב. קאַרטאָפּל-טײגעכצן, און װאָס מאַר אַ געדאַנקען ער שאַפט, ווייט מען ניט, מאַכמעם ער זאָנט זי נים אַרױים.

דאָס איבּעריקע אין דער משפּאָכע איז שוין דרויבּ, װאו דע שוירעש זעט זיך שווער אַרױס, האַנאַם זי זיינען אויך געפורעמט לוש עב זעלמעלעם האַשנאָכע און טראָגן זיך אַרום איבּעה דער װעלט מיט זיין רייעך.

אַ בּאַזונדער אָרט פאַרנעמט אין דער מישפּאַכע - הער פעמער זישע, װאָס װערש אין הויף פאַרועכנט פאַר אַ יאַכסן. ער אין אַ דיקלעכער זייגערמאַכער מיט אַ. פיתקאַנטיקן שטערן, מיט אַ פירקאַ:: טיקער בּאָרה, אַ כאָלוש, אָדער עה מאַכט זיך עפשער פאַר אַ באָלוש.

אַמאָליקע יאָרן פלענט מען אַ פּאַפּיר ברעננען איבּעהליענען צו אים. דער פעטער זישע פלענט אַדוסנעמען די שפּאַקטיװ פון אויג,, בּעשן זיצן און איבערלייענען געדולדיק װאָרט בּיי װאָרט. אוב אָצּער דער פעטער זישע האָט אויך ניש געקענט איבערליענען, האָט ער געהאַט די מיילע, װאָס ער פלענט שוין זאָגן אזי פון אום. װײניק, . װאָס אין פּאַפּיר שטייט געשריבּן.

עד האָט געהאָט אַ שײנע האַװאַנע.

די הױפּט-מײלע פון זיין לײיענען. איז ‏ אָבער . בּאַשטאַנען אין דעם, װאָס גלייך אויף אַן ‏ אָרט פלענט ער געבּן אַן אייצע מיקויעך דער , ספּראַווע".

מען זאָנט, אַן אין אים אין געלענן בּאַהאַלשן אַ גדויסע- קויעך.

צוויי טעכטער האָט אים זיין וייבּ, די מומע גיטע, געבּראַכט אויף דער װעלט מיט אַ סאַר מער שװעריקײטן, װי ס'מּאַסש מאַר זעלמעניאַנער. ‏ איינע. איז טאַנקע דעם פעטער זישעס -- אַ רײנע זעלמעניאַגערין, די צווייטע האָט שוין אין זיך אַן ביסל זיפע מאָרע: שכוירע, װאָט די מומע ניטע, זאָל דאָס איך צי קיין גנײ ניט זין,

160

האָט אַריינגעשמונלט אין דער מישפּאָכע. מען דאַרף עס אָבּע דער מומע גיטען מױכל זין, װײל אַלע האַלטן אַן ז אין נים שולדיק, -- זי שטאַמש פון ראַבַּאָנים. |

דער פעטער איטשע איז אַ מעלעךעויען. דאָס האָט ער, דער פעטער איטשע, ניט געקענט דערװאַרטן זיך און גענומען ‏ שױן מאַר ‏ רעב זעלמעלעם לענּן אַן אַדלעכעשבּן אויף דער יערישע. ער איז א שניידער, א לאַטוטניק. זיין הויכע מאַשין, אַ דאַרע און אַ לעפּעשעװאַטע, מראַסקעט בי אים טאָג װי נאַכט.

די מאַשין פֿאַרטױבּט דעם הויף.

דער פעטער איטשע פּראָדוציהש די עמעסע זעלמעניאַנער פון דער ריינסטער פּראַנע. מ'האַלט, אַז ער האָט אין דעם פּראַט אַפילע איבּערגעשטינן ‏ רעב זעלמעלען אַלײן.

אויסעד אַלע ‏ רעגילעטן, - װאָס זיינען אייגנטימלעך פאַר דעת גאַנצער פאמיליע, האָט דער פעטער איששע אױמגעאַרגעט בּלויז פאר ‏ זיך, אַלײץ ‏ אַן אייגענע ‏ רעַנילעס: ער גיסש מיט אַ געשתי.

מון זיינעם א נאָס אין אַמאָל אַ. שכינע געפאַלן אין כאַ. לאַשעט.

אין דער הייפער צײיט פון בּירנעריקריג האָט מען זיך מאַקע אין הוה שטאַרק בּאַאומרױיקט װעגן זיין ניפן. דער פעטער זישע האָט שוין אַפילע געפונען פאַר נויטיק אַרינגײן צו אים און דורכ? ריידן זיך װעגן דעם דאָזיקן איניען.

- איטשע, -- האָט ער געואָגט, -- צי װײמש, אַז צוליב דיין ניסן זיינען מיד ניט זיכער מיטן לעבּן?

יאָ. װאָס האָט אי דער פעטער איטשע נעקענט ענטפערן? סהאָט דאָך פון אים גענאָסן און געשריען פּינװאַלד.

מען האָט קעפידעה צוגעטראַכט פּלענער, נאָר אַן סאי גע קומען דערצו, האָט זיך די מומע מאַלקעלע אַלײן אַן אייצע גענעבּן:

דער פעמער איטשע פלענט בייס-מייסע זיך אָנכאַפּן גים נאָז און אַרײנפאַלן אין בּעט אַרײן, די מומע מאַלקעלע פלענט אויף גיך אַרױפװאַרפן אוף אים אַ. קישן און אַלײן אַרױפליגן זיך, אָדער, אוב זי האָט קיין צייט ניט געהאַט -- אַװעקזעצן אַ קינד אוין אים. דאָרטן, אונטער דעם בּעטגעװאַנט, פלענט ער זיך גאַנץ ניט אוים?

11

ניסן, אָפּטרײימלען די פעדערן. און זעצן זיך נאָכדעם צוריק צו דע- אַרבּעט. | |

אין שאָלעם:צײטן איז עס אָבּעח ניט געווען געפערלעך.

אַרעראַבּע! |

זומער בּאַנינען, אַ האַלבּער הויף לינט נאָך אין שאָטן,. און דער אַרומגעצװאָגענער פעטער איטשע זיצט. שוין בּיים אָפענעם פענט? טע, שיסט פון זיין ני-מאַשין. -פּלוצלונג שוט ער אַ נאָס. פרייסט זיך אַרױס אַ. פינצטערעד, יאָמעהלעכער געשריי פון אַ נוטע-לאָמום, דעד הוף היינט זיך אָן טשונען, מ'ריגט די אױיגן, מאַנכע שפּרינגען פון די בּעטן; |

-- װאָס איו;

-- גאָרנישט, -- זאָגט מען, -- דער פעשער איטשע ניסט.

= גאָרנישט, = גאָרנישמ !

דערווייל עפענען. זיך אומעטום פענסטער און. פענסטערלעך, סרוקן זיך אַרױם בּאַנינענדיקע קאָלערלײ מינים שװאַרצע, צעקירלטע, זעלמעניאַנישע קעפּלעך און מישריט אַזיס פון אַלע זיטן ;

-- צו געזונט, פעטער!

-- צום לעבּן, פעטער!

-- צו געזונט, צום לעבּן, צו לאַננע יאֶר, פעשע"ן//

שוין גאר אַן אַנדער מענטש איז געװען דער פעמער ידע אַן אַנדער מענטש און אַ. מאָדערנער מענטש. ער אי געװען אַ מטאָליער, ‏ אַ מאָגערער "ר מיט אַ גלאַנציק, בּערדל און מיט שפאַ: קולן -- העויבער האָט עַ- ‏ טאָמיר אויסנעזען רונעדיק -- נאָר די שפּאַקולן פלענט ער, מיסטאָמע, -טראָנן. פון ‏ שיינקיט און בּעקאָ. װעדיקייט װענן. עֶר פלענט הוגלען אין די שפּאַקולן, עסן אין די שפּאַקולן, נאָר שלאָפן אין זיי, דאַכט זיך, ניט.

פעטער יודע איז געווען אַ מילאָסאָף און אַן אַלמען.

זיין װײבּ, די מומע העסיע, איז גאָך געשטאָרבּן פאַון די דייששן, צוזאַמען. מיט אַ. שויכעט און גאָרנים מים קיין שיינעם טויט.

דעמאָלט איז פעטער יודע אַװעק זיצן שיווע אין בעסמעדרעש, האָט זיך אַװעקנעזעצט הינטערן אויװן און שיין מער ניט געװאָלט אויפשטיין בּיכלאַל. ער האָט בּאַשלאָסן אויגעבן אַלע וועלטלעכע איג.

13

יאָנים און פאַרנעמען זיך בּלױז מיט טראַכטן מאַכשאָװעס;--אַן אַרבּעם מוז מע מױידע זיין, א גאַנץ בּעקאָװעדיקע. די שטאָט האָט זיך אָבּער אָנגעזעצט און עֶך אין דאָך אַװעק צום װאַרשטאַט.

װאָט . האָט פּאַפירט מיט דער מומע העסיען? |

אונדזער שטאָט אין דאַמאָלט געלעגן אין האַרמאַטן-פייער. באַלעבאָסטעט פון דער גאַנצער גאָט האָכּן פאַרשלאָסן די שטיכּעף און אַראָפּ אַלע צו רעב זעלמעלען אין קעלער. פּלוצלונג האָט זיף דער מומע העסיען פאַרנלוסט א הינערשע זופּ. פּאַהװאָם? אין דעף שמיקעניש האָט זי אַזי לאַנג געקוקט אױף רעם יענעזקל דעם שויכעם, בּיז ס'האָט זיך איר פאַרװאָלט אֶף. כאַפּט זי אַ הון, דע שויכעט ציט אַרױס דעם כאַלעף, און מגייש אַרױם אין הויף שעכטן.

ס'האָט דעמאָלט א זעץ געטאָן אין הױף אַ װילדעה פײער און אַרױסגעשלאָגן װאו נאָר אַ. שויבּ. |

דערנאָך האָט אַ שאָכן אָנגעקלאַפּט אין קעלער, מזאָל אַרױם. גײן. די מומע העמיע אין געלענן הײַק און בלאָס, װי מװאָלם גאָרנישט געשען, לעבּן איר אי געלענן מיש דער בּאָרד אַרױף דעם שויכטשס קאָפּ, און ער, דער שויכעט גופע, איז געלענן אויף דעם אײנגעפאַלענעם פּאַרקן מיטן כאַלעף אין האַנט.

דַערבּיי איז געשטאַנען די הון און געפילאָזאָפירט.

פעטער יודע איז געווען אַ כפורנער שוייגער, האַגאַם די זעל: מעניאַנער שוייגן = פריילעך. אויסער דעם דאָזיקן קליינעם אָפּנױג, איז ער אין, די איבּעריקע גענג געבּליבּן מריי די טראַדיציעס פון רעב זעלמעלען.

דורך אים איז, אַנעו, געקומען צום אויסדרוק די ליבּע צו דער נאַטור, װאָס איז געווען שטארק טעטיקן אין דער מישפּאָכע. דער פעמער יודע פלענש פאַרועצן גענדז בי זיך אין פירהוין -- װעע זיינער א הון איז שוין געקומען צו הייד. -- ער פלענט אין א רענן אַרױסשטעלן אַ צובּער אויף רעגן-װאַסעה, און װעסקע-צייט האָט עה זיך געמוזט פאַרטאָנ ארוימכאפּן אָנקלײבן שששאַװיע. זיין ליבּע צו קלעצער און ברעטער שטאַמט אויך, מיסטאָמע, פון דעם אינענעם דראַנג צו דער נאַטור. דער פעטער יודע פלענט אָפּהוגלען אַ ברעמ מיט ליבשאַפט און מיט ‏ ברען, סישט אײן װאָרט -- ער האָט

12

ליב געהאַט סטאָלערײ. דערצו האָט עה נאָך געהאָט אַ מױערדיקע בּענקשאַפט צו פידל, צו געזאַנג, און בּיכלאַל צו מויק:ואַכן.

דער פעטער יודע האָט זיך געלאָזט האָבּן קינדער פון פאַת. שיידענעם ווערט. פאַר אונדזער געבּרויך זיינען אָבּער פּאַסיק בלויז צוויי-- כייעלע דעם פעטער יודעם און צאַלקע דעם פעטער יודעס.

6

דאָ לוינט נאָך צום סאָף אָפּשטעלן זיך גענויער אויף איינעם פֿון די יעגעהע זעלמעניאַגער, אויף דעם פעטעח איטשעם עלמערן זין -- בערע כװאָסט. |

אָט איז אַן יונג -- אַ' גװאַר, אַ. שוויינגריקער גאַרבּער. בּיים דעם בירגער-קחיג האָט עה אין די שלאַכטן אַרום קאַזאַן בּאַקומען אַן אָרדן פון דער , רוישער פאָן", פאַר זיין קאַלטער זעלמעניאַנישעײ גװורע. |

עֶר איז געגאַננען מיט גײַען אויף װאַרשע.

דאָרט איז (עֹר שיר ניט אומנעקומען, אַרײנגעפּאַלן צו די פּאָ: ליאַקן, מיש ניסים האָט ער זיך אָכֹּער בּאַװיון איבּערצוטאָן און גע קומען אַהים צופום.

בּיים בערע איז ‏ אַריין אין שטובּ, איז געװאָרן די גרויסץ יע: לאָלע. דער גאַנצער הויף איז זיך צונויפגעלאָפן, אַפילע דער פעטער זישע איז אויך אַרין. בּערע האָט זיך רעמאָלט אַװעקגעזעצט, גענומען פּאַמעלעך אַראָפּציען די שטיװל און אַ זאָג געטאָן צו דער מומע מאַלקעלען:

-- מאַמע, גיב מיר עסן !

ער האָט זיך געזעצט מיט אַ צּיטערן אימפּעט רײבן די טידע און קוקן אויפן בּאַלקן. דער פעטער יודע האָט אוימנעשפּיגן און איז אַװעקגעגאַנגען. בּימלעכװייז האָבּן זיך אַלע אַרױס:ערוקט. בערע האָט אָפּנעגעסן, אָנגעטאָן די שטיוול און איז װידער אַװעק מילכאָמע

האַלטן,

14

1 אַ וועלט, הא?

סמפארר

אין הויף איז שטיל.

די מילכאָמע און די רעװאָלוציעם זיינען פאָפקאָלסאָף אַרורכ? גענאַננען בּעשאָלעם, בּלויז מיש דער מומע העסיען האָט געטראָפן דער אומגליק אומזיסט:אומנישט, צולי אַ נאַרישער ימל זו.

די זעלמעניאַנער האָבּן זיך אומגעקעחט פון די פראַנטן אין האַרמע. שינעלן,. אויפגעטרענטע ‏ װינטערדיקע היטלען. די ערשטע צייט. איז מען אַרומנענאַננען איבערן הוף, װי די װעלף, געשלונגען אַליץ, װאָס האָש זיך געמאַכט אונמערן האַנט, נאָר בּיסלעכווייז האָט מען זי אַרינגענאַרט אין די שטיגער, גערערט צו זיי, װייך און, אַרױס? כּאַקומען װי פיאיז צוריק די אַלשע מאַרע. װינטער האָט מען מים די שיגעלן בּאַשלאָגן די קאַלטע מירן, און די אויפנעטרענטע הימלען װאַלגערן זיך נאָך אַדײַעם הינטערן אױוון. סטרעפט, אין די גרויסע מהעסט, קריגט אַרױים ‏ מעטער איטשע. פון הינשעראויוונדיקן זאַמר אַזאַ היטל, צים זי אַראָפּ כּי אינערן באָרר און גײט אַרײנטראָגן אַ רעמיע האָלץ פאַר דער מומע מאַלקעלען. י

אָט דאָס איז איבעגעבליבּן פון רער מילכאָמע.

6

דער טריװאַלנסטער פון אַלע זעלמעניאַנער איז פעשער פאָליע; דעדט ער ניט אַרױים קיין װאָזש, ול קליינערהייט האָט מען אים דאָ בּאַלײדיקט. מיילע, ראַכט זיך, אַן מיקלײבט זיך אים נימ שלעפן פאַרן צונג.

נאָך אים גייט בערע דעם פעמער איטשעם, אויך אַן היפּשער מאַגעבאַרע, איצטער. אַ מיליציאָנער פון צווייטן צירקל, נאָר אַזױ

18

וו" מען זעט אים אין די אויגן ניט אָן, עד קומט אַהײט בּלוין אי? בּערשלאָפן, אויף דעם טאַטנס האַרטן טאַפּטשאַן, איז מיט אים אויך נים געפערלעך.

טאָמער טרעפט, אַז עמעצער פון די יונגע הײבּט אַמאָל אָן בּאָלבּען פון ‏ די היינטיקע נאַרישקײטן, גִים מען זיך מיט אים אַן אייצע אויפן היימישן אויפן ; פּאַר זיי, פאַר די יונגע שיליועס, גילט נאָך אַן העטערער װאָרט, און אויבּ. שוין גאָר שלעכט, העלפט נאָך אַ פּאַטש אויכעט.

--. שוין העכסטע צייט אַרױפשלאָגן דעם דול פון קאָם, -- זאָגט פעמער זישץ.

| --- און ממעג שוין װערן שטיקלעך מענטשן אויך, -- זאָנט מעטער . איטשע.

-- און דער איקער, ויפ איז דער שיר צו בּעלדעװען? -- זאָגט פעטער יודע,

פעטער יורע האָט עם מימטאָמע אין זינען זיין כייעלען. מ'װיים, אַז פעטער יורע קלײיבּט זיך כאַמענע מאַכן כייעלען פאַר אַ. ידישן מענטשן. די לעצטע צײיט האָט ער פאַרװאָרפן דעם הובּל, דרייט זיך. אַרום גאַנצע טעג איבּער די בּאָטעמעדראָשים און זוכט עפּעס אַ לייט. ‏ ער װיל אַ שויכעט.

מ'הערציילט, לעמאָשל, פון אַזאַ פאַל;

אַנומלטן האָט ער אָפּגערעדט טרעפן זיך מיט אַזאַ סאָרט כאָסן ערגעץ אויף אַן ‏ אָפּנעלענענער נאַס.. בּיינאַכט דאַרף זיך דעמאָלט גהאָד' מאַכן אַ זאַװערוכע. פונדעסטועגן איז זיין כייעלע אַװעק, אָפּנע. שטעלט זיך בּיים ראָג, װוּ דער טאַטע האָט פאַרזאָגט, און גענומען װואַחמן. /אין הער זאַװײע האָט מען ניט אַרױסגעזען קיין שום לעבּעדיקע בּאַשעפעניש און דעם כאָסן אויך גיט. כייעלע האָט אָבּעה, קענטיק, אויף אַװױ פיל געװאָלט כאַסענע האָבּן, אַז זי האָט זיך צונעטוליעש צן אַ װאַנט און בּאַשלאָמן װאַרטן אויף איה בּאַשערטן בּיזן מאָף. װאָס זי האָט זיך דאַן געשראַכט -- איז פּאָשעט שוער צו זאָגן,

16

שפּעט אין דער נאַט האָט זיך פעטער יודע אוימן געלעגעוי דעו= מאָנט פאָן איר, אין ער אַרױסנעלאָפן און געבּראַכט זי קוים אַ לעבּע? דיקע אַהיים,

און װעגן כאָסן זאָגט מען אין הױף:

-- ושר פאַרשטײט עם ניש, אַז ער האָט נש געװאָלט כאַטענע האָבּן אין אַ פראָמט; |

ש

ס'איז מאַראַן אַ זעלמעניאַנער אין הויף, װאָס װאָלט כאַמעש נען געהאָט מיט כייעלען אין אַ פראָסט אויך. דאָס אין אַן עלטערער בּאָכער פון אַ יאָר אָכט און חחיסיק, אוב ניט מער, אַן אייזערנער שוויגער. ער קומם אַלע נאַכט צום מאַטן אין שמובּ איבערשלאָפן אויף דעם האַרטן טאַפּששאַן. מ'האַלט, אַז ס'איז דאַפקע אַ גלײכע זאַך, נאָר די קאַלטע ליבּע צװישן כײיעלען און דעם דאָזיקן מענטשן דאַרף זיך נאָך אױסשטאַלײרן. זי דאַרף זיך נאָך אױטשטאַלירן, װאָרעם כייעלע לויפט נאָך פארט אַהױם פון ציש צו צייט אויף אַ זעוּנג,

פעטער יודע װעט אָבּער זיכער זיין קעגן שידעך צוליב פאָלגן: דיקש/מײַמים;

1 אַ זעלמעניאַנער האָט פיינט אַ זעלמעניאַנער.

8 דער כאָסן אין ניט קיין יירישלעכער מענטש.

8 הער נאָטן איזדיעקעװעט זיך איבּערן הויף.

דאָס איז ריכמיק. פּונקט איצטעף אױפצולאָכעס דער װעלט האָט ער, הער כאָסן, אָפּנעטאָן עפּעט אַ נייעם שפיצל מים דער מאַמען זיינער, מים דער מומע מאַלקעלען, װאָס האָט אױפגערודערט די אַלטע זעלמעניאַנער בּיזן ‏ בּיין.

װאָס האָט אַזיינם פּאַסירש ?

די מומע מאַלקעלע איז זיך אַנוסטן מעיאַשעװ און גייט אַװעק צו צּערען אין דער מיליציע אַרין+ ‏ -

-- בערע, אַלעמײ ‏ טומטו ניט אַמאָל אַ שמײכל, -- אַזױ האָט זי געפרעגט, -- מען קאָן דאָך מיינען װער ווייסט װאָס?

מ, קולבאַק, זעלמיניאַנעף ‏ (2) 17

וי זי הערציילט, האָט ער דעמאָלט יאָ אַ שמייכל געמאָן. עם. שער יע און עפשער גיט, נאָר עף אין געועסן לאַנג, געקוקט פון אונשן אַרױף אויף הער פאַרװיקלטער מאַמען און געפאָרשקעש מיט דער נאָז.

דערנאָך האָט (ער געפרענט:

-- צי האָט איר פון װאַנען צו לעבן, מאַמע?

דער פעטער איטשע אין אַ פריילעכעד ייד און עח האַרף, אַלזאָ ניט ;האָבּן פון װאַנען צו לעבן.

בקע האָט אָפּגעזיפצט, אַרױמ;עלאָזן צװישן די ליפּן דעם אייהעלן הירושע קע קאַפּיטל 1) און א זאָג געטאָן:

-- צי' ווייסטו, מאַמע, |אַז דו וּיסט ניט קיין ; איוורעדיקע?

-- זי האָט, העם עמעס זאָגנדיק, ניש געוואוסט. בערע האָט איר אויפגעקלערט, גענעגן קלאָר צו פאַרשטין, און געאייצעט, אַז זי זאָל שוין. בּעסער. אונשערנעמען אַ קורם אויף ליקווידירן די אַמעראַצעס.

הערנאָך האָט ער זיך אויפגעהויבן און אָנגעקלונגען אין פּער: טעצניקים. |

אל

ס"איז געווען שװאַט. פרעסט. די מומע מאַלקעלע אין גענאַנגען אַהים צַ. פאַרפראָהעגע און געטראַכט:

-- מיט דעם דאָזיקן בּערען איז שוין גלייכער, אַז מען טרעפט זיך זעלטענער.

און אין הויף דאָט זיך געקערש כוישעך.

אויף, מאָרגן האָט זיך טאַקע בּאַװיזן אַ לערער אין הױף אַ בּאָכער מיט אַ. טשופרינע פון אונטערן דאַשעק.

דער מומע מאַלקעלען האָט דעמאָלט גענומען שלאָגן אין האַרצן. זי האָט זיך בּאַלך אַרומגעװאַשן, אױסנעטאָן דעם פאַרטעך, און גריילעך פאַרשעמט צוגעזעצט צו אַ בּרעג טיש. די מומע מאַלקעלע איז געווען איבּעה:עשראָקן, ניט געוואומט, װאָס סע װעש דאָ אייגנטלעך פאָהגעקומען, און מים פאַרצװײפלונג האָט זי געקוקט דעם לערעד אין

18

די אויגן אַרײן. דער לערער האָט נאָך אויך ניש געואומט געני װאָס מ'דאַרף מאָן, האָט ער זיך אױך גערױטלש אנטערן דאַי שעק. -

כעוורע קאָמיוג (די שיליועס) האַלט די שרייבנעצייג פאַר? שלאָסן, און מהאָט זיך אױמגעלאָזן, אַז אין דער מומעם פינטער זײ: נען. געווען פליגן אָנשטאָט מינט. די מומע האָש געבּלאָזן אין מיג. מער און געבּלאָזן, אָבּע װי דער לערער האָט פאַרױכערט, װעט עם שוין ניט העלפן. די פּען האָט מען אַרױסגעצױגן פון הינטערן שפּינט, די שפּינװעבּט אָפּגעװישט. דער לערער האָט זי אַ הריק געטאָן אויפן נאָגל, און ס' האָט זיך אַרױסגעװיזן, אַז דאָס איז שוין נאָר אַ פאַרצײמיקע פּען, נאָך פון פאַר דער רעװאָלוציע,

פון העמאָלט אָן איז שוין בּיי רער מומע מאַלקעלען פאַרבּליבן די געואױנטשאַפט, ואו נאָר אַ פען, דאַרף מען זי אַ פּראוו מאָן אויםן נאָגל, צי סישרייבּש, און געהאַלטן האָט זי,, אַז דאָס איז שוין אויך אַ שטיקל סימען פון אַ געלערנטן מענטשן.

דער פעטער איטשע איז אויך געװוען שטאַרק צעטראָגן, פונ. דעסטוועגן האָט ער זיי פּאָרגעלײינש זין העפט צום שריבן. דער פעשער איטשע. האָט אַרױסגענומען פון קעסטל אין דער ניימא: שין אַ צונוימגעדרייטע העפט, צו װעלכער סאין געװען צנע? בּונהן א בּליפערער אויף אַ שטריקעלע, אױסגענלײכט די העפט אויף ‏ דער קני, און איבּעהגענעכּן דעם לערער מיט א ציטער אין די עלנבויגנט,

דער הויף האָט זיך צונויפגעקליבן, סיאיז געװאָרן אַ שטיקעניש, מ'האָט געשטוינט און געקװעטשט מיט די פּלײצעס.

-- אַ װעלט, האָ? -- האָט פעשער איטשע פאָפקאָלסאָה נים אױסגעהאַלטן.

פעשער יודע דאָט אױף אים רתזעריק אַַ קוק געשאָן פון אונשער די שפּאַקולן און געענטפערט: |

-- איז שוין ‏ ניט גלייכער, אַן מען לינט אין דרערר?

דאָס האָט ער געמיינט די מומע העסיען, װאָם אין שוין באַי פריים געװאָרן פון שול-צװאַנג.

19

בּלוין פעטער זישע איז געשטאַנען רױַק, אָן אַ זייט, געצויגן אַן האָר פון בּאָרד און געשמייכלט. | -- ליימישע קינדער!

א

דערנאָך האָט מען זיך אָבּער צוגעװויינט. דער לערער פלעגט קומען יעדן אױפדערנאַכט. מיהאָט שוין געוואוסט, און די מומע מאַל: קעלע, מוז מען מוידע זיין, האָט בּיי אים אַ סאַך אױפגעטאָן, מאַכמעס די פעוקייטן זיינען געווען גוט, כאָטש מען דאַרף איך צועבן, אַן זי האָט זיך אַ בּיסל אונטערגעפוילט לערנען.

-- דער קאָפּ אין נים דערביי -- אַזױ פלעגט זי מיינען.

בּיכלאָל האָט זיך די מומע מאַלקעלע אויפנעפירט, װי אַ קליין מיידל פון קלאָט, װאָס איז געװען אַ בּיסל אומפאַרשטענדלעך פאַר אַזאַ בּאַרדאַעס, װי זי.

אַמאָל האָט דער לערער, ניט מרעפנדיק זי אין שטובּ, געפונען אַפילע פאַר ניישיק באַקלאָגן זיך פאַרן פעטער איטשע:

-- איער פרוי, -- האָם ער געואָנט, -- ווייוט אַהױים גענ: מעיקייטן, נאָר זי בּאַציש זיך ניט מיט דעם געהעריקן אינטערעם צן דער אַרבּעט.

-- אַזױ גאָר?! -- האָט זיך פעטער איטשע שטאַרק פאַר. כידרעשט.

שפּעטער האָט ער טאַקע אויס:ערעדש דעד מומע מאַלקעלען:

-- סמייטש, -- האָט ער זיך געבּייזערט, -- מ'קאָסט דאָך מים? טאָמע געלטש! |

די מומע מאַלקעלע האָט זיך טכילעס פאַרלאָרן, אַפילע רוים געװאָרן,. נאָר זי איז בּאַלד געפאַלן אויפן טערעץ:

-- אַז כ'האָטּ קיין בּיכל נים...

אָט דאָס האָט שױן דער פעטער בּעשומויפן גיט געקאָנט בּאַנעמען:

-- - װאָט הייסט, װײיניק בּיכלעך זיינען פאַראַן אי שטוב? האָסטו שוין אַלע ביכלעך אױסגעלערנט?

20

די מומע מאַלקעלע האָט אַליין דערוען, אַן איר ענטמער קאַן דאָ ניש גילטן, און זי האָט צוגעטראַנט אַן אַנדער אויסועג:

-- אַז איך זע ניט... אַהױסגעפאַלן אַ גלעזל.פון די שפּאַקולן..;

מען האַרף אָבּער גיש מינען, אַו דער פעטער איו געװען מאָמיד אַזױ ‏ שטרענג צו דער מומען מאַלקעלען. עס שאַרט נים צז פאַרגעדענקען, אַוֹ דאָ האָט מען צו מאָן מוט פֿאַרצײטיקער ליבון אָלט צויי און פערציק יאָר. פעטער איטשע האָט, נעבּעך, אויך מימגעפילט דער מומען.

און עס האָט אַמילע אַטאָל פאַפירט אֲוֹאַ מאַל:

דער לערער דאָרף באַלד אָנקומען, די מומע מאַלקעלע קלייבט זיך װאָס גיכער אין שטאָט אַריין, פּלוצלונג לױפט אַרין ‏ הער שװאַרצער ‏ מאַטעלע מיט אַ געשרי,

-- מומע, דער לערער ג"מ!

מע דערציילט, אַז די מומע טאַלקעלע האָט זיך דעמאָלט אַזױ פאַרלאָרן,. אַז זי איז אַרײנגעקראָכן מיטן מאַנטל און מיט די װאָ: ליקעם און מיטן קאָשיק אין בעט אַריין. פעשער איטשע האָט ײ אַײנגעדעקמ, נאָכדעם האָט ער צונוימגעליינט דרי הענט, אױימגעבייגן א ביסל דעם קאָפּ אֶן א זייט (אָ, אַ זעלמעניאַגער; און געזאָנט גריי: לעך אומעמיק צום לערשר:

-- מיין | אַלטע פילט זיך עפּעם היינש גי אינגאַנצן... זעם פאַרשרײיכּט, כאַװער. לערער, און איר װעט שוין אונדו אָפּגעבּן די שאָ אַן אַנדערש מאָל.

פונדעסטויענן האָט די מומע מאַלקעלע אַ סאַך אױמגעטאָן.

6

טיפער װוינטער. די פענסטער -- פאַרװאַקסן מיט שניי. כעווי דע קאָמיונג אין אין די קלובּן, און די מומע זיצט נאַנצע געכט, אַ פאַרפלעקטע אין טינט, זיצט און אַרבּעש מיט דער פען. אויפן טיש שטייט אַן אַלטער לאָמפּ, װי בי אַלע שניידער. דער װינט פייט אין קוימען. עם זיצט דער פעטער ב"י אײן וי מױש, טהענט און גיים ; די מומע מאַלקעלע זיצש פון דער צווייטער זייט--

21

פאַרטיפט אין די פּאַפּירן. סע סקריפּעט די מען. אָט רוקש זי אים אונטער אַ צעטעלע און דאָס פּאָנעםט שיינט. פעטער איטשע נעמט דאָס צעטעלע צום אָנ : ער קאָן נאָך לייענען אויף אַ מעהאַלעך. | = שריינט צו אים די מומע מאַלקעלע אַװױ: ,יכ בּין גיזונט, דו געיסט, געי צום אײװג, נעמ אַריש דעס הלאָק, וועלג מיר טריןקענ טעי, פון מיר דײג האַרגעשעץטי פראָי מאַקלע דװאָסט". פעטער איטשע שמיכלט. ער אי צופרירן. שפּעטעד, װען מען זיצט שוין כּיים טיי, פאַרפוהט ער מיט איר אַ. בּאַלערנדיקן שמועם ; אויף קלייניקייטן שטעלט ער זיך ניט אָפּ, נאָר ער רערט װועגן מאָךזאַכן. -- ניט אַזױ שריּט מען, -- זאָגט ער, -- רירן מאַכט ניט אויס, אָנער שרײבּן מוז מען אײדל. ומע מאַלקעלע װערט אַזש אומרויק. -- אָט שרייבמטו, -- זאנט עה -- ,איך בּין געוונט". דאָס איז שוין ני איידל אױימנעדריקט די געדאַנקען. מען טאָר אַזױי נים שרייבּן. -- היינט װי אַזױ? -- פרענט די מומע, -- מען דאַרף שריינּן, -- און פעטער איטשע שליסט צו די אױגן, -- מען דאַרף: איך בּעפינדע זיך אין בּעסטן פאָלקאָמען געונב,, מומע מאַלקעלע זעט, אַז ער אין גערעכט. -- שרייב פון אַ בּריװ שצעלער -- זאָגט ער, מאַכמעס די היינטיקע מעטאַרעם זיינען עפעט הא ר אָן אַ טאִם. און , טע מוז אויך לייענען בּיכער! פון בּיכער װערט מען קלתתג. געווען אַמאָל אַ שריינער שאָמער, האָט מען זיך געקענט בּיי אים עפּעם לער נען- די היינטיקע טויגן ניט, עפּעם אַלץ מיט דער זון און מיט דער לעװאָנע, און ‏ אין יו אינדערפינסטער, איז געלענן דער װינטער, װי אַ קאַלטע זילבּערנע שימל, 4

עס זיינען געשטאַנען מויערערדיקע פרעסט - 39 גראַר. די

די װייסע דעכער זיינען אַראָפּגעקראָכן בי צו דער ערד; אין די

28

אָװנט? האָט געּלאַנקט דער שניי, און די לופט איבּערן שניי האָט געבהענט, װי בגלאָער בּראָנפן. / די גאַפן האָבּן געפּוסטעװעט, כאָטש ס'איז ערשט צוגעפאַלן

און װער זיינען עס די צוויי, װאָס האָבּן זיך געלאָזן שפּאַצירן אין אַזאַ נאַכט ? דאָס האָבּן זיך ערע פעטער איטשעס און כייעלע פעטער יוהעם אַראָפּ געלאָזן פון הוימישן נלישש און אַװעק עדרייט אין גאָס אַריין.

העכסטע ציט, אוב מען װיל עפּעם אױפטאָן! בּערען נעממ ניש קין קעלט.- כיעלע האָט זיך אָנֶּער ארײנגערוקט און קאָלנער, געקלאַפּט, מיט די הויכע בּאָטן, װי זי װאָלט גענאַננען צו דער טליע.

אין הויף האָט מען געואָנט:

-- װאָס מוט מען צו דער דאָזיקער מיידל, װעלכע פּראַװעמ אירע. ליבּעס נאָר אין זאַװערוכעס און פהעסט?

און די שוייגנדיקע מומע גיטע, װאָס |שטאַמט פון די ראַבּאָנים, האָט עפּעם פּלוצלונג אַ זאָג געטאָן אין דער װעלש אַרײן;

-- פון אָטּ דער מײרט װעש מימטאָמע. אַמאָל. אַריסקומען אַ װאַפער-פירער.

בערע און כיעלע האָנן געשויגן. ער איז געלאָפּן אַ בּימל מאָרױים און געמאַכט האַכאָנעס, אָבּער לעב קאַזאַן. איז עם בי אים צוגענאַננען היפּש גרינגער.

-- כייעלע,. איך ‏ געפעל דיר עפעם?

כייעלע ‏ פעטער יודעם האָט שוין לאַגט געװאַדש אויף אַזאַ צונאַנג צו דער זאַך און זי האָט געענטפערט מיט אַ. שמיכל:

-- אַזױ קען מען גיט פרעגן...

-- = פאַרװאָט (!

ער האָט שוין אויך געשמיכלט. פאַר כייעלע פעטער יודעם האָט דעמאָלט אַ צאַפּל געטאָן דער װוינטער, װי א זילבערנער פיש,

283

װייל אַ. זעלמעניאַרין האָט ליב די נאַטור, און זי האָש שאַלקהאַפטיק געפרענט:

און. איך געפעל דיף?

בערע האָט געשמייכלט און געשמייכלט און געשמייכלט.

איצט פרעגט זיך, װאָס איז געװוען װײטער?

כייעלע האָט אים |פּלוצלונג אַרומגעכאַפּט מיט. אירע גראָבע, שטענדיק פאַרפּראָרענע הענט מאַרן קאָפּ און גענומען קושן אין די ליפּן,. אין ‏ נאָז, אין די האַרטע גריער פון די בּאַקו. אָט ראָם איז געװוען ווייטער. |

דער איניען איז שוין אַזױ אַרום קלאָר געװאָרן. עס אין בּלויז אוימגעקומען מאָדגע, װאָס מען איז געשטאַנען אין אַ ווילדן פראָסט און געקושט זיך אָן אָן אויפהער און אָן אַן בּרעג. נאָכמער: שפּעטער איז עפּעס אַן עלטערער מענטש הורנגענאַננען צופעליק די גאָס האָט ער דאָ, אויף דעם אייגענעם אָרט, אָפּגעפּראָרן אַ פום.

דערנאָך האָט מען שפּאַצירט װײטער, און עם איז געווען קאַלט. זי זיינען אַװיסגעקומען צו אַ ראָג, װאו עס האָט געבּרענט אַ לאַמ. מערן, און אינעם עלעקשרישן קיילעך ליכט האָכן צוגעפּראָרענע פוײ. מאַנעט זיך געװאַרעמט אין די היימע אֶטעמם פון זײיערע מערר. שטיף װי אױף אַ. מעלד.

בערע האָט אַן קוק געטאָן אויפן זייגער און צונערופן אַ שליטן.

- נאָך דאָ אַ בּיסק צייט, -- האָט עה געזאָגט, -- מיון זיך אַרײנכאַפּן פאַרשרײבן.

פאַר כייעלע פעמער יודעט אין עס שוין געווען אַ בּיסל צופיל. דער אָװנש איז שוין געװען פול. זי האָט זיך נאָך געקליבן גיין אַהים און דאָרטן אינדערשטיל, אויפן הייסן געלענער, ואו סיהאָט שטענדיק. געשמעקט מיט דעם טאַטנם סטרוזשקעס, איבּערטראַכטן אוימסניי די זאַך: עס האָט געשלאָגן אין קאָפּ די לובּע. דערווייל האָט ועס דאָס שווערע זעלמעניאַנישע בּלוט קוים געקענט פאַרדײען.

דאָס שליטל איז שוין געשטאַנען לעבּן זײי.

בּערע האָט אַריינגעזעצט די קאַלע, איינגעדעקט זי מיט דער פאַרפראָרענער דעקע. ראָס שליטל האָט זיך אַ רים געשאָן און אַװעקגעשוואומען איער דער בּהייט פון גאַם. כייעלע האָט זיך דע.

24

מאָלט צוגעמוליעט צו בערען מיט אַן זעלמעניאַנישן אימפּניש און דערפילט זיינע קאַלמע ברייטע פליוצעם, װאָט ס'האָבן שמענדיק אִמ- גענעבן סים אַ גלייכער רויקייט, װי דעמב,

אל

כייעלע פעטער יודעם איז נאָכדעם גענאַננען אין דער װינטער. דיקער נאַכט אַהײם. אַרום און אַרום איז דער פראָמט געװען גרין, װי א שטיק; שלענטע גלאָז. עס האָבּן איר געקלוננען אין די אויערן די איגענע עלנטע טריש. זי איז דערנאַנגען בִּיו צום רעבּזעהיי אָפּנעשטעלט זיך כיים ישטום און אַריין נים צום = מאַטן, נאָר אַװעק שוין אַ בּיסל װײטער -- צו דער מומע מאַלקעלען.

מעטער איטשע האָט געשלונגען גרויסע זופּן פון גלאָן און געפירט . װײיטער דעם. בּאַלערנדיקן שמועם:

-- מען דאַרף שרייבּן פון אַן אַפאָר, מאַכטעט אוימיעס האָבּן ליב, אַז מען צוקט זײ. זײער שין, זעפטו, לאָזן זיך צוקן אַ מ און אַ לאַנגער . פון אַ ל קען מע אויך עפּעס מאַכן. דערמאָן זיך, מאַלקעלע, מיינע בּריוו כאָסנװײז. האָש מען דיר כאָטש געויזן מיין קסאַו ? אַ שאָר, -- האָט ער אָפּנעזיפצט, -- שוין היפּשע יאָרן, װי איך האָבּ נים געניצט רי מען.

28

וו דער נרויסער טומל

אינדערמרי. איז געשטאַנען דער גרויסער טומל. דער רעבּעוע? הויף האָט אויסנעזען, װי אַ מוראַשניק. מען איז געלאָפן אין הוילע כאָראַקעס אַדורכן פּראָסט פון איין שטובּ אין דער אַנדערער. עם זיינען פֿאָרגעקומען אומעשום ‏ ששייענדיקע ייַשעווהאַדאַסן.

-- פ'טייטש, ‏ מאיז אָפּגעשאָן געװאָרן אַ געװאָלע אין רעב זעלמעלעס הויף!

-- אָן ‏ כופּעיװעקעדושן !

-- ס'טייטש, סטייטש, בי אונדו זאָל עס גאָר מרעפן!

די אַלטע זעלמעניאַנער זיינען אַרומגענאַננען מיט אַרױס;ע; רוקטע בּערד, ועקרעכצט און געמאַכט מיט די פלייצעס. די שילועם האָבּן אַרױיפ:עקוקט פון אונטער די דאַשקעס, געשמעקט די אָנגע: לאָדענע שטימונג. ‏ און פעטער יודע איז גאָר געווען אויסער. זיך, אַ סמען -- ער איז געשטאַנען אין מיטן שטובּ. און געקײט דאָס בערדל. אין צווייטן צימער איז געלעגן כייעלע הוט פון שאַנד,, און עֶה, דער פעטער, האָט געבּלאָזן אין הובל, געאַױרצּעש מיט היץ און אַלץ אַרײנגעשײנעט צו דער בּרעט, אַז מען זאָל הערן אױף יענעד. זייט ‏ װאַנט;

-- ציג, = װאָס לויפסטן? װאָס שטעכט דיר אַזױ דער האָגער?

דערצו איז פעטעד יודע געװוען אַ מאָדערנער מענטש. ער איז געווען אַ פילאָטאָף און אַן אַלמען. מיטאַמאָל האָט ער אַװעקגעלײנט העם!הובּל אויפן װאַרשטאַט, געבליבן שטיין אַ היפּשע.װיילע ימיט דעם רוגזעדיקן פּאָנעם צו דער װעלט. ער האָט געשראַנט: -- פאַראַנען אַ קאַבאָלע פון הע זעלמעלען, אַז אַ כאַסענע זאָל מען פּראַװען מימ קלעזמער. |

:1

צווייטער זייט געלעגן כייעלע דעם פעשער יורעם, און אָנגעהױבּן מאַכן האַכאָנעס. ער האָט פאַרקאַשערט דאָס גלאַנציקע בערדל, צוגעשלאָטן די אויגן און גענומען שפּילן.

דאָס האָט, קלוימערשט, געדאַרפש בּאַדײטן: קלעומער שפּילן אויף כייעלעס כאַפענע.

פון אָנהײב אין טאַקע דער ניגן גענאַנגען, פונק װי גײ אַ קלעזמער צו באַרעקנם, נאָר סהאָט זיך שוין פון אים אויך געהערט אַ טויטער ריעך, װי פון א געזאַנג אויף אַ בּעמוילעם. עם האָט גע? צופּט בּיים האַרצן. דערנאָך האָט ער אָבּער גענומען שפּילן אַן ,אײיל-מאָלט=ראַכמים",, אַ. ניגן װעגן דעם, װאָס די מומע העסיע איז אַװעק פּאַר דער ציים פון דער װעלט און ניש זױכע געװען צו זיין בי דער טאָכטער צו דער כופע. טרערן האָגן זיך גענאָסן פון זיינע. אויגן, די נאַסע װיעם האָבּן געפּינטלט אױף די שפּאַקולן- גלעזלעך, און ער האָט שוין נים געזען פאַר זיך גאָרנישש, בּלױז צוגעהערט זיך צן דער פינצטערע" הימלאַװעס, װאָס קומט אוף איגעװײניק; ער האָט זיך צוגעהערש צום געואַנג װענן דעם ניש שיינעם טוט פון דער מומע העמיע.

דערנאָך האָט ער אױך געשפּילט װענן דער הו.

און װער װייפ, װי לאַנג פעטער יודע װאָלט דאָרטן געשטאַנען בּיים הילצערנעם װענטל, װען פּלוצלונג דערהערט זיך ניש אַ שטילער כליפּען פון יעגער זייט, אַ. פאַרשטיקטער געוויין, װאָס איו אַלץ שטאַרקער געװאָרן, און מען האָט געפילט, װי כייעלע װאַרפט זיך אויכן קישן און װערש פאַרגאַנגען פון מרערן.

דער פעטער האָט געכאַפּט אַ קענדל װאַסער און אין אַרײן אַהין. כיעלע האָט געיאָמערט. זי האָט זי אויפגעחױבּן אַ פאַר. באַלעשטע, אַ זופּ געשאָן און צוריק אַגירערגעמאַלן אויפן קישן. האָט זי פעטער יודע אַ גלעט געמאָן איבּעיץ קאָפּ, אַלם צײכן, אַז ער איז צופרידן פון דער קאַלעט טרערן און אַרױס שטילערהינ צום װאַרשטאַט.

ער האָט זיך געשטעלט צוריק צו דער אַרבעט מיט דער האַק און מיש דעט הובל, געמײסטרעװעש שװוייגנדיק אַ גאַנצן טאָ:, און שוין, דאַכט זיך, לאַכלוטן אויפגעהערט מראַכטן װענן דעם אומי - געראָטענעם שידעך. ערשט אנאָוונט האָט ער זיך גענאַפּט, אַז אָנשטאָט דעם אַלמעה, װאָס ער האָט אינדערפרי פאַרטראַכט, האָט זיך בּאַקומען אינאָונט א בּענקל, אַ פּראָסטער בענקל.

: :ט

בי בּערען אין אויף מאָרגן געװען אַ רײטאָ;.

פונװאַנען, פרענט זיך, װיים מען, אַן בי גערען איז געװען אַ ראָג ? פאַראַן אַואַ סימען: אוב בערע טוש אויס די שמיװל, איז עס אַ בּאַװיז, אַז ער רוט. דעמאָלט װערט ער אַ שטאַרק רויִקער מענטש. ער דרייט זיך אַרום איבעד דער ששוב אַ באָרװע. טער, אין די גהיסע הויזן גאַליפע, און נאַשט פון די טעפּלעך, כאַמט יי דער מומע מאַלקעלען אַ לאַטקע. פון דער פקאָזעראָדע, טונקט זי איז עפּעם אָפּ און װאַרפט עס גלייך אַרן דורכן מויל אין גויך אַרײן. צייטונגען ליענט ער שטיענדיקע-היט. דערנאָך זעצט עֶר זיך אַװעק. אויפן טאַפּטשאַן, די פיס אונטער זיך, און נעמט סטרויען דאָס בּאַלעלײקעלע.

בערע מאַרמאָנט אין זיך אַ פּאַד האַמעטנע לידער, װאָס {- האָט געכּהאַכט פון די פראָנטן ; זי ליגן אין אים װי אין אַ קעלע?, נאָר עס טרעפט אַז עֶר זינגש זיי אַרױים אויכעט. ער האָט צום זינגען אַ שווערע בּויך-שטים, און בּיים ער פאַרזיננט זיך, קריכן בי אים אַרױס די אוגן אויפן שטערן פון מעסיקעס.

ער שִיננט אַ בּיסל מאָדנע. = מען דאָרף אָנּער ניש מיינען, אַז כּערע פאַרטוש זיך אין די לידער. און מאַתעמט אָן דעם װאָכעדיקן לענן. עם טרעפט, אַז ער האַקט פּלוצלוג; איבּער דעם טיםן, הימפּײלעסדיקן געזאַנג און טוט אַ זאָ;;

--- מאַמע, ‏ אין צעראַבּקאָפּ גיט מען הינט פּוטער! און דערנאָך זינגט ער וויישער מיט נאָך מער היסלאַװעס, מאַר. כלינעש זיך, און ראָס אָרעמע באַלעלײקע פיימט צו.

28

א אַ לױם צו דעט זעלמעניאַגישן נוסעך אין דער װעלט? געשיכטע. :

בערע זיצש שוין היפּשע עטלעכע שאָ אויפן טאַפּטשאַן, די בּאָרװעפע סים אונמער זין, און שפּילט. דאָם כּאַדיט, אַן דער כאָסן איז. זי מעסאַמײעך אין די שיװעס יעמ האַמישטע. דאָס העמדל איז אָפּגעשפּילעט, די ליפן אָנגעבּלאָון, און די רעמ" גענע שמים (י"ט מון בויך:

אז איך פין געפאָרן, קײן ראָסטאָ אויפן דאָן האָב איך געגומען א לאָבן ריט{

אַז איך בִּין געפאָרן קײן ראָסטאָ אױפן דאָן, האָבּ איך די בורזשויען געמאכט דעם טויט.

און ‏ אין ‏ הױיף אין מען אַרומגענאַנגען און געואָנט:

-- װײיבּער דאַרפן זי האָבּן, די שיליוי עס? -- קאַדאָכעם דאַרפן זיי האָבן.

-- װי קומען זי, די כאַטערוקעט, צו װיבּע"?

און. דער פעטער וע ! איז יו אי צו כײעלען אין קאַמער:

-- װאָט לינסטו? - האָט ער געאָנט, -- דער מאַן דײנער זיצם דאָך דאָרטן אין דער מעסימע פון האַבאָנים און שיט פון זיך מיט שטיקער טוירע!

דעמאָלט דאָט זיך בערע אנגעזונגען, װי אַג פּױק, און אין אַװעק. ער האָט אַפילו ניט געפונען פאַר נויטיק צו פאָדװאַרפן אַ װאָרט, אַן ער האָט כאַמענע געהאָט.

8 (

שפּעט אין אָװנט, נאָך הײיסע ייַשעװהאַדאַסן, האָט ױף די מומע מאַלקעלע עלא צו בערען אין דער מיליציע אַריין. עס איז פּאַוואוסט, אַז די מומע מאַלקעלע האָט פון טאָמיד שינע אײנ? פאַלץ אין זיך, און איצמועד אי עם אויך איר אויפטן געװען -- גײן מאַדיפּעטן גערען אױף לעקעך און בּראָנפֿן,

-- אוב מען איז ניש קיין יידן, אין מען דאָך אָכּער שטיק. לעך מענטשן, װאָט -- נים?

זי אין דורכגענאַגנען קאַלטע, טונקעלע קאָריראָרן, ביו זי האָט ניט אויסגעפונען דעם צימער זיינעס. דאָרשן, צװישן פּונאַנדעױ: גערוקטע טישן, אי דער כאָסן געשטאַנען וא רױיטער, אַ פאַרמאָ: פּעטער און געװאַשן די דילן.

די מומע מאַלקעלע האָט זיך שיף פאַרשעמט.

-- וי פּאַסט עם פאַר דיר, -- האָט זי זיך צעביוש"ש, -- מען קען דאָך װעמען בעסן!

ערע האָט מיטן עלנבּויגן אָפּגעװישט די װאָנצן און נע: ענטפערט, אַז ער װעט, נישקאָשע, טרעפן אַלין די כאָכמע. ער האָט אַװעקגעשטעלט די בּאַרשט און אויפגענומען די מאַמען מיט זעלמעניאַנישער האַרציקײט.

די מומע מאַלקעלע האָט זיך צוגעזעצט גאַנץ ברייטלעך, ניטאָ זיך װאָס צו אַײלן. האָט עֶפעם ואַזױי זיך גענומען אַ פעדע- פון טיש, אַ פּריוו געטאָן אויפן נאָנל און געפרענט?

-- בּערע, די פען רייסט ניט?

-- גיין, נו,. און װאָס הערט זיך בּיי אייך?

--- ווייסט. אָך, --. האָט זי געענטפערט, -- מען לערנט 8

בּיסל יידיש, א כּיסל רוסיש...

אַזױ האָט מען גערעדש אַרום און אַרום.

און מען דאַרה ניט מיינען, אַז די מומע מאַלקעלע האָט מאַר. געפן אין יענעם אָונט נאָך װאָס זי אוז געקומען. זי האָט ניט פאַרגעטן. אַ מענטש דאַרף קענען בּלױיז צוגיײן צו אַ מענטשן ; און ניש אומזיסש האָט מען געשיקט אין דער שליכעס די קלוגע מומע מאַלקעלע, כאָטש פעטער יודע האָט זיך נאָך בּײיטאָג שטאַרץ גע: ריסן, און װי עֹר האָט בּײטאָג פאַרױכערט, װעט ער אים דאָרשן, דעט שיינעם איידעם. זיינעם,, צערייבן אויף אַש. די מומע מאַלקעלע האָט שוין דאַפקע גאָרניש פאַרגעסן, זי האָט אַפילע אויך באַװיזן אַרױסצװאָגן די האַשאָרץ, אַן דאָם פאַרשרײבּן זיך אין זאַנם האָט עפּעס אין זיך נים קין האַפּט. דאָס אין עפּעס ניש צום האַרצן.

בערע האָט צגעשמײיכלט, ‏ - |

5 50

העמאָלט אַ האָט זי אים פאַרנּעטן אויף לעקעך: און? בּראָנפן. אוּן די מומע מאַלקעלע האָט צנענעבן ‏

-- פֿאַרשטײט זיך,, אָן צערעמאָניעס, װאָדען ? -- מע איז דאָך אויך עפּעס ששיקלעך הינטיקע, קאָמפאָמאָלן- ‏ -

אין הוף האָט מען זיך גענומען גריטן צו אַ שטילער קאז מענע.

רוכן זיינען געשטאַנען איבער די קוימענם. קיטקעס -- אוים? געפלאַכטן אױף די מישן, װי אין די אַמאָליקע 3 יאָרן. ‏ די מומע נישט ווייס דעם פאָר פון אַ בּאַזונדער פאָרט האָגיק ייג וואָם מיט זי האָנּן זיך געכייעט. אירע. װייטע,. בּלױע ראכ נים. ‏ רויכעס פון צימרינג און זאַפרען האָבּן זיך. געטראָגן איבּערן הויף.

בּלויז פעמער יודע האָט נאָך עפּעם געקוקט הנזעדיק, אָבּער אויך אָן בּייז. עֶר האָט געהאַט עמעט אַ מין בּענעד פון זאַמר-קאָליה, מיט א בּרוינעם סאַמעטענעט קראַנעלע, װי אַ שטיקל הימען, ‏ - דאָט האָט ער איצטער געמריימל איבּערן מראָמט.

מען דאַרף נאָך אָבּער צוניין אַ קוק מאָן צו רעט פעטער זישע אין פענסטער אַרײן: אױב עס בּאַװײזט זיך אין פענסטעל אַ פירקאַנטיקע. באָרד, איבער איר לינט אַ האַנט, װאָס האַלם זי עפש צו, און מיט אַ קעמל װעהש זי, די דאָזיקע בּאָרר, געקעמט פון אונשן אַרױף, -- איז עס א בּאַװײז, אַן עס װעלן זיין גהויסע סימכעס אין הו

יאָ, ‏ די באָרר איז דאָ!

צאַלקע האָט געבּראַכט אַ פלעשל ויין אַלזאָ, אין רעצזעהויף טוט זיך מיסים. פעשער איטשע גייט אַרום פון בּאַנינען, װי די שטילקייט אין אַ מענטשלעכער געשטאַלט, װי אַ טױב טוט גלויז האָרכן, װאָם מען רעדט, דערביי װיל ור אויסמירן די מומע מאַל קערעם בּליקן.

מאַרװאָם ?

21

פעטער איטשע האָט אַ טעווע צו נעמען אַ קאַפּ אויף דידאָויקע סימכעם, און דערנאָך גײט ער זיך קושן מים די װײבּער. מען האַלט, אַז דאָס שטאַמט פון זיין נימ-איבּעה:עשפּיצטקייט.

עס האָט זיך אַרױסגערוקט דער טאָג, פאַרגאַננען אָן אַ שקיע. בּיי פעטער יודען אין שטוב האָט מען אָנגעצונדן דעם גרויסן איי* זערנעם לאַקירטן לאָמפּ, װאָס הענגט אַראָפּ, װי אַ גאַנצע מאַשין. איג. שטובּ אין געוען גריילעןך ציכטיק. עם האָט געשמעקט מש פרישער סאָטנאָװער בּרעט. בּלויז אין פירהוין האָנּן זיך נאָך גע: טראָגן גערוכן פון די אַמאָליקע פאַרזעצטע גענדז. אין פירהױז האָט נאָך אָפּנענעבּן די שמוכט.

פעטער יודעס בערדל האָט געגלאַנצט פונעם קאַלטן װאַסער. אין. זיין אַלטפרענקישן שטייפן בעגעד איז ער געווען ענלעך צו אַ דאָרפישן גאַלענל, װאָס האָט דאָ אַהער פאַרבּלאָנדזשעש צו די זעלמעניאַניאַגער. שפּעטער:צו האָט מען געבּראַכט צו פירן די בּאָבּע בּאַשען אין די מאַלושים פון אַ פאַרצײטיקער קיניגין. עס האָט פון איק אַראָפּגעלױכטן א פּאָלערינקעלע פון שװאַרצע פאַטשעױקעס מיט מויז;: טער טונקעלע קאָלירן. אוימן קאָפּ האָט זי געהאַט אַ גאַנצן בלומענ: גערטנדל. = מעטער איטשע האָט זיך אַריינגערוקט אַן אַרומגעצװאָ: גענער, די בּאָרר אַ. ביסל. אַרומגעכאַפּט מיט אַ שעהעלע. דערנאָך האָצּן זיך אַרינגעלאָזן פעטער זישע און מומע גיטע. פעטעח פאָ- ליע איז, פאַרשטײט זיך, ניש געקומען, װײל מען האָט אים ינגל? װוייז בּאַלידיקט. שפּעטער פון אַלעמען אין אַריין צאַלקע פעטעף יוהעס שלימאַזל,. אַ. געבּילדעמער, שטענדיק פאַרקוקט אין די בּיכ: לעך. ער איז דער, װאָם פון ודי נייע געלעדנטע, ואַן איינער רערט אַרױס אן װאָרט, שפּרינגט עֶר גלייך אויף אַ פאַרכידעשטער:

-- װי? װאָס האָט איר געזאָגט? |

און בּאַלד פאַרשרײבּט ער דאָס אין אַ ביכעלע. דעריקער האָט ער צו טאָן מיט דער בּאָכּען, װאָס ,עס איז אויך ניט דער שמייגער פון יונגעלייט. נאָך אַ מידע האָט ער: ער נעמט זיך פון צײט צו ציים דאָט לעבן, נאָר דאָס געהער שוין נים צום איניען.

מען װאָט זיך אױיסנעזעצט בּיים טיש מיט דער ועלמעניאָ! נישער רויקיט און גענומען װאַרשן אויפן כאָטן.

8

װי נאָר בערע האָט זיך בּאַװיזן אויפן שװעל, איו די מעכו- טאָנים באַפאַלן אַ גרויסע שמילקייט, נים װי אוף אַ כאַסענע. מען האָט אַפּילע געכאַפּט קוקן מיט אַ ציטעד אין די ויען. די יאָנמעװ? דיקע געזעלשאַפט האָט אוימנעזען שטאַרק כאַשעד, אוֹן דעריבּער | האָט בערע אַ זאָג געטאָן באַלד אויםן אֶרט.

-- װוי עס לאָז זיך מערקן, לויט פאַרשײדענע סימאָנים, קלייבּט מען זיך ודאָ פּראַען די שיינע כאַסענע? -- און געקוקט האָט ער אויף דער אויסנעפוצטער כיעלע, װאָס איז געזעסן אויף אַ קישן סאַמע אױבּנאָן, העכער פון אַלעמען, -- יאָן צי גִים? === װאָדען, -- האָט פעטער יודע געענטפערט בּייז, -- אַ קנאַפּע מימכע, װאָט?

פעטער יודע האָט געענשפערט מיט אַ. שטאָך, װייל ער קען ניט האַװירן מיט מענטשן.

דעמאָלט האָט בערע אַרױס:ענומען צייטונגען צום ליענען. אַװ' אָרום האָבּן זיך די זעלמעניאנער גענומען אָנשטױסן, אַן די כאַסענע װעט שוין אַראָפּ ניט אינגאַנצן בּעשאָלעם. בּלויז דער צעהיצטע- פעטער איטשע, מיט דעם פענדעלע אונטעהגעבונדן דעם קאָלנער,; איז נאָך געזעכן גריט צר נעמען אַ קאָפּ. פלוצלונג האָט ער באַקומען אַ װייבערשן קניפ אין די קני: די מומע מאַלקעלע האָט עם אים אונשערן שיש געלאָזט װיסן פון איר פאַרצװײפלונג, האָט ער זיך אויך גענומען אַאַרמקוקן מיט כשאַד,

אַן בערע האָט איגערגעליענט די צייטונגען, האָט ער אַרױס: געלאָזן צװישן די ליפּן דעם בּאַוואוסטן הירושע און גענומען קוקן צום לאָמפּ, װי ס'איז שוין באַקאַנט זיין שטייגער אין אַזױנע פאַלן. װי מען מיינט, האָט ער זיך אַװעקגעזעצש אַהױפשװײגן די כאַסעגע.

דאָס איז ניט קיין גרוימע אויפטו, מען דאַרף עס אָכּער אויך קענען. בערע האָט די זאַך לעפיערעך דורכגעפירט אויף אַזאַ. מין

ער אי געזעסן רױַק, װי עס ױצט אַמאָל אײנער אױף אַ װאָקזאַל און װאַרט, אַז זיין צוג זאָל שוין ענדלעך אָנקומען ; געקוקט אויפן לאָמפּ, און דערביי אַרױסגעשױיגן שווייג:שטיינער אַזױנע, װאָם

מ, קולבאק, זעלמעניאַנער ‏ (3) 38

האָבּן זיך געליצט אויף די נעשאָמעס פון די מעכוטאָנים, װי װאָליק. נאָך אַ צען מינוט שוייגנם איז אַלעמען פינסטער געװאָרן אין די אוען.

דער מענטש אין געזעסן און געמאַזיקט מענטשן, נעקוקט און קאַל געשניטן אויף רעכטם און אויף לינקם, וי אַ פראָסט.

דער ערשטער, װאָם האָט גים אױיסגעהאַלטן איז געווען פע: טער יודע. ער האָט זיך אַ בּױג געשאָן איבּערץ שטול, און זיינע שװאַרצע. שאַרפע אויגעלעך זיינען אַרױס:עקראָכן איבּער די שפּאַ

קילן: |

-- עפשער ועסטו אַמאָל אַרױפזידן אַ. װאָרט, שיינער איידעס מייגער ?

צוהילף איז אים געקומען דער בּלייך:געװאָרענער פעטער אי? משע.

בּרענג אַרױם אַ װאָרט, זאָג איך צו דיר, בּולעך, װאָרעם

פ'איז יין טימ דיין כאטענע!

-- און װאָס האָט מען דיר דאָ אַזױ געטאָן? -- האָט זיך נע: נומען בּעשן די מומע מאַלק עלע.

דעמאָלט האָט בערע פּאַמעלעך געענטפערט:

-- הערט מיר אויף צו דולן אַן קאָפּ, װאָהעם איך זיץ און טראַכט װענן עפּעט אַנדערש.

-- טאָ. לאָמיר אויך וויפן װענן װאָם, אַ שטיינער, אַ מענטש טראַכט? -- האָס פעמער יודע נים אפ מגעלאָזן.

-- דאָם זיץ איך און איך טראכט, -- האָט בערע געואָגט, --

י אַזױ מען קאָן װאָ עלעקטריסיציר רן דעם הויף.

די זעלמעניאַנער האָבּן זיך אַרומגעקוקט. דן זעלמענאַנער האָבּן ניט געוואוסט פון קיינע בייזע כאַלױמעס. דאַכט זיך, אַז וע הויף איז נימאָ. װאָם צו מראַכטן, און אוב מען זאָל שוין צונעבּן, דעד דעכזעהויף לאָזט זיך יע אַרומטראַכטן, אי איצט אויך ניש די צייט אויף דעם. דאָס האָט אים טאַקע פעטער יודע אויפגעקלערט, און אים דערציי ‏ שוין דערלאַנגט אויפן אידעלן אויפן, װייל ער אין נים געװען פון די מענטשן, װאָם קענען פאַרשװײגן אַ זאַך.

34

בערע האָט זיך אוימגעהויבן, גענעטן כייעלען, זי זאָל זיך אָנ. טאָן און כאָס ז-קאַלע איז אַװעק.

28

די שאַנד ‏ אין געווען גוזים. עס זיינען געזעסן די מעכוטאָנים אָרום טיש מיט לאַנגע פּענעמער און געקוקט אויפן טישמעך. פּלוצ: לונג אין אין פעשער יודען אַרין א טירעף. ער האָט געכאַפּש די לאש װיין און אַ זצץ געטאָן אָן דדערד. עד האָט זיך אָנגענומען מאַרן | אייגענעם בּערדל. און עם געװאָלט אַהױטרײסן פונעם פאַרז? זא טעטעך.

אין שמוב אין געװאָרן אַ. שטיקל מעהומע. לייט האָבּן זיך ענומען רוקן צום מיר, בּלויז פעמער זישע אין געשטאַנען רויק, מול אָנגענאָסן מיט שמייכל, װאָס האָט אַזשׁ געשפּריעש פון אונטער די װיען, און ער האָט געצויגן אַ האָר פון בּאָרף;

-- לייטישען קינדער!...

האָט זיך פעשער יודע א צי געטאָן צו אים, װי אַ שרויף, און גענומען װאַרפן מים א פינגער:

-- װאַרט, זישקע, דו האָמט נאָך גיש געפּאָקט אהו גע מאָולט, בי דיר זייגען נאָך אויך פארא טעסטער!. |

אויף דעם האָט פעטער זישע געענטפערט קאָלמ און גרינט= לעך, האַאַם סאיז בי אים פלייך געװאָרן די נאָו:

-- מאָ זאָל מען פאַקע ויסן, - האָט ער געאָנט, -- אַו זישע דעם זײגערמאַכעהם מעכטער װעלן דאַפקע יע כאַסענע האָבן קעדאָס מוישע װעיסראָעל.

לעבּן אים אי שוין געשטאַנען רי מומע גימע און געהאַלטן פאַר אַן אַחנל: פעשער זישע איז געווען אַ ייה אַ כאָלוש. װיבּאַלד ער האָט אָנגעהױיבּן ידן, האָט עֶר שוין אָכּער גערעדט זייטער און געאייצעט, אַן בעמער זאָל שוין דער רער זיינער זאָרגן פאַר דער אייגענער טאַכטער, כייקען, זײ זאָל געך, ניט פאַרגעסן ריידן אין דער געזעלשאַפט פון טיערער (מעצאָצע".

אָבער פאַרװאָס איז גי פעטער זישען בלייך געװאָרן די נאָז?

דער מעטער וישע און די מומע גיטע

פעטער זישע איז אַריין צו זיך ‏ אין שטוב אַן שװייגנדיקער. ס'איז שוין געווען שטאַרק שפּעט. אַדורך די קורצע, בּלויע פענם? טערלעך זיינען ‏ אַרינגעפאַלן זילבּערגע דרעטלעך פון די שטערן. ער האָט פונאַנדערגעעפנט הי מירן אין צוויישן צימער אַרין.

דאָרטן האָט געשמינקלט אַ קורניקל, טאַנקע פעטער וישעס איז געלעגן אין בּעט, נעקייט אַ שטיק בּרויט און :עלערנט עמפּעמ פון א דיקן בּוך.

לאַנג איז געשטאַנען פעטער זישע אין דער האַלבּ:פינמטער? ניש, גענלעט די בּאָרד און ניט געואוסט װי אָנצוהױבּן.

-- איז װאָס זאָנסטו, גישע?

און ער האָט זיך אַ קער געשאָן צו הער מומען, װאָם איז טאָמיד געשמאַנען לענּן אים.

-- אַװאַדע איז זי נים קיין מענטש, - האָט די מומע גע:

ענטפערט, -- סע שטייט דאָך אַ היימער הליאַק אין אויון. מעשער וישע האָט אַ מאַך געטאָן מיט דער האַנט:

-- װי לאַגג איז דער שיר צו קאָמפאָמאָלעװען ? -- אט דאָס רעג איך.

טאָנקע האָט זיך דעמאָלט אױיסנעקירעװעש געלאַפן צום פע: טער.

-- דו מיינסט עס מיסטאָמע מיך, גיין?

-- און אַז דיך, איז. װאָס?

-- איז דיר עפשער בּאַקאַנט, טאַטע, -- האָט זי זיך אוים: געהױבּן מיט די נאַקעטע אָרעמט פון זעלמעניאַנישן בּרוין, -- אַז דעם 98טן אָקטאָבּער 1917 יאָר איז אויף אַ זעקסטער טייל פון דער וועלט מאָרגעקומען רי ערשטע גרויסע פּראָלעטאַ רישע -עװאָלוציע?

-- נו?

-- נו,. איז אָט דאָס האָבּ איך דיר געװאָלט זאָגן, -- זי האָט אַ שמייכל געטאָן איגעװײניק און זיך װידער גענומען צום בּוך.

פעטער זישע האָט זיך אַװעקגעשטעלט קעגנאיבּער דער מומען:

36

-- גישע, דו העחסמט? בערעלע אונדזער איטשקעס אין דאָף געװאָרן דער מאַכער...

-- און דו װאָלמט בּעסער געװאָלט, גיקאָלײַקעלע זאָל זיין רער מאַכער 1 -- האָט טאָנקע האַפטיק אַ פרע געטאָן.

-- איז װאָס? פאַר גיקאָלײַקעלען, נאַרעלע, מיינסטו, האָט זיך יידן געלעבּט שלעכט!

טאָנקע האָט פּלוצלונג אַ שפּײ געטאָן, די שטיק בּריים אַ װאָרף געטאָן- אָן דרערד, פֿאַרלאָשן דעם לאָמפּ, אומגעקערט זיך צום װאַנט און זיך איבּערגעדעקט מיט דער קאָלדרע אױיבּערן קאָפּ.

עם אין געװאָרן פינסטעד און שמיל, מויכּ-שטיל צװישן די לאַנגזאַמע, פאַרשײדענע קלעפ פון דעם פעטער זישעם אַלע זייגערס, װאָס האָבּן אַראָפּגעקלאַפּט אין צווייטן צימער פון די װענט, װי אַ גראָכער רעגן. עס איז געװאָרן פינסטער בִּין טיף אַהינטער ‏ |ז אויגן.

--- קיגעד;אָו, האָ? -- האָט פעטער וישע אַרױסגערעדט פון בּויך.

נאָכדעם איז מאַטע-מאַמע אַרומגעקראָכן און געטאַפּט איבּערן שמוב, ‏ איגערגעשריען זיך ‏ מיט מאַטע, װאַסערדיקע שמימען, און דאַכט זיך, אַז פעשער זישע האָט דעמאָלט שאַרף פֿאַרורשײלט די היינטיקע אָרדענונג,

אל

װאָט אין עס פֿאַר אַ ייד, דער דאָזיקער זישע דער זייגערמאַכער?

קױדעמקאָל איז ער אַ ייד אַ כאָלוש. בּאַלה נאָך דער כאַמענע האָט פעטער זישע פּראָקלאַמירט זיין כולשעם פאַר דער װעלט און אַלע האָבּן עם אָנגענומען. עם קומט אים אוים צו כײַען מיט אַ יײַכל, מיט א ציטרין. פֿון זיין זגערמאַכערײ, זאָגנריק דעם עמעם, האָט מען קױנמאָל גאָרנישט. די מומע גיטע דאַרף נאָך דערצן פאַר. קויפן פאָדעם איבּער די קאָאָפעראַטיװן. אייגנטלעך, אין זי, חי מומע גיטע, די גרויסע כאַלאַגעם, ליידט אויף אַ היפּש ביסל קראַנקהײמן, װאָט צװײ פון זײי, װייט מען, האָט זי בּאַקומען בּיערושע פון אירע ראָבּאַנים און פיר האָט ױ אַלײן אױט;עכאָװעט מיט די אייגענע קױיפ

37

כעם. - דאָקטוירים האָבּן אַפילע אַנומלטן פּאַרױכערט, אַן זי װעם אינגיכן מאַכן אַ שטאַרב, אין זי דעריבּער אָפּגעהיט, און אַן זי קומט אַרױס פון קראָם, פאַרשרײנּט זי גלייך די כויװועם, טאָמער טרעפט זיך דער אומנליק אונטערוועננס, זאָל מען װיסן נאַכער בי וועמען צו מאָנען פאַר פאָדעם. און װאָס אין עם פאַר אַ ידענע די מומע גיטע? זי איז אַ. הויכע, אַ דאַרץ, אַ בּיינערדיקע, אַ פאַרשפּילעטע נּיזן האַלדז. צײטנװײז טוט זי אַ ריד מיט אַ מאַנסבּילשן קאֶל. אַ שוייגערין. איז זי אויך, װי די זעלמעניאַנער, נאָר איר ‏ שווייגן איז שוין עפּעם אַנדערש -- אַ זיידענער, מיט אַ בּיסל טרױער, מיט אַ בּיסל ‏ טניילעם פון טאַלייסים. בּערע, לעמאָשל, האַהגעֶשט דאָך מענטשן מיט זיין שװייגן, נאָר אַן די מומע גישע זעצט זיך אַמאָל אַזױ אַװעק דורכשוייגן זיך אויף עטלעכע שאָ, איז עם אַ געזאַנג, א פירלשפּיל. | אפ /

נאָך האַלנער נאַכט האָט פעטער זישע אױפגעהױבן דעם פאַרשלאָפענעם,. פירקאַנטיקן קאָפּ פון קישן און גענומען װעקן די ווייבּ; |

-- פאָרקע איזן שוין דאָ? מען פרענט דאָך בי דיר, סאָרקע אין שוין דאָ?

געמײינט האָט ער די עלטערע פאָכטער, סאָניע רעם עי טעד זישעם, װאָס אַרבּעט אין פאָלקאָמפין, |

38

פעטער פֿאָליץ

הער פעטער פאָליע גייט מיט אֵן אייגענעם, אָפּנגעשײדטן, האָ: רעפּאַשנעם װעג אין לעבּן.

ער שװיינט דריי מאָל; אײנמאָל, װײל ער האָט נים װאָם צו זאָגן, אַ צװייטן מאָל, װײל ער האַלט פון קינעם ניש' אין הויף, אַ דריטן מאָל, װייל מען האָט אים קלײנערהיט בּאַלײריקט.

מיש 58 יאָר צוריק איז ער אַלט' געוען מאַכאַקל 10 יאָר. דע: מאָלט האָט מען איער אים אָפּנעטאָן אַ גאַזלעװאָיסטװע -- מען האָט אים, נעמלעך -- געשמיסן, שיר ניט פאַרשמיסן אוף טויט.

רעב זעלמעלע האָט נאָך דעמאָלט געהאַנדלט מיט קעלבּלעך; ערשט דאָ ניט לאַנג געהאַט געקומען פון ,מיף ראַשײ". די קינדער (זישקע, יודקע, איטשקע דער באָק) זיינען אַרומגעגאַנגען איבּער די הויפן קלייבן בּיינעל, און אים, דעם פעטער פאָליע, האָט מען ניט מיטגענומען.

-- מי אָט דעם לאַמעדורע, -- האָבּן די קינדער געאָגט, -- גײען מיר נים. ער אין ‏ ניט מאַזלדיק!

האָט דער פעטער פאָלוע דעמאָלט געטראַכט שטילערהייט בּייזע פּלענעד, װי צו איגערראַשן די שטובּ, אַרומגעגאַננען שװייננדיק איבּער די הויפן, גענישטערט אין די מיסטקאַסטנם -- קױן עמעקע ביינער האָט זיך ניש געמאַכט; און ער האָס זיך אָפּ;עשידט אַלײן מיט זיינע פינסטערע געדאַנקען.

בעכיין, האָט זיך פעטער מאָליע נאָך ינגלװייז אַדױסגעװיזן פאַר אַן אָפּגעשײױטער נאַמור.

29

אַמאָל, פּאַרנאַכט, ‏ אין ער זיך געגאַנגען בּאָדן. בּיים סאַמע מייך אין אַ. גרוב אין געלענן אַן אָפּגעשונדענער פערד. מעטער פאָליע האָט זיך אָפּנעשטעלט, אַרינגעקוקט אין דער שטילער פינם? טערניש פון אויפגעשנישענעם בּויך, בּאַטראַכט די פאַררימענע פים, און מיטאַמאָל האָט אים א זעץ געטאָן א שרעקלעכער געדאַנק:

-- פון אָט דעם פערד מיט די בּיינער קען מען ניסאַשער װערן!

ער האָט זיך קומאַט װײנענריק געלאָזן אַהים נאָך אַ זעקל.

דרי טעג האָט ער געהאָרעװעט, געשלעפּט אױפן פלײצע שטיקער פערד און געשטאָפּט ביים מאַטן הינטערן אויון.

רעב ועלמעלע איז גראָד געווען אין דאָרף, צוריקגעקומען איז ער ערשט בּאַנינען, און שוין בּיים איבּערטרעטן די שװעל האָט ער זיך גענומען װישן די נאָז.

-- טאָרע;באַשע, מע טראָגש בי דיר אין שמובּ!

בּיים אָנבימן האָט עֶר שון אַ זאָג געטאָן קלערער און גייזער;

-- פאָרעלבּאַשע דאָ. טראָנט עפּעם מיט געפּיגערטן פערד!

די בּאָבּץ האָט צעעפנט רי פענסטער, {ארױסגענאָסן סיצענערל, אַרײנגעקוקט אין קאָטוך, אונטער די בּעטן -- נימאָ נאָרנישט. |

און דעמאָלט אי גראָר עפעם אַ ייד דורכגענאַננען די גאָם האָט ער זיך אָפּנעשטעלש און אַרינגעשריען אין שטוב אַרײן;

-- רעב שאָכן, מאַכט צו די פענסטער, מאַכמעם איר מאַר. אַװערט אַ װעלט,

פאַרשטײט זיך, אַז דאָס אין געווען א גומע; אָבּער מען דערציילט, אַז רעב זעלמעלע איז דענסטמאָל געװאָרן אײישלעהאַװע, כאָטש עֶר איז דאַפקע געווען א מענטש אַ געלאַמענער. ער האָט זיך אָנגענומען פאַר דער קלאַפּע װי ער װאָלט קלוימערשט זיך גופע געקליבן אַרױפװאַרפן פון שטובּ, און גענומען שרייען:

-- די רעגע זאָל מיר דאָ װערן ריינער די לופט!

די בּאָבּץ האָט זיך געכאַפּט צום װיעכעטש, גענומען גיסן און װישן, און די קינדער האָבּן זיך אַ נעם געשאָן שניצן די נעז. לעך, קאַמען די קעפּלעך; די לופט האָט שוין טאַקע געהאַלטן

4 (

ציים װערן ריינער, אָבּער דאָ האָט רער פעטער איטשע (איטשקע דער בּאָק) גענומען שרייען פון עהגעצװו:

-- טאַטע, אָט איו ער!

-- װער? |

-- דער גאַנצער פֿערר!

דער פעטער איטשע האָט אַזױסנעשלעפּט אויפן אַקְטל אַ שװאַרץ געװאָרענעם הינטערשטן געלענק פון אַ פערר. עם האָט זיך געקערט כוישעך. רעב זעלמעלע האָט דעמאָלט גענומען שליידערן פון איבּערן װאָגט מאַלאָקים פּעגירע, װי אין אַ יאַטקע, און געװאָועט ניט מיט א מענטשלעכן קאָל: |

-- אוי, איכל. קאַטעװען די הויט!

- אוי, - איכל ניט איבּערלאָון אַ בּיין אױף א בין.

בּאַלך האָט מען בּישטיקע פאַרגראָבּן דעם פערה אַהינטערן שטאַל, |

דער פֿאַרלײמיקטער רעב זעלמעלע מיש דעם צושױבערטן צערדל איז אַרײן אין ששוב, צו שװיגנדיק צום בּעועם, אויסנע? קליבּן אַ פּאָר האַרטען ריטער, און װי ער װאָלט געגאנגען מאָן עמעט א הײליקע אַװוֹידע, האָט ער ניש געאַילט אַרומגעשטעלט די אַלע פאַרגלאַָטיקטע בּאָנימלעך ארוֹם זיך און געָפרעגט:

-- זאָנט מיר, װער פון אייך, בּאָנִים מאַשכיסים, דאַרף יך דאָ איצטעד ליגן אויפן בּענקל!

מעטער פאָליע איז אַרױם מיט אַ פינסטערן פּאָנעם און אָמּ; געזאנט: -- טאַטע, איך דאַרף זיך דאָ איצטער ליגן אויפן בּענקל.

טייקעף האָט די באָבּעבאַשע געכאַפּט די פאַטשײלע און אַרױמגעהעשעש אין דרויטן.

אין שטוב איז געװאָרן פייערלעך שטיל. פעטער וישע און פעטער יודע האָכן אָנגענומען דעם ,לאַמעדודע" פאַר די יהענט. פעטער איטשע -- פאַר די פים, און די שמייסעריי האָט זיך אָנגע: הױבּן גאַנץ געלאַסן, נאָכדעם אָבּער אַלץ הייפער און הייסער.

פעטער פאָליע איז געלעגן, װי אַן קלעצל, הײַק, שטיל, אַ זיפץ גיט געטאָן.

41

פֿלוצלונג האָט ער זיך אָּער אַ ריס געטאָן צו רעב ועלמעלעס קני, אַרײנגעביכן זיך אין איר, װי אין אַ טייג, און שוין ניט אָפּ: געלאָזן, בּיז דער מויל איז בּיי אים ניש פאַרלאָפן מיט צלוט.

דער פעטער פאָליע איז דעמאָלט אַנטלאָפן.

היפּשע װאָכן האָט ער זיך נאָכדעם אַרומגעדרײט אין די שכיי? נעסדיקע סאָפזומערדיקע גערטענער, געשלאָפן הינטער פּלענקענער, און פעטער אוטשע פלעגט אים דאָרטן בּרעננען שטיקער בּרויט מין דעו בּאָבּע בּאַשען.

רעבּ זעלמעלע האָט געלייגש הייסע שיכער צום יפום, געג שוויגן און שטאַרק אַרײנגעטראַכט. רעב זעלמעלע האָט דעמאָלט געטראַכט װעגן דעם, אַז דער פערר איז עפשער אַ העכערער טאָרט װוּנק יו אַ טאַטן, װאָס מען דאַרף טאָן צו זיין קינד.

אַמאָל, פאַרנאַכטלעך שוין, האָט ער אַװעקגעשיקט דעם קליגסטן זון זיינעם, דעם פעטער זישען, ער זאָל מודיע זיין פאַר דע העפקער:יונג, אַז דעם טאַטנם צאָרן האָט זיך געששילט און ער קען זיך שוין צוריקקערן אַהיים.

פאָליע. איז ‏ צוריקגעקומען.

קױדעמקאָל האָט ער אַרױסגעשטעלט די פאָדערונג, מען זאָל אים אָפּגעבּן גאָר דאָס עפנװאָרג, װאָס עס קומט אים מאַר די עש. לעכע װאָכן. מען איז אים אַנטקעננגעקומען. אַלע האָבּן גענומען טראָנן צום מיש. מען האָט דערלאַנגט בּרויש, אָנגעשטעלט פולע שימלען, און פעטער פאָליע. האָט בּאַשינפּערלעך דערוויזן, װאָס ער קאָן. בּיים עֶר האָט שוין געהאַלטץ בּיים לעצטן שימל, האָט זיך רע זעל: מעלע צו אים געקערט מיט טיפער פאָטערישער ליבּע:

-- גיי, מיין קינד, שלאָפן, מאַלמעם בּאַנינען /פיר איך דיך אֶם צו מענדען אין דער גאַרבּערײ,

אַזױ אָרום איז פעשער פאָליע געװאָרן אַ נאַרבּער. דער ער? שטער גאַרבּער אין רעב ועלמעלעס מישפּאָכע,

:

49

::

עֶר האָט זיך נאָך מער אָפּגעשיחט פון אַלעמען. אין אַ קור- צער צייט אַחום האָט שׁר שון געהאַט בּרוינלעכע נענל, װי שטיק: לעך קופּער. גערעדט האָט ער שוין מיט קײנעט ניט.

עמּעם אין אַ היילוקן מרײטאָג צו נאַכט האָט ער זיך אַרינגע? כאַפּט. אין. אַ. גאָרקיך און אויטנעטרונקען אַ פּלאַש בּראָנפן. מען האָט אים געבּראַכט אַהים קימאַט אַ געשטאָרנעננעס, פאַרקױטיקט און שיקער, װי לאָט. צּיסלעכווייז האָש ער זיך אוך אוימנעלערנט מאַכן דעם טרונק, און אין דער גאַרבערײ אין ער געװאָרן -- מײכטער פון שקאַליק. פעטער פאָליע האָט געהאַט די מײַלע, װאָס ע" פלענט טרינקען שװייגנדיק, שטילערהייט, ערנעץ אין אַ װינקל-שענק.

יענע. צייטן האָבן זיך גראָד פאַרשפּרײט אַ. פאַלשער קלאַנג, אַז אויך פויערים קלייבן זיך אָנטאָן שטיוול. די גאַרבּער װעלן מאַכן שטיקער גאָלד. פעטער פּאָליע האָט זיך דערפרײט, װאָס ער װעט כאָמש מיט עפעם קאָנען אָפּטאָן דער פאַמיליע זיינער. נאָר אַפילע דעמאָלט, שטײענדיק אין טונקעלן צאַפּ בּיז ידי קני אין היער קאָרע, פלענט אים אומגעריכט בּאַפאַלן אַ זלידנער געדאַנק:

-- ער האָט דאָך מיך געקאָנט מאַכן פאַר אַ שנידער, און אויג, דאָס איז אַן אָפּקומעניש פאָרן פערד, האָבּ איך. דאָך געמענט זיין אַ שוסטער אויכעט ו! |

+

רעב זעלמעלע איז געשמאָרבּן.

מען קאָן נים זאָגן, אַז דער טױט זיינער האָט שטאַרק צעי רודערט די זעלמעניאַנער, לאָון אָבּער אַ טרער האָט זיך געפּאַסט לעכאָלעדייעם. איז דאַפּקע מעמער פאָליע רעמאָלט אַרומגענאַננען אי כערן הוף, די הענט אױף הינטער, געגעגעצט און אַלץ געטײַנעט צון מענטשן:

-- מען װעש אים שוין אַמאָל אַרוימפירן, צי ניט?

נאָכטער:

אין דער װאָך פון שיװע האָט ש- פון ערגעץ-װוּ געבּראַכט אַוגײם אַ קליין,+ שװאַרץ מרזיעריק, װײיבּל. ‏ בּלויז פאַר דער בּאָבּען

43

האָט ער דערקלע-ט, אַו פאָליע מעג זיך שוין דערלױיבּן האָבּן אַ װוײיבּ און אַז װאַרטן איז ניטאָ. װאָם, |

דאָט טרויעדיקע װײיבּל ;איז, אַגעו, אויפן שטעל קיינעס ניט גע: פעלן געװאָרן. מען האָט אוים:עפונען, אַז זי איז אַן אומצוכט. דאָם װײבּל האָט זיך שטאַרק פאַרשװאָרן, אַן ניט; ס'האָט ניט געהאָלפן-- די זעלמעניאַנער זיינען מענטשן מיט פעסטע כאַראַקטערן.

אינגיכן האָט זיך אָבּער געעפנט איר מוטערטראַכט, זי האָט ברייט אַװעקגעקינדלט, פאַרנומען זיך אױף גרוים, און מען האָט זי צוליב עס אַליין אַרינגענומען אין דער מישפּאָכע.

אירע קינדער האָכּן געהאַט די פאָרם פון קירבּעסן -- קורצע, אױמגעלאָפענע, מיט אָנגענאָסעגע קעפּ, כוץ איינער -- מאָטעלע דער שװאַרצער, װאָס האָט געטראָגן דעם אָנבּליק פון פעטער פֿאָליען. דע: ריבּער פלענט עה אים טאַקע פאַרנאַכט, ווען אַלע מאַטעם צעזעצן זיך. אױיף די פּריזנעם מיט די קינדער אויף די הענט, אויך נעמען אויפן שוים און שגעלן אין נאָז פון ליבּשאַפט װעגן. אירע קינדער (דער ווייבּלם) האָבּן בּיים װאַקסן אַרױסגעװיזן נאָך אַ מאָדנע אומפאָר: שטענדלעכע אייגנשאַפט, נעמלעך -- דאָס ערשטע װאָרט, װאָם זײ מלעגן אַװױסבּרענגען פון מויל און נאַנץ דייטלעך, איז געװען ניט מאַטע, ניט מאַמע, נאָר עפּעם אַ װאָרש אַ גאַנץ זיטיקם:

--, נאָץ".

האָט מען זי געגעבּן אַ מויצקע בּרויט מיט אַן אוגערקע, צי א רעטעכל, צי אַ טעלערל שטשאַװיע, פלענן זי אויפעסן און שרייען :

-- נאָך !

געווען בּיי ‏ איר אַ. קינד, כאָניע, װאָס האָט אַפילע אײנמאָל געשריען נאָך, נאַכדעם װי עס האָט אױפגענעסן אַ שטיק זייף. פאַר: שטייט זיך, אַו מען האָט אים ניט געגעבּן.

: 6

אין 1914 איז פעטער פאָליע אַלט געווען דרייסיק יאָר.

ער איז אַװעק אױף דער מילכאָמע װײנענדיק. אױף מאָרגן האָט מען שױן נים געװוּסט װאו זין געבּיין אין אַהינגעקומען. : ( 1 / ֹ

44

דאָס קליינע, טרויעריקע װײיצּל איז דעמאָלט אַרױס אויפן רעב" זעהויף מיט אַלע אירע קינדער און, גײענדיק פון טיר צו מיר, האָמ זי אים זײיער שיין בּאַקלאָגט, אַפילע מיש ואַ ניגן. דערנאָך איז זי אַװעק צום ראָו האַלטן זיך אַן איצע, צי זי מעג, הייסט עם, פאַר אירע יעסוימים אַריננעמען אין שמום אַ נייעם שפּײזער.

דער גרעסטער צאַר, מיינט מען, איז טאַקע געװוען אויף דער װײבּל.

אין פינף יאר אַרום איז פעטער פאָליע אומגעריכש צוריקגע: קומען פון עסטרייך. בּאַלד אויפן שװועל האָט יער פאַרטרױיש פאַר זיין װײיבּל, אַז ער האָט געגעסן זשאַבּעס, און אַז מער האָט עה ניט װאָס צו דערצילן. דאָס װײבּל האָט זיך אויך ניש שטאַרק נאָכגעפרענט.

דריי ‏ טעג איז ער געזעפן אין שטוב פאַרשפּאַרט מים דער טרויעריקער ווייגּ, געכײַעט דאָס האַריץ מיט האַרטע, טונקעלע בּלינעס, װאָם זי פלענט אים אויסקערן נלייך אויפן טיש, און ער האָט אַזױ בּיסלעכװוייז אויפגעשטעלט די רוינירטע קויכעס.

הער פעטער פאָליע האָט זיך געשטעלם צוריק אַרבּעטן אין דער אַמאָליקעד גאַרבּערײ, איצטער האָט זי שון ניש געהערט צו מענדע דעם גאַרנער, נאָר צו עמעצן אַן אַנדערן, װאָס מען האָט אים אי יע געזען, אי גיט געזען.

פאַר דער צייט, װאָס עה האָט געראַמט די שטאַלן בּײ ער" געץ א געשטופּלמער דייטשקע אין מיראָל, אין דאָ פאָרגעקומען אָן דעװאָלוציע (אָ, װען פעטעה פאָליע קען דעהגײן דעם עמעסן טייטש פון װאָרט:) און דער אַרבּעטערקלאַס ווען מען גיט.עם אים צו פאַר? שטין, אַלעמײַ מען רעדט אס אָט די צװיי װערשער צואַמען) האָט פאַרכאַפּט די מאַכט. די בּורזשואַזיע (דאָס אייגענע, װאָס גװי: דים) שטעלט אַרױט אַ העפטיקן װידערשטאַנד (דאַפקע יידישע װער? טער, אָבּער קלעפן זיך שטאַרק צו דער צונג). מאָדנץ קומט אָבּער אויס, װאָס די רע װאָלוציע שטאַמש פון דאָניען און פון יענעם דאַרן ‏ גױיַשקן ‏ שפּינל-פאַלשער, די ביידע, װאָס האָגן געהאַט אַ מעװוע רוקן אַלעמען אין די קעשעגעם שירהאַמײַלעמלעך, פאַר װעל: כע מען פאַרזעצט אין קוטשעמענט.

48

ער, פּאָליע, האָט זיך קײנמאָל ניש געמישט, ער האָט זײ אין דרערד. איצטער איז שוין אָכער טשיקאַװע צו ויפן, װאָס דער? פון װעט אַרױסקומען: -- דער אַרבּעשער-קלאַס איז דיר נים מענרע! | און פעטער פאָליע האָט זיך דערװוייל גענומען צוריק צו דער אַכילע. :

אַנומלטן, איז צו זײ אויפן זאַװאָר געקומען עפּעס א װיכטיקער כאַװער אָפּנעמען אַ קעמל, װאָס האָט זיך אַרמגעװאַלגערט אין הויף פון זאַװאָד, פאַר אַן אַנדער סאַכּריק. די גאַרכּערײ האָט זיך דאַפקע אַינגעשטעלט פאַר רעם דאָזיקן קעסל, ניט געװאָלט אָפּנעבּן בּע: שומויפן, און דער קרומער טראָכים פון נאָװינקי, אַן אַלטער אַ. בּעטער, האָט דעמאָלט אַ געשריי געטאָן:

-- װריאָש! מיר זיינען דער בּאַלעבּאָט פון לאַנד!

ער האָט אָנגעװיזן אויף זיך און אױף דעם פאַרגליװערטן פע: טער פאָליען לענּן אים.

דער פעטער איז געװאָרן מעװוּהעל, בּויסמייסע האָט ער זיך געװאָלש אַרױסדרײען פון גאַנצענעם איניען:

-- ניע, טאָװאַרישטש, יאַ. גײע כאָזאַין, א, ניע! -- האָט ער געשײַנעט.

נאָכדעם איז ער אָבּער גענאַננען אַהים פּאַמעלעך, פוסטריט, מיט אַ שמײכל אויפן גראָבן װאָנץ, און בּיי אים אין קאָפּ האָט זיך עֹפּעם געקאַלופעט, װי אַ װערעמל אין אַ גריבּל.

דעמאָלט האָט ער זיך אין שטוט נים געכאַפּט בּאַלד צו עסן, װי ‏ געוויינטלעך. ער אין אַרומגענאַנגען איבּער די דרי מונ. קעלע צימערלעך, געריכבּן זיך די בּערשטלריקע מאָרדע, און נאַ כער האָט ער זיך פּלוצלונג אַ װענד געשאָן צו דער װײבּ:

-- גי אַראָפּ אין הויף און גיב איבעה, אַז פאָליע איז שוין געװאָרן אַ בּאָלשעויק.

די טרויעריקע יידענע האָט געשוינן, װי אַלעמאָל, און איז אַראָפּ געהאָרכזאַם אויסמילן די שלימעם פון מאַן.

+46

פעטער {פאָליע , איז געבּליבּן װאַרטן בּיים מיר. דאָס ערשטע מאָל אין לעבּן האָט ער דערפילט אַן גיסטיקע אומרויקײט, עפעם אַ מין איידעלע שיקרעם, װאָס שלאָגט נים פון מאָגן, נאָר פון האַרצן.

דאָס װײפּל (מען רופט זי כיענע אָדער העניע -- פֿאַרהערט איר נאָמען) האָט עס געמאַכט אונטן בעקיצער, אַרײין אַהער, אַהין, אַבי אָפּנעזאָנט. און אַן זי איז שפּעטער אַרױפנעקומען, האָט עה זי בּאַלד אויף די טרעם בּאַנעננט

-- נו װאָם?

-- דערציילט, -- האָט זי געזאָגט.

-- איז װאָס:זשע האָבּן זי געענשפערט?

-- זי האָבּן געלאַכט, -- האָט זי געזאָגט טרויעריק

פעטער ‏ פאָליע. האָט אַ' זיפץ געטאָן, שמיל און פאַרזאָרגט אַרײן צוריק אין שטו און איז שװאַרץ געװאָרן װי קויל.

זופנדיק נאָכדעם פון דער גרויסער שיסל, האָט ער געטראַכט, אַז מיט זעלמעניאַנער טאָר מען ניט האָבּן קיין מאַגעומאַסע, און דער איקער דאַרף מען זיך ארייננעמען אין זינען, אַז די שפּעטערדיקע יונגע װערעם זיינען נאָך עױנער פון דעם אַלמן דאָר.

ער האָט יינ געהאָט די זעלמעניאַנער אין װאָרצל.

:אמ אועע זפנהד ר קאז ליפאעאשקיקן. ר

שּׁ ע ל ע ק ט ר לק

בּערע האָט זיך בּאַװיון אין הױף. פון הימל האָט ויך. אױס; גענאָכן דעמאָלט אַ ביסל װאַרעמער, נישװוינטערדיקער שײַן, אַ. שפריץ געמאָן איבּער די דובלט-פענסטער מיט אומגעריכטער װעמנע. אוית דעם שװאַרצן שטעגעלע, װאָם האָט זיך געצויגן איבּערן הוף, איז גענאַנגען בערע מיש פּאַמעלעכע טריט, נאָך אים -- עפעם אַן אַר. בּעטער. - מען האָט באַקוקט די דעכער, בּאַטאַפּט די װענש, א אַלץ אַזױ געצויגן מיט די פיננער איבּערן הימל.

אוב אַזױ, איז מען אין רעבּזעהויף ידע געװאָרן אומהײַק.

- אַ נייע גזיירע!

-- אַ! טשיקאַװע זאַך צו װיפן, װאָס האָט ער שוין װידער פאַר. טראַכט, דער טאַנעבּאַרע?

די מומע מאַלקעלע האָט איינגעוען, אַז עם פּאַסטש דאַפקע איצטער אַרױסלײגן אויפן טיש די העפטן און די בּיכער.

נאָכדעם איז טאַקע בערע אַרײן אויך אין די שטינער, באַ; טראַכט די בּאַלקנם, די װענט, און אַרױס.

ּעכיין, האָט ער, הייסט עס, ניט געפונען פאַח נוימיק. אמִי: לע אַרױיפרײדן אַ װאָרט.

אינאָוונט האָט זיך פאַרשפּרײט אַ קלאַנג, אַז בערע קליבּט זיך עלעקטריפיצירן דעם הויף, ער װעט צונעמען די לאָמפּן און אָנ: שטאָט זי גי ער עלעקטרע.

טכילעם האָט מען ניט געװוּסט, װי אָנצונעמען די זאַך און וי גחוים איז די שלעכטס: מאַנכע האָבּן געמינט, אַז סאיז אַפילע אַ שיװע פאַרן הוף. מען האָט עפעם אַרױפּ;עלאַפּט אױף זך

48

און געלאַפן צום פעטער וישע הערן, װאָם זאָנט עֶר. דאָרטן האָט זיך אָבּער אַהױסנעװיזן, אַז די נזיירע איז גרוים צוליב צװײ טײַמים: 6 װײס מען נם, הי זך צו פּאַנין מיט דעם, 0) אין די עלעקטרע בּיכלאַל ניט מאַר דעם געמיינעט מענמשן. -- שלעקטרע האָבּ אין האָלט בי לײסן! - האָט אַ זאנ געמאָן פעטער יודע -- אי הערט ‏ מיין װאָרט, ער װעט אונדו נאָך אַרײנטרײבּן אין גרוב אַריין! -- פעטער זישע איו אַרומגענאַנגען און גערעדט צו דער בּאָרד. בּלויז פעטער איטשע האָט געפּינטלט מיש די אױגן און זיך געכידעשט: -כיפאַרשטיי ניט, סאָפקאָלטאָף, װאָטי דאָרטן אַזױ? אין בּעם- מעדרעש איז דאָך אויך פֿאַראַן עלעקטרע? דעמאָלט איז פעטער זישע געגליבן שטיין װי אַ צונעקאָװע? טער: -- װאָס זאָנט איר צו דעם ניעם כאָכעם, -- האָט ער זיך אַ קעך געטאָן צו די װײבער, -- ט, און אַן אין בּעסמעדרעש איו מאַראַן אַ בּימע, איז דאָ אויך פאַראַן אַ בימע? שלעכט האָט זיך אָפּנערופן די זאַך אויף דער בּאָבּען. לע כאַטכילע האָט זי פאַרשטאַנען, אַז בערע קלייכט זיך גראָבּן אַ בּרו: נעם אין הױף, האָט זי געשויגן, און זיך דערמאָנט מיט קלעמעניש. אָן רעב זעלמעלע ען װאָס האָט שטענריק געכאָלעמט װעגן אַן אי? גענעם ברונעם. עם איז אים אָבּעד, קענטיק, ניט כּאַשערט געװען ; ער האָט אָפּנעטרונקען א גאַנץ לעבּן פרעמה װאַמער, געשטאָרנּן און זיין כאָלעם איז ניט מעקויעם געװאָרן. נאָכדעט, אַז זי האָט זיך פאָרט געכאַפּט מעקויעך װאָס עס עדט זיך, איז זי גלייך געװאָרן, און קוים װאָט זי האָט אַרױסגע: רעדט, אָבּער גאר מייסע מענטש: -- זייט װויסן, - - האָט זי געואָנט, -- אַז קאָלומאַן איך לעבּ, װעל איך ניט לאָון האַקן קיין װענט!

ט

מ. קולבאק, זעלמענאַגער ‏ 4) 49

בּיינאַכט זיינען די אַלטע ועלמעניאַגער געשמאַנען אין פינ. סטערן הויף און אַרױפגעקוקט אויף בּערֶען. דער הימל איז אין יע: גער נאַכט צונויפגעשטעלט געװאָרן בּלויז פון דריבּנע שטערנדלעך, מען איז געששאַנען אֵיינגעװיקלט אין די פאַטשײלעם, אָנגעהוקט אין די קאָלנערס און געהעשעט. שמּעש:שפּעט, אַרום האַלבעה נאַכט, האָט זיך גאַװיזן בערע פון גאַם, האָט מען אים אַרומגענומען פון אַלע זייטן, צוגעשטאַנען און אָנגעהױבּן טײַנען:

-- הער, װאָס האָסטו זיך אָנגעזעצט אויף אונדז, װאַלד;גאַזלען ?

-- לאָז אונדז שוין אָפּלעבּן די יאָרן בי הי אַלמע לאָמפן!

-- אַז מיר זיינען דיר מױכל די עלעקטרע!

-- גענוג צו מאַטערן,, בּרודערקע, דעם צָו עמען קומטאַר!

בּערע איז געשמאַנען צװישן זי מיט אַן האַרטן דעמבענעם האַלדז און געשויגן. אויפן הימל אין געלענן די לעװאָנע, מיט אַ קילן שיין האָט זי באַלױכטן בּערעט בּאַק און די קוסטאַיישע פליי, צעם פון די זעלמעניאַנער,

2

אינדערפרי. האָט אַן אַרפּעטער אָנגעקלאַפּט צו מעטער איי טשען, געבּעטן אַ ליטער. עס האָט זיך שוין, אַפּאָנעם, אָנגעהױכּן. אינמיטן. הויף זיינען געלעגן אָנגעװאַלנערט מאַכשירים און בּינט? לען דראָט. די אַרבּעטער זיינען זיך בּאַנאַנגען מיט רעם זעלמעניאַנישן הויף אָן קיין שום ראַכמאָנעס.

די זעלמעניאַנער גופע זיינען אַרומגענאַנגען שטיל און מאַט, וי סװאָלט געלעגן אין הױיף אַ' כוילע מעסוקן.

מען האָט געקוקט מיט ווייכע אױגן.

פעטער זישע האָט זיך אַװעקגעועצט בּיים זייגערמאַכערישן מישל און נים בּאַװיליקט אַרױסצוגײן. געמיינט האָט ער, אַז דערמיט טומ ער עמעצן אין בּיין. דערפֿאַר האָט זיך אָבּער פעטער איטשע אַרומ? געדרייט אומעמום, װוּ מען דאַרף און װוּ מען דאַרף נים, או די אַרבּעשעד האָבּן געמוזט שרייען צו אים פון רי לייטערם אַראָם.

אַרום רעבּועהויף האָבּן זיך געקליבּן אַלטע ירן, בּאַטראַכט די זאַך, אַרומגערערט כּרייט דעם אויפטו. פון עלעקטרע. ירן האָבּן

20

געזען, אַז מען פאַרדראָטעװעט אומזיסט און אומנישט אַ הויף, האָבן זי אַיינגעפונען אין דעם אַ פינגער פון גענישעפ. רעדלעך זיינען גע: שטאַנען אַ גאַנצן טאָנ.

אינאָװנט האָט אַ יד מיט אַ קאָטיקענעם כייפעץ אוימן קאָפּ, װאָס איז געווען ענלעך צו אַ היטל, דערקלערש פאה אַ רעדל מענטשן אי די מײַלעם, אי דעם מייכל וז עלעקטרע, אָבּער אַזױ מיף, אַן קיין לעכעדיקער מענטש האָט ניט מאַרשטאַנען.

ער האָט ניט געהאַט, קענשיק, דעם קױעך פון האַמבּאָרע.

מיט אַמאָל איז פון ערגעץ אױסגעװאַקסן דעו פעטער יודע, און מאַכמעם ער איז געוען אַ א פילאָסאָף פון גאָט, האָט ער גענומען פון הינטן אַרום אויסטײיטשן פאַר דעם רעױט מענטשן דעם סאָר פון עלעקטרע.

-- נאַרישע יידן,. װאָס פאַרשטײט איר דאָ ניט? -- איך האָמ געזען דעם מױער מיטן קױמען בּיים בּ"ענ מייך, געוען? אֶטאָ דער מויער פּאָמפּעט אין זיך אַרײין װאַסער, קאָכט עס איער אויף עלעק- מהע און שיקט עס פונאַנדער נאָכדעם איבּער די דראָטן.

די יידן האָבּן ניט פאַרשטאַנען.

--- נאַרישע יידן, | װאָס פֿאַרשטײט איר דאָ ניט? -- פֿעמער יודע האָט זיך שוין געהיצט, -- אַן סע קאָכט אַ מאָפּ אױיפן פיער, גײט אַ פאַרע, צי נים?

= יע יב

- און. װאָט איז אַזױנס פּאַרע, װוײיסט איר? דאָס אין בַּאַלך רויך, און רויך איז שוין בּאַלד פייער.

-- װעט איר טאַקע בּאַלד האָכּן דערפון עלעקטרע! -- האָט זיך אַרײנגעמישט דער יד מיט דעם קאָטיקענעם כייפעץ אויפן קאָפּ.

דעמאָלט האָט דער פעטער יודע אַ קוק געשאָן אויפן רעדל פון אַהינטער די. שפּאַקילן, פאַרלײגט די הענם אויף הינטן און איו אַװעק. געגאַנגען. ער איז אַװעק, װײל ער האָט אט בעטעווע מיינט געהאט צו שפּאָרן זיך מיט וילדי כּרויִם.

אל

81

אין אַ פַּאֶר ‏ טע; אַרום, אָװנשצײט, האָט זיך אָנגעכאַפּט די עלעקטרע. עס האָט אַ פלייץ געמאָן אַ דינער, פרעמדער שיין איבּעף די שטיבּער, אַרױפנעריפן זיך מים אַמאָל אַדורך די פענסטער אין הויף אַרױס, אַן מען איז גענּליכּן זיצן שטאַר און מעװוּהעל. טויזנשער קורצע שאָטנס, װאָס האָבּן דוירעם לאַנג זיך גע פּאָרעט אַרום די ווענש, זיינען פּלוצלוג; אוימנעקערט געװאָרן, װי מיט אַ בעזעם, און פֿאַרשװוּנדן. די שטיבּער זיינען געראַמער געװאָרן און פרייעד. אָ, עם אין װײט ניש קין קליניקײט נעמען איצטער אױף די עלטעױע יאָרן און צוגעװײנען זיך צו גײע עלעקטרעשאָטנם, לאַנגע אַזױנע און שיטערע, װאָס קריכן אױף די װענט. דעם ‏ מעטער ‏ איטשעס שאָטן, לעמאָשל, איז אַ גאַנץ װינ: טער געלעגן מיט די פים צום מאַשין און מיטן קו אויפן פַּרי: פּעששיק. איצטער אין דעד אױװן געװאָרן ניי און װײים, װי אִמ געקאַלכט, און דער שאָטן אין בּיכלאָל נעלעם געװאָדן. על אין גע? ווען עפּעט א מאָדנער האַרצװײטאָג. פעטער איטשע האָט פאָר: זיכטיק אַװומגעזוכט דעם שאָטן זיינעם, געווכם פאװאָלנקעס אין קוים, װאָט ער האָט אים דערטאַפּט, אַ פאַרװאָרלאָוטן און אַ פאַר: טעמ עה:עץ אונטערן מאַמּטשאַן. מומע מ מאַלקעלע מון איר. זייט אין לאַנג געשטאַנען אינ: מיטן = פאַרלײנט די הענש אויפן האַרצן און פאַרשראַכט אויף די קאַלטע פעדעמלעך פון לעמפּל. שפּעטער:צו האָט זי אַ זאָג געט שאָן מיט אַ זיפיץ: -- צו דער עלעקטרע װאָלט ניט געשאַט זיין אויף אַ פֹאר יאָר יַנגער! פעשער איטשע האָט ניט געענטפערט. ער איז נאָך אַלץ גע: װען מאַרשאָן מיט די שאָטגס. פעטער איטשע האָט גערוקט די מאַשין, איגערגעשטעלט די בענקלעך, פּלוצלונג האָט ער גענומען דעם לאָמפּ, אַװעקגעשטעלט אים אויפן קאַמאָד און צוגעדעקט מיט אַ פּאַפּיר. װאָס איז דאָ צו ריירן, ער איז געווען צעכושט! מיט אַמאָל האָט ער אַ כאַפּ געטאָן דעט רעקל ל און איז אַרױם? געלאָפֿן און דויף. דאָרש האָט זיך געטאָן ליכט. די זעלמעניאַנע -- אַלע האָבּן זיך גע=

צ

:שש בי

פונען אין די שטיבּעף, אין ער דעמאָלט װי אַ גינציקער זון אַחינ געלאָפן צו דער בּאָבּען, און טאַקע צו דעה צײיש, װײל הי באָבּע בּאַשען האָט די עלעקטרע געטראָפֿן, װי אַ דוגער. זי אין געועסן װינטערריק אָנגעפעלצט און ‏ מאַרקניפּלט, געקוקט! מיט לױזע אוי? געלעך אויפן לעמפּל, און אַז זי האָט רערוען 8 לעבּעריקן מענטשן, האָט זי געזאָגט:

-- דאָ. האָכּ. איך שוין ניש װאָם צו טאָן, איכל שוין בעמער גיין צום מאַטן ריינעם...

מעמער איטשע. איז ייסמייסע אַזױ: צעמומלש געװאָרן, אַז ער האָט זי גענומען אָפּרײױן:

-- װוהין װעמשו גיין אין דער מינמטער?...

מען מוז מוידע זיין: פון דעמאָלט אָן איז שוין רי בּאָבּע בּאַי שע װיש ניש קין היגע, און, װער װיים, עפשער זיינען גערעכט ר אַלע, װאָם מײַנען, אָן זי האָט אַ פּימל מאַרשפּעטיקש מיטן שטאַרן.

אַן אַנדער מענטש אין געװען דער פעטער װרע. עה אי געוען א פילאָסאָף און אַן אַלמען. פעשער יורע האָט געמאַכט דעם אָנשטעל, אַז ער בּאַמערקט גיט, קלוימערשט, װי מאיז ליכטיק גע: װאָרן אין די שטיגעד. געווען א כשרער יד. די עלעקטרע האָט געבּרענט, און ער האָט זיך געפּאָרעט ביים װאַרשמאַט. פאַרענדיקט די אַרבעט, האָט ער דאַפקע אָנגעצונדן דעס לאָמ און. צוגעזעצם זיך אַרײנקוקן אין אַ פייפעד. דערבי' האָט ער שטאַרק געהױיבּן די שפּאַקולן איבּערן נאָז, װאָס עס האָט געואָלט באַמיטן, אַן ס'איז אים עפּעס גראָד הינט מונקל צװישן די שורעם.

נישקאָשע, דעם ‏ פעטער ידע װעט מען ניט אָנהענגען קיין עלעקטרע בּיגװאַלױ!

כייעלע. פעטער יודעט האָט געקוקט פונם קאַמער אױף דעם דאָזיקן ספּעקטאַקל, געכידעשט זיך, װאָס דער טאַטע האָט פּלוצלוג; געקראָגן אַ נאַדערמעניש אַדײינצוקוקן אין אַ סייפער. עס האָט אין איר געקאָכט אַ קאַעס. פעשעח יודע אָבּער אי געזעסן קאַלטבּלו:

28

טיק רויַק, נעמאַכט מאָדנע האַװײַעס, פּונקט דער מענטש האָט פאַר? געסן די װעלש און איז שוין דורכוים פאַרטאָן. אין גיימטיקע זאַכן, דעמאָלש האָט זי ניט אױפגעהאַלטן, זי איז אַרױסנעלאָפן אַ מעטורעפע פון קאַמער און אַ בּלאָז געטאָן אין לאָמפּ אַרײן; -- משוגענער יד, דו זעסט ניט, אַז מע בּרענט עלעקטרע? פעטער יודע האָט גאַנץ קאַלטלעך פאַרמאַכט דעם סיפער, אַװעקגעלײגט. אים אויפן קאַמאָר און איז זיך אַװעק שפּאַצירן אי בּערן שטוג, צוזינגענדיק אַ ניגנדל, א כמידיש גיננדל.

: 2 *

אַזױ איז דורכגענאַנגען די עלעקטרישע רעװאָלוציע.

דער הויף האָט פאַרלאָרן, אונטער די פאַרשײדעגע װײטע שיינען. פון די קאָלערלײ פענסטער, ‏ דעם. געויינטלעכן ‏ בינאַכטיקן מּאָנעם. אין די טונקעלע װײַטע הויףוינקלען האָבן געלויכטן בּלויע מיכער שניי. די עלעקטרע האָט מיט שיטערע פינגער אַרומגעכאַפּט די װענש, גענישטערט אין די שטולסטע בּאַהעלטענישן, דערקראָכן אַמילע אַהין, װוּ שטומע לעכער האָבּן לאַנגע יאָרן געעטעמט אין דער פינסטער און ניט געװוסט פון שיין אַפילע בּײטאָג.

:

פעטער איטשע איז אַרױם פון שטונ, אַרומגעקוקם זיך צי קייגער בּאַמערקט גים, נאָכדעט אין ער פאַרבּײגענאַננען עינעץ אַ שטילן אָרט, צוישן דעם פעטער יודעם שוב און דעם שטאַל. אַמאָל איז דאָרטן געווען שמאַרקק פינסטער. איצש האָט עֶר, פאַרבי;ײ. ענדיק, דערזען, אַז מאיז פאַרשװונדן נאָך אַ בּאַקװעמלעכקײט פון זיין לעבּן: דאָרטן האָט געלויכטן, װי אינמישן טאָג. ער האָט זיך אַװעקגעדרײט אַ. דערצאָרנשער איגערן הויף, בּייז אויף דער װעלט | און אויף די נייע. פּאַראָנדקעס, מוטנע וועסנע-ריטשקעלעך זיינען געקראָכן פון אונטערן אײז, געפלייצט בֹּאַה; אַראָּ אין נאַס אַרײן מיט אַ קילער קלינגעריי. שטי: ענדיק אין ‏ שאָטן, האָט ער, פעטער איטשע, בּאַמערקט, װי מע:

24

מער זישע איז אויך אַרזיס פון שטובּ, און לענּן שטאַל האָט, דאַכט זיך, נאָך עמעצער -- אַ דריטער -- געהוסט.

עס איז געװען א שטילע נאַכט, אויף אַזױ שמיל, אַן מען האָט געקענט הערן די עלעקשרישע שאָרכן אויפן בּרוק. די שטאַר: קע ליכט-פּאַסן זיינען געלענן אין דער פעטער פינסטערניש, װי כאַ לאָפִים אין אַ. שװאַרצער שייר,

דריי זעלמעניאַנער האָבּן אַרומגעבּלאָגקעט אינערן הויף, אוים: געמיטן צו טרעמן איבּער די עלעקטרישע שנורן, װאָס זיינען גע: לעגן איבער דער ערד, װי פרישע באַנדאַזשן אַרום רעב ועלמעלעם יערדשע. די דריי זעלמעניאַנער האָבּן געשנייצט די נעז פון רונזע און געכאַפּט פון ציים צו צייט אונמערהירזשען מיט יענעם איידעלן הירזשע, װאָס איז אייננשימלעך בּלוין פאַר אָט דער מישפּאַכע.

זי האָבּן זיך בּאַנעננט לעבּן רעב זישעם גאַנעק, געשטאַנען לאַנג איינש קעגן די אַנדערע, גענלעט די בּערד און געשויגן.

- אַ װעלט, האָל -- האָט סאָפּקאָלמאָה גי אױמנעהאַלטן מעטער איטשע. ---

פעשער יודע האָט אױף איט רונזעדיק אַ קוק געטאָן אין דער מינסטעך, פון אונטער די שפּאַקולן, און געענטפעדם:

-- איז שוין ניט גלייכער, אַן מען לינט אין דרערד?

דאָס האָט ער געמיינט די מומע העסיען, װאָס אין שוין בע עמעם געלעגן אין דרערד.

בּלויז פעטער זישע איז געשטאַנען רוין, געצוינן אַ האָר פון כּאָרד, און אַפילע איצשער דאָט ער אומעטיק געשמײיכלט:

-- ליישישע קינדער!

פונקט דעמאָלט האָט זיך פעמער פאָליע אַראָטּגעכאַפּט פון כּעט אין הוילע שאַכטױנים, אויסגעטרונקען דריי קענדלעך װאַפער און אַװעק צוריק. שלאָפן. הי

= אט

89

וע ווייטער וועגן עלעקטרע

די עלעקטרע האָט געזיגט. װען רעב זעלמעלע קרינט אַ. מעג? לעכקויט קומען צוריק אַהים, װאָלט ער דורכגעגאַננען פאַרבּײ און אַװעק װייטער, װאָרעם ער װאָלש זיכער געמינט, אַז דאָ װוינט ,נאַטשאַלסטװע". די שמאָלע, לאַנגע. שמיבּער גיסן זיך אָן יערן אָוונט מיט דעם קאַלטן פיערל און בּלײבּן ליגן אין דער פי? סטער, מיט די קרענקלעך נאָלדענע פענסטערלעך, װי כאַלאָיִם, װאָם שעפּן לופט דורך אַ טרייבּל.

עס זייגען אַחמגענאַננען קלאַננען,, אַן אין פאָרשטאָט שיקט מען אָפּ די עחגערע עלעקטרע, אָט דאָס, װאָם בּליינּט איער אויפן העק. פון קעמל. די יעדיע האָט מױרעריק אױפגעבראַכט די ועל: מעניאַנער,. און אוב עס איו עמעס, זיינען זי געווען גערעכט אוין כעט, װאָרעם ‏ ס'אין דאָך אַזױ -- גיסטו עלעקמרע, טאָ גיב נוטע! עם איז שוין אַפילע געבּליבּן אַ העסקעם, אַן די מומע מאַלקעלע זאָל זיך אַראָפּכאַפּן זצו צּערען און אָנװייזן אים אוה דער קריוודע, װאָם מען בּאַנײט לענאַבּע די זעלמעניאַנער. זי האָט זיך אָנּער דאָם מאָל אַײנגעשפּאַרט און בּעשומויפן ניש געװאָלט אוימפילן רי שליכעם קימאָט װי צוליב אומפאַרשטענדלעכע מײַמים.

זי האָט געטײַנעט:

-- אַלעטײַ דאַר איך עס אַלעמאָל זיין דאָס קאַפּאַרעהינרל?

גב

עס האָט זיך אָנגעהױבּן דעמאָלט, װי אַ מין עלעקטרישע קאַ. דאָכעם. דרי יונגע זעלמעניאַנער, פאַרכאַפּט פון בּערעס אוימטו, האָבּן געצויגן צו זיך אין די צימערן , איליטשעם לעמפּלעך". מען איז

4

אַרומגעקראָכן אינער די פיילטע װענט, איבּער די דעכער, געויקלט דראָטן. ג עהאַמעהט, פּונקט, לעהאודל, אַמאָל ערעוי מוקעם. עם האָט זיך עלעקטריפיצידש דער הויף כּיז צו די פונדאַמענטן. יעדער זעל* מעאגער אין געלאָפן מיט א האַמער אין האַנט, מיט שרויפן אין

קעשענעס, מיט ששיקלעך דראָט, און מאַלקע דעט פעטער איז משל האָט אימלעלן געלעונש די זאַך, װאָס ער האָט צו פאָ. די עלעקטרע האָט שוין אַמילע געשפּויצט פון די אױיגן,

אין די שװאַרצװעפנעדיקע, פאָרשטאָטישע געכט, בייס די קע: ראָפין-שטינער האָבּן זיך גיק אין די שרשטע פרילוננדיקע גע: וישערן, - האָמ מלוצלונג דער רעזעהויף אהױמגעלױכטן, װי ‏ אַ װאַקזאָל,

שכייניט האָבּן זיך אַ לאָן געשאָן צו די פענסטער מים גרוי* סע אױיגן ‏ און געװונדערט זיך:

-- זעט, קרוינדעלעך, צו װאָס פֿאַראַ גערולע מענטשן קענען עם דערלאַנגען!

אל

רער אַלטער מויער אין געשטאַנען פול אָנגענאָסן מיט עלעק: טרע. ניש קיין װונדער. אין אים האָט געמײַסטרעװעט אַ גרוימע קראַמט, פאַלקע דעם מעטער איטשעם אַלײן, װאָםס װעגן אים זאָנט מען, אַז מיט אַ שמיקל נרוים און מים עלעקטרע איז ער בּעקויעך אָפּצולעבן, אַ גאַנץ לעבּן.

מאַלקע האָט געװוינש אין מױיער, אין אַ בּאַזנדער דירעלע, בעשוטפעם מיט צאַלקע פעטער יודעט, און אין אָמ דעם זכום אין דער מויער עלעקטריפיציחט געװאָרן פון אױיבּן בִּיז אונשן מיט דער שענסטער עלעקטרע.

װעגן די דאַזיקע צװי יונגעלײט לױנט זיך אָפּצושטעלן אַ ביל גענויער.

פּאַלקע דעם פעמער איטשעט און צאַלקע דעם פעטער יודעם,

ווער איז מאַלקע דעם פעטעף איטשעם? ער אין אַן אַרבּפאַ.

קאַועץ. הי לאַנגע כאַזערהאָר קריכן בי אים אַרױס מון אונטערן

57

הימל. אַ װױלער יאָט. ער האָט גענענּן פון זיך צוֹ װיסן אין קימ: מע נאָך. אויף דער װעלט אין ער אַרױס מים אַ געשרי. צי א האַלבּ יאָר האָט ער זיך אָנגעשױען אַ פּופּיק. צו פינף יאֶר האָט אים א סאַמאָװאַר אָפּנעבּריט. צו דרייצן יאָר האָט מען אים צעשפּאָלטן אַ ליפּ. טאָג און נאַכט לויפש ער אַרום אין בּערעם אַן אַלמער אָפּגעטראָגענער קורטקע, מיט אַ ביכל. אונטערן אָדעם, און שליננט די װעלש. עֶר איז פאַרהאַװעש פאַר אַלע זעלמעניאַנער אין ‏ אייי איינעם. אין שטוב האָט ער אַ קעסטל מים אַײתס, | האַמע"ט, שרויפן, דלאָטעס. ער פאַרריכט אַלײן שיך. ער בּרוקירע אַלײן דעם הויף. ער שטעלש אַלין אַריין שױיבּן. ער דעקט אַליץ דעם דאַך. איצט האָט ער גענומען מראָגן אין שטוב האַלבּע, צעראַכענע ביור פלטשלעך, װאָס ער גיסט זי אָן מיש עפּעס א בּלויען װאַמערל און וויוקט אין דעם שטיקלעך קופּער, קוילן, אַייונס.

און װער איז צאַלקע דעם פעטער יודעם?

צאַלקע דעם פעטער יודעם איז אַ געבילדעשער, פאַרקוקט אין די כּיכלעך, ער טראָגט אַ טשופּוינע פאַרקאַמט אוה אַ זייט, װי אַ גראָבע פייץ, מיט בּרילן אויפן נאָו.

בּיים צאַלקע גײט אַמאָל אַרױם פון טאָנקען, פרענט אומהייק דער פעטער זישע:

-- װאָט האָט דאָ געטאָן בּיי דיר אָט דע"?

קיין נאָמען, אַלזאָ, ייס ער ניט.

דער פעפער זישע װיל זיך בּעשומויפן ניט מעשאַדעך זיין מים די זעלמעניאַנער,

נאַ זעלמעניאַנער האָט פיינט אַ זעלמעניאַנער).

-- גענוג פאַר מיר, -- זאָנט ער, -- װאָס מיין ניטע אין אַרײנ: געפאַלן צו אָט די גראָבּץ פלינלען!

צאַלקע האָס נאָך דערצו די מיעסע מידע, װאָס ער נעמט זיך פון צייש צו צייט דאָס לענּן. אַלע שפּאַלטן זיך דעם קאָפּ פון װאַנען קומש עס צו אים, װאָרעם זעלמעניאַגער לעבּן צו הונ: דעחט יאָר און מער. רעב זעלמעלע האָט זיך אַ לענגערע צייט אַרומ-

8

געדרייט אָן אַרכעש און אין פונדעסמועגן נאָך אַלץ ניטן גע? שטאָרבּן. וויים מען טאַקע ניש, פון װאַנען דאָס קומט צו אים,

8

דאָס דירעלע, װז זיי װױינען, האָט צװײ נאַקעטע פוסטע צימערן. אין פאָדערשטן צימער הענגען אַ פּאָר קאָרטענע הױזן אויפן װאַנט -- דאָ װוינט פאַלקע. אין צװײימן צימער אין שון דאָ א טישל, אַן עטאַזשערקע מיט בּיכער, אַפילע אַ. טשײניק און אַפילע אַ נאַכט-שעפּל - דאָ יט |שאַלקע. :

אָרום דעמדאָזיקן נאַכטײשעפּל איז, אַנעו, אַמאָל ‏ אימיטן נאַכט פאָתגעקומען אַ שאַר פע מאַמלויקעם, און דעריבּער לוינט זיך שוין אויך אויפן נאַכט-שעפּל אָפצישטעלן גענויער.

מיאין געווען אַ לעװאָגע-נאַכט. צאַלקע האָט אין טיפן שלאָף דערהערט. װי ‏ עסיצער בּאַנוצט זיך מיש זיין איננמום. ער אין אַ

;רשראָקענער אַראָפנעשטרונגען פון בּעט און דערוען, װי אין קילן

יי פון צימעך שטיים פאַלקע אין די אונשערװעש, אין עֶר צו אים צוגעלאָסן און מיט אַ פאַרשטיקט קאָל אויסגעשריען:

! פּישעקאַנטראָפּוט‎ --

דאָס האָט געדאַרפט בּאַטױמן, אַז פאַלקע שטעלט מיט זיך פאָר אַ. פאַרצייטיקע. מאַלפּע, ועלכע האָט נאָך ניש אין זיך קנע שפּורן פון קולמור, פאַלקע האָט זיך אָבּער ניט פאַרלאָרן און מיט גאָר די שפּײעכץ אין מױיל האָט ער אַ געשריי געטאָן אויף צוריק: ‏ -

= קליינבּירג ז}

און דאָס האָט שוין בּאַטײט, אַן צאַלקע לעבּט נאָך גאַנץ ששאָרס מיט די האַטאָגעם פון קליינבירגערטום.

דער סיכטעך איז אויף מאָרגן ליקווידירט א צאַלקע אין אין נאַמור גאָרניש געװען אַזאַ שלעכטער. די קריגעריי. אינמיטן נאַכט איז פֿאָר:עקומען ריין אוים הי גענישע שײַמום.

כיכלאָל האָכּן זי צװישן זיך קין בּאַזונדערע אינטערעסן : געהאַט,

89

צאַלקע פלעגט אַמאָל מישבּרעננען בּײנאַנט ,א קאַװיהאַאָ? שער", אַרײנגאַנװענען זיך אין צימער שטילערהיט און הונגעריק, מיט אַ מאָדנעם פיײערל אין די אױגן, אָפזיצן אַװי איבּער דעס צעקנאָדערטן סייפערל בִּיז בּאַגינען. ער האָט געשאַפּש די גרינלע? לעכע דיקע בּלעטער, געקליבּן נאַכעם פון אויסיעס, װעחשער, מאַ: סיקלעך, װאָס אין נאָרניט צומריטלעך פאַר אַן איינפאַכן מענטששן.

העמאָלט איז זיך פאַלקע געלעגן אין צוויישן צימער +נץשליי- דערט איבערן מעט, די קאָלדרע אַראָפּנעדוקט, און מיש דעט שטעג? דיק מאַרלײגטן נאָז צוגעפייפט ניגונים צו זיינע כאַלױמעס װי אַװי שר דעקט דעכער אין לעניננראָד, װי אַזױי ער ציש עלעקטרע ‏ איבע"ץ דניעפּער.

פאַלקע פלענט אַמאָל שרייען פון שלאָף אױינעט.

אל

דירע, װאָס זי פאַרנעמען. אומזיסט:אומנישש, יל איצטער דאַרף כײַעלע האָבּן אַן אֶהש, װזּ צו פאַרליגן אַ נייעם דאר ועלמעניאַ: נער. כייעלע האָט שוין אַפילו אינגעקױפט צו דעמדאָזיקן צװעק אַ בּעט, אַ. טאַמאָואר און אַ בּאַרשט יאויף וװאַשן די פּאַרלאָגעס. מאַר. זיי, | מאַר די יוננעלייש, האָט מען אָטּנענעבן בייעלעס צימעף, אונטן, בּיי דשם פעשער יודען אין שטוג.

פאַלקע האָט צונויפגענומען די האַלבּע צּיר-פלעשלעך, די שרויפן, די הויזן און זיך איבּערגעקרויזשקעט. דערנאָך האָט יעד שוין אויך אַראָפּ;עטראַגן צאַלקעס עטאַזשערקע בּיכער.

בּיים פעטער יודען אין שטובּ האָנן זי זיך געפילט אין אָנ הײבּ אַ בּיסל געקלעמט. /

מעטער יורע, אַז ער בּלייבט אַמאָל שטיין אינמיטן שטובּ מיט דעם הובּל אין האַנט און װאַרפש אַרױם צו עמעצן די הייסע אויגן: לעך אַריבער די שפּאַקולן, װערט יענעם קילבּלעך אױף דער נע2 שאָמע. |

פעטער יודעס פּליק. בּאַשײש אַזױ צו זאָגן:

-- דו שלימאזל, װי לאַנג װעסטו פּוסטעפּאַסעװען?

די פֹּאָר פילאָסאָפן האָט מען געמעשן מעכילע אָפּראַמען די

60

אדרער; -- גוילעם! דו מיינסט, איך ויים ניט, אַן דו ביסט אַ גױלעס? האָבּן ליל גשטי שי 001 ; און קעריי אויסמיידן זיינע בי 8 פּלילן -- געקיקט פּאַוע. אַנומלשן, פאַרנאַכט, . בּיים אויפדרייען די עלעקט מרע, האָט זך בי פאַלקען בּאַװיזן אַ. פריע מינע, אין עס מעמער יודען גריילעך ניש נעפעלן געװאָרן, ער אין צוגענאַנגען צום טיר פון קאַטער און אַרײנגעזאָנט: -- און. אי מיינט טאַקע, פערדן, אַז די עלעקטרע פּאַש צום הויף? 2

װועגן פעטער פאָליען איז די זאַך אַזי:

ער האָמ טכילעם געמיינט, אַז די עלעקטרע אין רעבּזעהוי האָבּן אַרינגעפירש די בּאָלשעװיקעס, איז עה געווען צופרידן, װאָם מען האָט ױף ענרלעך גענומען צו די זעלמעניאַנישע יאָרן. עם איז קלאָר, אַז עלעקשרע אין אַ קאַזאַנע זאַך, װאָרעם מען ציט עם אַראָפּ פון די פּאַרצעלײענע טעפּלעך אױף די טלופעס, פון אִמ די מעפלעך, װאָס גיבן אֶטּ עפּעם פון אַלעמאָל מיט מעלוכע: אָרענונג,

מעטער פאָליע. האָט אַרױסגעגענן אַ פאַראָרדענונג, אַז װען ער געמינט זיך אױף דער אַרבּעט, זאָל מען די עלעקטרע אין שמוב נים בּרענען ; זיין וב מאָר זיך בּיכלאָל ניש געפינען אין די דאַלעדאַמעס פון עלעקטרע -- סאיז ניש פאַר קײן װײבּערשן מייכל. בּלויז מאַטעלע דער שװאַרצער מעג אַמאָל, בּיי דער אָנװעזנ? הייט פון טאַמן, א דרי טאָן דעט שטעטמל, װײל פעטער מאָליע האַלש מאַטעלען מאַר אַ געראָטענעם ינגל און האָש אים לים.

בי דעד אַרבּעם האָט דער כישרער פאָליע אַ זאָג געטאָן צו טראָכיט דעט קרומען:

|-- קום. אַרײין ‏ אַמאָל. צו מיר, ‏ טראָכים, ‏ מיר װעלן אָנצינדן די עלעקטרע און אַ בּיטל פאַרבּרענגען!

-- הערסטו, װאָס זאָנסטו צו אים! -- האָט ױך מראַנים פֿאַרװונדערט -- װער האָט עס בי דיה אַיינגעפידט עלעקטרע?

21

-- װאָס הײכט, װער? מען װײים װע -- קאַנאַ!

אין יענעם טאָג האָט מען דעם פעטער פאָליען אויפן זאַװאָד פאַרהויטשעם. ער אין אַװעק אַהים פֿינסטער, װי די שיד, בּאלף האָט ער גענומען דאָס װײבּ אויפן פאַרהער. עס האָט זיך אַרױמגע: וויזן, אַז די עלעקטרע האָט אַינגעפירט בערע, און שוין הישע װאָכן, װי כײַעלע פעטער יודעם גייש אַרום מיש אַ מײַנע, אַלעמײ די זעלמעניאַגעד האָכּן זי בּעדילאַדאַל געשטעלט, אַלעמײ איצט, ערשט נאָך דער כאַסענע, האָט זי שוין ניט פון װאַנען צי לעכן.

פעטער ‏ מאָליע האָט דעמאָלט אָפּנענעסן װעששערע פאַר א לאָמפֿ. /

- עשלעכע טע איז ער אַרומגענאַנגען שויגנדיק, און. געטראַכט

אַמאָליקע בּייזע פּלענער. ער האָט אַרױסגעקוקט דורכן פענסטער אין הוה אַואָפּ און געמראַכט;

-- גיט דערדאַרן װעלן די זעלמעניאַנער -- פאָליע זאָל דאַרפן צו זי אָנקומעל!

און די װאָנען האָכן זיך בי אים גערירש, װי בּײ אַן אוים: געדונגערטן קאָטער,

זונשאָג,. אינם ‏ ערשטן פריליננריקן הײטאָג, בּיים די זעלמע; נינעאַר זיינען. אַרױס לעטנע איבּערן הויף, האָט עֶר צוגעשטעלט אַ לייטער צו זיין פענסטער אין מױער און גענומען שניירן די עלעק: טרישע דראָטן. ‏ ער האָט געראָכן די פארצעלייענע. אזאָלאַטאָרס. די זעלמעניאַנער האָבּן אױיפגעהויבּן אַ גרויס געיאָמער, האָבּן אָכּער מוירע געהאַט פאַרטשעפען זיך מיט דעם רעצייעך. פאַלקע פעטער איטשעט אי דעמאָלט אַרױפּגעלאָפן מיט אַ רעװאָלװער גלייך צו אים:

-- ורעדיטעל, אַראָפּ! איך שים!

און ער האָט ניט קעשאָסן, כאָטש פעטער פאָליע אין ניט אַראָפּ.

-- זע, דו װעסט בי מיר פאַרשװאַרצש װערן אין די מור: מעם! -- האָט פעטער איטשע אַרופגעשריען צום ליימער,

ער, פעטער פאָליע, האָט זיך ניש אומגעקוקט, געועסן אויבן מיט דער פּלײצע צום הױף און קאַלטנּלושיק אַרױס:עזעצט 7

69

האַקנט פון דער עלעקטרע. ער האָט זיך געקליבן אױמראָמן די זעלמעניאַנישע טויוע בּיון גרונט. דאָ אין פעשעה זישע פון שמוב אַרױט, אָנגעקלאַפּט אין שױכ און צונערופן אַ זעלמעניאַנער. ער האָט צו אים אַזױ געזאָנט;

-- װאָס שווייגט מען, זאָל מען אַרױסלױפן נאָך בּערען!

האָט ‏ מען לעיעמער:-בּשאָכן בי אים איבּעחנעפרענט = נאָך

אַמאָל;

- און דאָס, װאָם פע װעט זיך אָנהײגן אַ בּאַטאַליע, איו גאָרנישט ?

מעטעד זישע האָט וך, עמעס, אַ בּיסל פאַרטראַכט, אָבּער ער האָט געענשפערט, אַן סאי נאָרנישט, און מען איז אַװעקנע: פלויגן נאָך בערען.

די װײיבּער האָבּן זיך שטילערהייט אַװעקגעלאָזן איבּערן הױף צונעמען פון אונשערן האַנט די אַלע הרענגער און שטײנע" - מאָרט, װוי מען זאָגט, אייגענע בלום. מען איז אויך אַראָפּגעלאַפן אויף טשיקאַװעס א קוק טאָן אין גאם, צי שכיינים, למאָשל, שטױיםן זיך אַמאָל ניט אָן, װאָס פע דאַרף דאָ בּאַלד אַװינס פּאַפירן.

איין ‏ מעטער פאָליע אי פאַרבּליבן קאַלט צו דעה זאַך, עף האָט געקוקט אַרום זיך מים אַ װאַפערדיקן בּליק, פּונקט צו אים איז דער איניען קלאָל נישט שייעך. אַ זיישיקער מענטש. און אַז ער האָט אַרױסגעריסן אַליץ פון די ווענט, אין עֶר פּאַמעלעך אַראָם, כּאַשראַכט נאָכדעם פון אונטן, צי עד האָט דורכגעפירט די אַף? בּעט בישליימעס, און זיך געשטעלט גליך מיש אַלעמען װאַרטן אויף בּערען. |

-- זאָל מען גײן זען, -- האָט ער אָנגעואָגט דורך דער ווייבּ, -- צי ור געפינט זיך ניש אין רעה קיך נומעה 9,

א

בערע האָט זיך באַװיון אין הויף מיט דעם האַרטן קאָטּ פאָי חוים, געשטעלט האָט ער פּאַמעלעכע און בהימע מריט, װי ער

63

װאָלט זײ געשלעפּט פין אַ זמם. אַזאַ גאַנג האָט מען נאָך בי איט קײנמאָל ניש געזען

פעמער מאָליע האָט, | קענטיק,. פאַרשטאַנען, װאָס אַזאַ. װײ: לע באַטײט, האָט ער אִם; עשפילעט דעם רעק װי פאַרשל א מעגערהייט, | און | אַאָפּעװאָרפן. אים. לעבן ‏ זיך. אין רױַק געט שמאַנען לעבּן מויער און געװאַרט. בערע איז גע גען אַ| שטומער גלייך אויף אים, צוגענאַננען ניש געאַױלט, און עפעס, װי פון זיך אַלײן, האָבּן זיך אַײנגעשפּאַרט די קעפ אַזױ, אַז די רויטע קערק האָבּן זיך אַרױסגעהריקט, געפּהוװט די קויכעס. מיט אַמאָל האָבּן א קנאַק געטאָן די שמערנם. -

-- הערט אוף! -- האָבּן זיך פונאַנדער:עװײינש די װײיבּער, -- הערט ש אויף!

אָכּער עס איז שוין געװוען צו שפּעט. זי זיינען געשטאַנען נו: נויפגעשטשעמעט מיט די שאַרבּנס, געכאַפּט זיך פון אונטן פאַר די הענט מיט אַזױנע כאַפּן, װאָס האָבן אַרױפנעדרײט די בּיינער.

מעטער פאָליע האָט פלוצלונג אַ זיפץ געמאָן און בידע האָבן זיך אַװעקגעקייקלט אינער דער ערר. קין קלעפּ האָט מען נאָך אַליץ ניט געזען, האַנאַם בי מערען האָט 0 גענומען רינען בּלוט פון אַן אויער. כּערע איז געל ענן, הי אַ' בערווענע, פון אױבּן, אוץ געשטופּט אױיף אונשער זיך מיט די פױמטן, און דע עי קיינער ניט געקענט ויסן, װאָס ער האָט דאָרמן צעמאַכט פונעם מעטער זיינעש.

עם האָט גאַנץ היפש געדויערט. בּיסלעכווייז האָט זיך אַרויט? גערוקט דעם פעמער פאָליעם פלייצע און מען האָט דערוען, אַז די גאַנצע העמד זיינע איז אין בּלוט. |

דעמאָלט האָט זיך בערע אוימגעהױיבן.

פעטער פאָליע . אי אױמגעשטאַנען. מיט צעײיבּענעם ‏ פנים, איין אויג אַ מאַרלאַפענע, װי אַ פויפט. ער אין צגענאַננען געלאַסן צום רעקל, אַרױפנעװאָרפן. אים אויף די אַקטלען,. און אוימגעצויגן נאָכדעט צו בערען אַ דראַענדיקן מיננער;

64

-- קיין ‏ עלעקטרע, מאַמזער, זאָלסטן בּיי מיךר שוין מער ניט אַיינמִירן !

און ער איז אַרױף אַ צופרידענער צו זיך אין שמבּ.

די מומע מאַלקעלע אין בּאַלד אַרױסגעלאָפן מיט אַ בּעועט, אָפּגעקערט דאָס אָרט, װוּ זעלמעניאַנער האָבּן זיך געגעריקט, און דערמיט האָט זיך דער איניען פאַרענריקט,

ווע אָנהייבּ וועסנע

דעמאָלט, אֶנהייבּ װעסנע, האָט אין הױף געטראָפן אַ מיימע.

סאָניע דעם פעטער זישעם פון פאָלקאָמפין איז אַרױף אויפן הויף מיט עפּעם אַ גרײַמן, אַ בּהיטן מענטשן, װאָס האָם גע: שטעלט שווערע װײַטחופישע טרימ, און װאָס איז נאָכדעם קוים אַריין עום פעטער זישען אין דער נידעריקער טיר. ער האָט געזאָגט דעם בריימן , דזען:ראָבּרי" און בּאַלד נאָכגענאַננען סאָניען ‏ אין צוויימן צימער אַרײן. |

פעשער זישע האָט דעמאָלט אױסנעטאָן די זײגערמאַכערישע שפּאַקטיװ, אויפנעקירעוועט זיך געלאַסן צו דע מומע נימען און מיט רונזעדיקער שטוינונג גענומען קוקן איר אין דיי אייגן אַרײן. די פאַרשפּילעטע מומע איז געזעסן בּיים פענסטער, די הענט אויםן האַרצן,. און גראָר דורכגעמאַכט איר נאָכמישאָגשװײגנס. אַזױי אַרום, האָבּן זי דעמאָלט אױיף שמומלאָשן דורכגעשויגן פאָלגנדיקן גע שפּרעך. |

פעמער זישע זאָנט אוף ששומלאָשן לעפיערעך אַזױ:

-- גימע, דיין טאָכטער געפעלש מיר ניט!

די מומע גיטע שוייגט, אָבּער פאַר איר אין עס האָם אייגענע, װאָס גערעדט.

זאָנט פעמער זישע װייטער:

-- זי = װיסן, מיין װײבּ, אַו שולדיק אין אַלעמען בּיסטו!

די מומע גישע שוייגט, אָבּער פאַר איה אין עס דאָס אייגענע, װאָס גערעדט.

רעמאָלט זאָגט פעטער זישע:

60

-- זאָג מיר, װי װיים עס ניט אַ מאַמע, װאָס עס טוט זיך

יי איר אונטערן נאָן? |

אַזױ האָט ער ױ אױסגעױדלט. | == נאָכדעם. איז . פעטער זישע אַרױים אין הויף בּאַקוקן די בּאַ: לעבּאַטישקײט: צי דאַרף מען ניט אַמאָל פאַרקוטעװען אַ שױבּ דערהופּט אין יענע פענמטער, װאָס גײען אַרײן צו סאָניען אין דער האַלבּער שמובּ. ער האָט מייע בּאַלעמאָס בּאַטאַפּט די לאָרנם, אַרומגעקוקט גריילעך פֿאַרזאָרנט. די פענפטער און אויסגעפונען, ‏ אַז דער בריישער גאַמטש אין טאַקע גאַנץ װייטלעך פון אַ ידן.

טאָניע האָט זיך אַ ביסל פֿאַרשעמט מאַר דעם טאַמנם אױם: פירעכץ, נאָר מען איז שוין, קענטלעך, געװוען אייגענע מענטשן, האָט מען זיך שטילערהײיט אונטעת:עכאָכמעט װעגן די זיטן פוֹן דעם קלינבּירגער, / װאָס זיין. גיגעריקייט אי איין:לעשײַער.

דער פעטער איז שוין דעמאָלט צוריק געזעסן מיט דער גרויפער שפּאַקטיו און אַרײנגערוקט דאָס אויג אין די געהערים פון אַ פאַױ שטױיבטן זייגער, געבּלאָזן בּלויז מיט דער נאָז, שמום און פאַר: פּיטערט אויף דער גאַנצער װעלט. | |

8

דער הויף װײיס ניט פון קיין סוידעם. די מומע מאַלקעלע האָט פֿאַרפּױגן אַ פינגער אין מויל, פאַרקװעטשט אַן אויג און די צװי: טע אױמנענלאָצט צו פעטער איטשען, האָט ער בּאַלד אויפגעהערט זעצן אויף הער ני-מאַשין ; עס אין אים אַינגעפאַלן, אַז צאַלקע האָט זיך, ראַכמאָגעײליצלאַן,. אָנגעטאָן אַ מיסע, האַנאַס ער, פעמער איטשע, לויערט שון פון לאַנג אוייף זיין יעשווידער מראָט.

פעמער איטשע אין אַרױם אין הויף.

זעלמעניאַנישע שניר, = שוין מיט נייע רעבּזעלמעלעך אונטער די הערצער, זיינען געשטאַנען בי רי שװעלן, געשושקעט זיך און קלוימערשט געזימצט; |

-- װאָס איז דאָ צו ריירן, אַן עמעסער נוי!

הער בּאָרװעסער פעטער איטשע, װעלכער איז געווען דער גרויסער װיצלינג צװישן װייבּער, האָט געפרענט:

7

-- פון װאַנען נעמט איך, אַז סאיז אַ גוי, װייבּער?

ער האָט פאַרשטעקט זי נאָדל איץ קאַמועלקע, אַ הײב גע טאָן חי הױיזן און אַװעק פאַרנױ די פענסטער. דאָס רעױל אין הויף האָט גענומען װאַקסן. דער שװאַרצער מאָטעלע האָט זיך אַמילע אַ כאַפּ געטאָן פאַר אַ כישטייחל און גענומען װינקען צו מאָניען מיט אַ מאַמזעריש אויגל, אַז ער פֿאַרשטײט שוין קלוימערשט אאָ, צוּליבּ װאָס זי האָט געבּראַכט אין שטובּ דעם גרױסן מאַנסבּיל.

מען האָט געװאַרט, זי זאָלן זיך װײזן צוריקק פאַרן שװעל.

העמאָלט האָט זיך פּלוצלונג בּאַװיזן אויפן נאַנעק דער מש מער זישע, די הענש האָנּן בּײ אים אַזשׁ געציטערט, און ער האָט אַ זאָג געטאָן מיט אַ טרערנדיקן קאָל:

-- גראָבּע פליגלען, װאָם איר זייט, אַ לייטישער מענטש װעט זיך דאָך שוין ניש קענען בּאַװײזן אין הױף!

מעטער זישע האָט, געבּעך, געמאַכט דעם אָנשטעל. עם איו אים געוען גענוג בּיטער אויפן האַרצן.

6

בּײינאַכט האָט ער זיך שוין לעכאטכילע ניט געלייגט שלאָפן, געזעסן אַ האַלבּ אױסגעטאָנענער אויפן בע און געװאַרט; ער האָט געװאָרט אויף דער שיינער פאָכטער זיינער. װי נאָר סאָניע האָט זיך אַרײנגעגאַנװעט שפּעט נאָך האַלבּער נאַכט אין שטובּ אַרײן, האָט ער זיך גלייך אַ הייבּ געטאָן :

= = -- - הער, ‏ דו, - יַמאַכשמױניצע, -- האָט ער געזאָגט, -- דו זאָלמט מיה ניש' בּרענגען קיין גוֹייִם אין שטובּ. דו הערסט, װאָס איך זאָנג

פעטער זישע האָט זיך צעװאַרעמט:

-- שליוכע, דו!

אָבּער. שוין. דורכויס אומגעריכט האָט אים אַ שלאָג געטאָך די כולשעם צום האַרצן. פעטער זישע האָט זיך פּלוצלונג אַראָם. געזעצט אויפן בּעש, געל און האַָרט, מיט אַן אָפּגעשטאָרבּענער נאָז.

די לאַנגע מומע גיטע האָט זיך אַ הױבּ געטאָן פון אונטערן קאָלדרע, װי אַ סטראַשידלע אין פעלר. פון שרעק האָט זי אַװעק:

65

גערעדט אויף דעם מאַנסבּילשן קאָל. זי האָט גענומען קאָכן טעפֿ, שלעפּן היימע טיכער צום בּעט, און סאָניעץ אין געלאָפן נאָך אַ דאָקטאָר. |

מעטער זישע איז זיך געלעגן, װי אַ מעכוטן, מיט אַ צעכראַם? טעטן געלן האַרגן, מיש דער פירקאַנטיקער פאַרקאַשערטער בּאֶרְד אויף אַרױף, פּאַמעלעך האָט על געעפנט א גרויסע, האַרטע בּרעם און בּאַלד אַ טראַכט געמאָן:

-- װאָסי, זי קענען דען מינטערן אַ מענטשן?

3

אינרערפרי האָבן געוונגען פּראָסטע פייגעלעך.

ס'איז שוין טאַקע מיף מרילינג. טעג -- הײימע, קלאָרע, אונ? מערנעשמירטע. אין הויף שמיט די זון, װי אַן אָנגענליטער אײזן. װוּ נאָר אַ שוכ -- שפּױצט זי מיט טונקעלע שמראַלן. שטיל. אוב עמעצער װיל, קען ער אַפּילע הערן, װי די קראָפּעװע װאַקסט יי די װענט (קײנער װיל עס, לײדער, ניט). אין רענּזעהויף איז הייסער, װי אומעטום. די זון בּאַקט מיט אַ קלינגעריי.

װי האַלט עם מיט פעשער זישען נאָך דעם געכטיקן כאַלעש?

נאַכפּרעגן זיך אויף פעטערם זישעם געזונט טאָר מען ניט, ראָס װיים מען, אָפּער אַרנקוקן דורכן. שוג אי דאָך דערלױבּט יעדערן. אָחום פעטער זישעם פענסטער איז שטיל. דאָס פאָרהענגל איז אַראָפּגעלאָון, -- די אינציקע שטומע, צונעשלאָטענע פענטטער איז רעבּזעהוף, װעלכע האָט ניש, אַפּאָנעם, װאָס צו זאָגן.

ב:

מאיז אַײן דעך מרילינג אין ‏ ברען. הייסע שטימען גיען אָרום אינערן הויף פון אומעטום. פון די אָפענע פענמטער הערט מען מאָדנע אומפּאַרשטענדלעכע דיבּורים,

שטים נט. 1:

די אָנפירונג מיט דער בּאַװענונג קומש פון דער קאַבּינע 6. דער טראָט גייט אַדורך דער ראָר, װאָם װעױט געשריכּן דורך אַ דאַמף-מאַשין, + דער אָנפירנדיקער טראָס 9 גייט אַדורך די שקיוון,

69

דעם קאָרפּום בּויט מען פון ווייכן שטאָל -- 98 מעטער די לענג, 11,5 מעטער -- די בּרייט. |

שטים נומ. ‏ 9 (דאַכט זיך, רי מומע מאַלקעלעס קאָל, אָבּער אוב אַזױ, האַלט זי נאָך ניש' וויט);

בי אַ מאַשין -- מירע.

מירע -- בּיי אַ. מאַשין.

אַ מאַשין -- בּיי מירען.

מירע -- אַ מאַמע.

בי מירען -- עמע. |

ששים נומ. 8 (שאָנקעם קאָל):

דער הױפּט:געביט בּיים דערלערנען און צוגרייטן אַ. קרינט: מלאָט, װי. בּיכלאַל בּאַװאָפנטע קויכעס, איז דאָס שיסן. דאָם איז דער גרונט:מיטל בּיים פירן אַ שלאַכט. די הױיפּט:נעװער פון קרינס? מלאָט אי אַרשילעריע. דעריבּער איז די אַרטילערישע שיסעריי דער הױפּט-בּאַשטאַנד פון דער מיליטערישער צוגרייטונג אויף הי קרינם. שיפן. |

שטים נומ. {; |

דורכפי"נדיק די צונרייטונג, האָבּן די אויסלענדישע פּיאָנערן אויך אֶה:אַניזירט אַ פּראָמעסט און בּאָיקאָט קענן דעם פּאַציפיסטישן צוזאַ. מענפלי. פון דִי סאָציאַל-דעמאָקראַטישע קינדערשע אֶָרגאַניזאַציעס אין װוין און דער פקאַוּטישער מיליטאַריפטישער אֶלימפּיאַדע, װאָס װערט צונויפגערופן אין ליװוערפּול. |

מאָטעלע דער שװאַרצער בּויגט זיך אַרױיס פון פענסטער אַ נאַקעטעה, װי די מאַמע האָט אים געהאַט, און שרים אַרױים אין הויף:

-- טאָנקע, דו הערסט צי ניט, טאָנקע?

-- װאָסי ?

-- חוּ ליגט ליווערפּול, האַ?

ענטפערט. אים דעמאָלט פאַלקע פון זיין פענסטער אַרױס:

| = -- מאָטעלע, נעם זיך אַרײין אין זינען איין מאָל אד אַלע

מאָל, אָז פאַר דער עלעקטרישער בּאַליכטונג דאַרף מען איינשטעלן אַ דיזל-מאַשין, אַ דיזל-מאַשין, אַ דיזל-מאַשין...

5 0

בעכיין, האָט דער רענזעהויף געלעדנט, ניט געקוקט אוה דעם גליענדיקן טאָג, װאָס איז געלעגן איינגעפאַסט, וי אַ שמיק געשליפענער קריסטאָל, נים געקוקטם אױף נאָתיפֿ. |

די זון האָסּ געבּרענט, װי אַ ריזל-מאַשין, אַ היזל-מאַשין אַ דיזל-מאַשין...

שמראַלן שמיימע, װי טשוועקעם, האָנּן אַרומגעדראָטעװעט דעם הויף ; הייסע שטראַלן,. אָפּגעזונרערטע, אז מען האָט זי געקאַנט איבערציילן אויף די פינגער.

בּלויז בּיים פעטער זישעס פענסטער אין געווען שטיל, דאָם פאָרהאַנגל -- אַראָפּגעלאָזן, ‏ די איינציקע ‏ שטומע, ‏ צוֹנעשלאָסענע פענסטער אין רעבּזעהויף.

קליינע. זעלמעניאַנערלעך פון א גאַנץ ניעם מין זיינען גע לעגן אין די , אױמגעסאַכניעטע רינעס, װי אֹין מולטערס, און געקײט הי גראָגע פינגער פון די אייגענע אָפּנעבּרױמטע מימלעך.

(אָ, ועלכער אומפאַראַנטװאָרטלעכער לאָװאָן-האָאַראַמי האָט עם איבערגעלאָזן געלע שפּורן אין דער זעלמעניאַנישער מישפּאָכע0.

אַפילע דער בּרוק אין הױף האָט געבּליט מיט ליכט.

וווש צאַלקע און טאָנקע

מּונקט 19 אַזייגער בּייטאָג אין צאַלקע דעם פעמער יורעם אַריבּער דעם הויף צו טאָנקען. פעטער וישע איז געזעסן אֵינגע; בּויגן, װי שטענדיק, מיט דער שפּאַקטי אין אױג, און געטרײ. בּערט אַלץ זיגערשע געדערים. דער אֵיינגעבּױגענער קאַרק איז גע. װוען+ שמאַרק אָנגעבּרױגעזט. אוימן. מענמשן.

צאַלקע מאַכט ניש קיין לאַנגע מאַכזאָקעס מיט פעטער זישען, ער דאַרף בּלויז האָגן צו טאָנקען אינם צווייטן צימער.

ייס טאָנקע זעצט זיך אַװעק אויף דער אַלמער סאָפע, צװישן די אַרױפ;עקראָכענע שרויפן; און פאַהדויכערט אַ פּאַפּיראָס -- כאַפט ער די כמײַע, פאַרװאָס? מען װייס ני פאַרװאָס. ער לײרט, זאָנט מען, אויף אַ ראָזע קראַנקהײט, װאָם איך װײישאָג איז ענלעד צו צאָן-װײשאָג.

פעטער זישע קוקט אויף אַזױינע זאַכן פון אַן אייגענעם זיינער? מאַכערישן שטאַנדפּונקט, האָט ער זיך טאַקע טכילעס געקװענקלט אין דער דייע, נאָר איצטער, נאָך סאָניעס גאַסט, װאָלט מען שוין יי אים געפּויעלט אױיס:עבּן טאָנקען אַפילע פאַר אָט דעם של מאַזל, האַנאַם דאָ איז מען קײנמאָל ניש זיכער, אַז טאָנקע װעט ניט בלייבּן אינמיטן דערינען אַ יונגע אַלמאָנע.

צאַלקע אי פון די נייע געלערנטע, ער אין געזעסן די נאַכט איבּער אַן אַלטער ,צענעורענע", מיזדאַװעג געװען זיך מיט פאַר. צייטיקע;ײידעגעס און אַזױ אַרום פאַרהוליעט די נאַכט. ער איז דערפאַר אַ ביל מיד, אַ ביל פאַרשלאָפן, און זיינע ראַיױנעם שװעבּן אַרום

=

פון ריווקע בּאַס בסועל בִּיז טאָנקע בּאַם זישע, װאָס זי זיינען אים אַלע לֵיבּ. ער װיל דאָ איצט זיצן אָנגעלענט אויף אַ שטול, אוים: געצױיגן די פיס, און אָפּרוען פון די געדאַנקען.

טאַנקע טוט אָנער פּלוצלונג אַ שפּרונג פון דער סאָפע און

-- קום, קערטשענער הערינג, מירן זיך אַ לאָף מאָן בּאָדן. .

דאָס טײכל לינט אַ פּאַר װיאָרסט הינטערן שטאָט. ניטאָ קיין פּיצל שאָטן, עס איז ילי. קוים װאָס זי זינען דערגאַנגען אין דער היץ צו די ערשטע קילע פעלדער קאַרטאָפל, אָפּגעפרישט זיך אַ בּימל אָן די קאַלטע שעטעכן גרין. |

צאַלקע אי געגאַננען פון הינטן און גערערט ‏ פאַרכאַלעש: מערהייט:

-- הערסט דאָך, היינט בּײנאַכט האָבּ איך עפּעם אױפגעטאָן. מענסט הערן. באַקומען אַן אַלשע ,צענעזרענע" אָן אַ שאַרבּלאַט, און אויסנעפונען, אַן זי שטאַמט פון 17טן יאָרהונדערט, געדרוקט געװאָרן בּיי שימשן וימלע אין מעץ. |

שפּעטער צו האָט טאָנקע געפרענט:

-- הערינג, װאָס פֿאַר אַ װערט האָט דיין אַנטדעקונג פאַר דער מאַצבּױוּנג ?

-- הם.,,

-- אוב אַזוי, -- האָט זי זיך פּלוצלונג אויסגעקירעװעט, -- אוב אַזױ, קענסטו גיין שלאָפן!

זי האָט אים אונסטרגעשטעלט אַ פום, װי עס טוען גרויסע שלעגער, און אַרײנגעשטױפן דעם געלערנטן אין די קאָרן,

--- אידיאָטקע! -- האָט ער געשריען, זוכנדיק די בּרילן אויף דער ערד, -- צען מאָל אידיאָטקע!

טאָנקע איז שוין געווען בי דער צוויטער זייט פעלר, גע: שטאַנען אינגעבּויגן מים די הענט אויף. די קני און געמאַכט דעם אָנשטעל וי זי לאַכט, בי

3

זעלמעניאַנער לאַכן ניט. = זעלמעניאַנע= שמייכלען ‏ בּרייט - און די גיט בּאַהאַונטע געמען עס אַמאָל אָן מאַר אַ געלעכטער.

דער טראַקט האָט זיך אַװעקנעשפּיט װייט ביון סאָסנאָון האָריזאָנט. צװישן די שאָטנדיקע, קורצע קאַרטאָפל-פעלדער האָט הער הייפער קאָרן געפלייצט אין. בריטע פירקאַנטיקע. פורעמס פון מעש. אַ זודיקער, גרינער אָטעש האָט געשלאָגן פון די מענעזענצן. די פאַרשײדענע העלקייטן פון דער זון זיינען אומגעשווומען איבּער הער גאַנצער געננט, ואָפּגענאָמן פּקוצלונג עהגעץ אַ פעלה מיט! ליכט, אַז מהאָט מאַרשיקערש חי אויגן.

װייט, בּיים מאַמע שטריך פון האָריזאָנט, האָט געקנוילט אַ

רויכל -- אַ טראַקטער האָט קורץ געסאָפּעט, געפויועש פּאַמעלעך אי פּער העס בעג פון דער ערה און אין אַלץ ניש פאַרשװונדן פון אויג,

צאַלקען האָט געזאָגט:

-- ּאָרוך . אַטאָ אַדױנױ עלויהיינו מעלעך האָאױלאָס ‏ האַ מויצץ לעכעם מין האָאָרעץ!

56

זי האָט אַראָפּגעכאַפּט די בלווקע און דאָס לעצטע שטיקט עג הערלאָפֿן הענדום בּיז צום מייך.

פונדערווייטנם נאָך האָט צאַלקע רערוען אַ פינקלענדיקן שנור װאַמער, בּיים זי איז אַראָפּגעשפּרונגען פון בּרענ. פאַר זיינע. אונן האָט אַ בּלענד געשאָן -- און מיט אַ צימער אין האַרצן -- טאָנקעם פאַרבּרױנטער קערפּער ‏ ער האָט דערהערש איר אוימנעשריי, און און דאָס אַלץ האָט זיך עפעם אַ מיש געטאָן מיט אַ שאַרפן װײימאָג. צאַלקע האָט זיך אויסגעצויגן אין גראָז, אַ בּיסל פון דעח װיטנס, געקייט אַ שטרויעלע, און אויפגערענט געמראַכט און ניט געטראַכט.

זי האָט זיך האָחטן געװאַלגערט אין װאַסער, אַרױס:עשפריצט. אונטער הער גליענדיקער זון, קאַלטע װאַסער?ראַקעטן ; פּלוצלונג האָט

4

זי זיך אַרױסגעהױבּן, גלאַנצנדיק מיט דעם נאַסן לײבּ, און אוימגע- שריען: --צאַלקע, זע, אַ שיינער קערפּער, צי ניט?

שֵ

צוריקוועגם זיינען זיי פעגאַנגען מיט די פעלרער. עס אין שוין געשטאַנען אָנגעלאָסן דער קאָרן. ניטאָ קיין שאָרך. גאָרנישט. הי? סע שװעלבּעלעך האָנן זיך געשופּט אין לאַנגץ פליען נידעריק איבּער די פעלדער, און איכבּער זײ האָט די זון געפלאַקערט, װי אַ הוילער מייער. זי זיינען פאַרפאַלן געװאָרן צװוישן די קאָרן. מאָנ: קעם רוט מיכל אויפן קאָם האָט זיך פון ציים צו צײט אַרױסגערוקט איבער דעם טליענדיקן מעש, װי אַ גהיסער מראָפּן בּלוט. ‏ "ױ האָס געזונגען:

| צס ,86 1ם-א0)

צטע 086ח64 ה1 זמחמוטצ אבת התח 98ת0ה24 {צ0? /סת8ז אם)

{צ60 (68 124-א20)

צס/ק8ז אה (צגסוטט

{צס ג86א 81-צ2)

זי האָט געזונגען, און צאַלקע האָט ויך נאָכגעשלעפּט, בּימכילע, אָנשטאָט אַ שאָטן אינעם דאָזיקן הימן טאָג.

ער האָט געטראַכט אַװי:

-- מאָנקע, דו באַציסט זיך עפּעס גלייכגילטיק צו מיר. מען קעץ זאָגן, אַז דו באַציסט זיך אַפילע קאַלט צו מיר, און דאָם גי פעלט מיר ניש, װאָרעם איך בִּין עפשער אַ בּיסל פאַרליבּט.

ער האָט געטאָן אַ שטיל פאַרמײעט זיפצעלע, װאָס איז, װי טאַקאַנט, דער ערנסטער צײכן פון דער דאָזיקער ראָזער כאַלאַעס.

שי

אין שטאָט זיינען זײ אַריין דורך אַן אַנדער זייט. די היץ, װאָס האָט זיך דאָ אַראָפּנענאָמן פון די פאַרשריקנטע גלעכענע הע: כער, אין געווען אַ טעמפּערע און געדיכטערע,

6

די גײער צעגראָבּענע גאַס האָט אױסנעזען, װי אַ מאַבּיק. אין דער גאַנצעף לענג פון גאַם זיינען געשטאַנען אַרבעשער, נאַ: קעט בּיז העלפט, מיט רידלען און אַייונס אין די הענט. מען האָט אויס; עלייגט רעלסן פא אַ טהאַמװײַ. די קרומע זון האָט זיך אֲפּי געשלאָגן אָן זײערע הוילע פּלײצעם, װי אָן געשליפענע שפּיגלען. אַ פּאֶר הונדערט בּרוינגע קערפּערם מיש אָפּגעבּרענטע פליצעם, װי מיט טונקעלע שילדן, האָגן זיך רויִק באַװענט אין אימפּעט פון דער אַרגעט. די מוסקולן האָבּן זיך אַרומגענליטשט אוף די לײבּער, װי לעבעריקע, און אין גאַנג פון דער אַרגעט האָבּן זי זיך געכװאַ: לוט איבּער דער מולען- גאַס קערפּערם, װי בּרוינע כװאַליעס אינער

מאָרנעט מענטשלעכן מייך, מען האָט צונױפגעקאָכט די רעלפן מיט

ַצפטילען זי אויוועלעך, פאַרקלעפּט מיט ליים, האָבּן בּלומי- קע געטליעט אין דער בלאַנקער ! לופט. פון צייט צו ציים האָט ער. געץ, צװישן אַ גרופּע נאַקעטע לײבּער, אוימנעריסן דער אַצעמילען מיש אַ זשיפּערײ; { דער בּלויער פײַער טוט אַ קנאָל, צעשיט זיך אין מאָסמאָר-שטערנדלעך, און אַ דינער רויך שלאַנט נאָך דעם אִפּ פון די מאַרשװיצטע נאַסע קערפערס, װי זי װאָלטן ערשט אַרוֹ פון אַ שװיץ-בּאָד. מען האָט געאַרעט שװייגנדיק, און פון אונטעף אט דעם גליענדיקן שוויינגם האָבּן זיך אַװעקגעצױגן וייט דאָרטן אַרױף גאַס עויי רייען לאַנגע, שװאַרצע, האַרטע רעלס, אַרום װעלכע עם האָבּן װידער געשװיבּלט נאַקעשע קערפּערס, און געפיילט רי ששאָ: לענע געשװילעכצן אַרום די צונויפגעשמאָלצענע רעלסן.

-- שיין, װאָס? -- האָט טאָנקע געפרענט

-- יאָ, -- האָט געענטפערט צאַלקע, װי פון אַ בּיכל אַרױִם, -- די שיינקייט פון מענטשלעכער אַרבּעט.

טאָנקע האָט געואָגט:

--מאַראַנען אַ ליד פון אַ זעלמעניאַנישן פּאָעט קולבאַק, װאָם פּלאָנטערט זיך מיר שמענדיק אין קאָפּ:

און בראָנזעגט יונגען האפאלן

אִיז דעמאָלט

א װילן

צו שטילן

דעם צאָרן

פֿון יאָרן,

װאָס זיַנען פֿארלאָרן,

-- יאָ, --- האָט מאַמקים געווען אַפילע צאַלקע פעטער יורעם,-- אַ שיין ליר!

נאָכדעט זיינען זי שוין געגאַנגען מיד און אַמילע אָנגעבּלאָן. טאָנקע האָט זי מיט אים אָפן גערייצט, געפרענט שאַלקהאַפטיק, צי ער, צאַלקע, געהערט אויך צו די מאַנסּיל מיט די שינע קעף? פערם. ער האָט זיך פאַרענשפערט.

-- איך האַלט זיך נאָך בי דעם געראַנק, אַז דער גייסט בּויט דעס קערפּער.

-- אַ בריירש האָסטו, צאַלקע, א בריירע האָסטו?

עם האָט אים עפעם פּלוצלונג אָנגענומען אַ פאַרדראָס, אַלע: מײַ ער האָט זיך פאַרדרייט! מיש אָט הער פלאַכעד מיידל, װאָס איז אַזױ גײַװעדיק-פֿאַרויפן און איז אַזוי אַײנגעשרױיט אין איר ניכטעהן וועלט-קוק, אַז זי קען פּאָשעט ניט אויפנעמען קיין מיפערן װאָרט. ער האָט שוין אָנגעהױבּן טראַכטן, אַז אין זיין ליבּע צו טאָנקען איז ער בּאַנאַנגען א ייננלשן מאָעם, ניש לױם זיינע זעקס און צװאָג? ציק יאָר. אויף אַזױ װײיט האָט ער שוין אַפילע געטראַכט.

אַז צאַלקע האָט זיך שוין געקליבן אַריין אין שטובּ, האָט זי אים פּלוצלונג צאַרט אַזױ אָנגענומען פאַר דעם ניטנענאָלטן קין:

-- דו ביסט אין מיר פאַרליפּט, קעצעלע? |

14

או ווייטער וועגן צאַלקען

צאַלקע: האָט זיך אַרומגעדרײט איבערן הויף. עֶר איו אַרומ. געגאַנגען צעכושט, װי אַ לעװאָנעגײער, דאָם שניפּסל פאַרדריים אָן אַ זייט.

מעשער איטשע, - װאָס פון זיין פענסטער מוט ער אַכטג געגן אויף הער רו אין רעבּועהויף, האָט אָפּנעשטעלט די ני-מאַשין. פעטער איט'שע האָט לאַנג געלויערש מיט כשאַד אויף צאַלקעם אוים: פירעכץ, און פּאַלד װױ עה האָט פעסטגעשטעלט, װעגן װאָס מע האַנדלט זיך, איז ער אַחיס אין הויף װאָרענען אויף אַ געפאַר,

קױדעמקאָל האָט עֶר זיך אַ לאָז געטאָן צו פעטער יודען. עס דאָט אָבּעַר גראָד פּאַסירט, אַן פעטער יודע איז געווען נים װי געהעריק אין אוים:עראַמט, האָט ער געכאַפּט אַ שטעקן, פעמער יוהע, און גענומען מהייבּן דעם איבּעתגענעכּענעם כּרודער זיינעם פון שטוב:

-- װאָס זאָנסטן צו איטשקע דעם בּאָק, -- האָט ער יך צעשויען, -- ער קריכט דאָך שוין אויסן הויט!

{ = מעטער איטשע, האָט קוים בּאַװיזן אַרױסשפּרינגען און פאַר- האַלטן די שיר פון דרויפן -- דער מאָרעשכױרע זאָל אים נים

-- מיין. בּאָבּעס רײַגע, העננט זיך און טרינקט זיך אַלע! נאָסלױפן,. און. פאַרשװאָרן האָט ער זיך דאָרטן אַהינטעױן פיה. == פעטער. איטשע האָט זיך דעמאָלט אַװעקגעזעצט צוריק צום מאַשין און שוין מער ניט אַרױסנערשדש קיין װאָרט.

|פעטער איטשע האָט זיך שוין מע- נישט נעמישט.

2

8

עס איז פאַרגאַנגען דער זומערדיקער טאָג אויף אַלע פיר זייטן. און רעבּ זעלמעלעס הויף אין געשמאַנען בּוילעט מים אַלע זינע ווינקלען אין די טונקל-צרויגע פויערן. זעלמעניאַגער זיינען געזעסן צעשפּילעט אױן די שװעלן און קיינער האָט ניט געװוּסט, װאָס סע קלייבט זיך באַהאַלטענערהײט ואֶט בי זי אונטערן נאָן.

אַרום האַלנער נאַכט האָט מען פּלוצלונג דערהערש וילרע, פינסטערע געשרייען. דאָס האָט (געשריען פעמער איטשע. דער רעבּ. זעהויף איז פאַרשטאַרטש געװאָרן פון שרעק. מען אין געלאָפן נאַי קעשע פון די שטיבער. אין דער פינסטער האָבּן זיך געבּלײכט לאַנגע װייבּערשע העמדער און צעפּאַטלטע מאַנסבּיל, די גװאַלדן האָבּן זיך געשראָגן עהנעץ פון דער הייך, דאַכש זיך פון פעטער יודעס בּוידעם. ‏ -

דעמאָלט האָט דאָם קליינע טרויעריקע װײבּל גענומען שמור? כען פעמער פאָליען אין זייט;

-- שטיי אויף, מען קוילעש מענטשן אין הױף!

-- פאָליע, האָבּ ראַכמאָנעס, שטיי. אױפעט!

פעמער פאָליע האָט זיך בּייז אַ קעד געמאָן אויפן זי און גענומען בּורטשען אין װאָנץ:

-- בּהעכט דעם קאָפּ אַלע, כדאַרף ראַניצע אױפשטין צו דער אַרבּעש!

דאָס װײבּל האָט אים אָבּער ניט אָפּנעלאָון, געשלעפּט די קישן פון צוקאָפּנם, איז ער אַראָפּ אַ פאַרשלאָפענער אין הויף און גלייך אַרױף איבּערן לײיטער צו פעטער יודען אויפן בּוירעם, געמענדיק עטלעכע. טרעמלעך פאר אַמאָל...

די געשרייען האָנּן בּאַלד אויפגעהערט.

מען איז געשטאַנען, צונויפגעטוליעמע און פאַרהעשעטע, מיט מּאַהײימענע קעפּ צום בּוידעםילאָך.

-- מען מוז לויפן נאָך בּערען, -- האָט די זעלמעניאַנער גע- קלאַפּט אַ צאָן אָן אַ צאָן, -- אָן אים וועסטו האָ גאָרנישט מאַכן!

9

פאַלקע מעטער איטשעם אי אָנגעפּלויגן מיט אַ עלעקמריש לעמפּל אויפן בּרוסט, מיט אַ רעװאָלװער אין האַנט, בּאַװאָפנט וי סע דאַרף צו זיין, און ער האָט זיך אויך געלאָזן צום בּוידעם.

--. ענשפערט װאָמי דאָרטן, גאַזלאָנים} -

בּאַלך האָט זיך פאַלקעם שיטערע עלעקטרע אַרױס:ענאָסן צו. דיק פון דעם בּוידעם-טירל. און עס האָט זיך דערטראָגן זיין שליג. גענדיקע שמים:.

-- סי. גאָרנישט, סי גאָרנישט, -- צאַלקע האָט זיך אוים. געהאַנגען!

-- װאָט ?

-- אויף טױט?

-- ניין, װי אַלעמאָל, פונקט װי אַלעמאָל.

:

פעטעו'. איטשע האָט זיך טאַקע ניש געמישט. עה אין גע. בּליבּן בּלויז זיצן אויפן שװעל אין דער פינסטער, קעדיי צוקוקן זיך, װאָס דאָ װעט זיין. שפּעש בּיינאַכט האָט ער דערזען, װי צאַל; קע איז אָן אַ רעקל אַרױסגעלאָפן פון שטוג, גענאַפּט דעם לי: מער בּיים שטאַל, און עפעס גאָרנישט לוט זיינע קויכעם אַ היב געטאָן צום דאַך. צאַלקע איז װי אַ בּאַנומענער אַרױפגעלאָפן צום בוידעם.

פרעגט זיך;

דער פעטער איטשע האָט אים דעמאָלט געדאַרפט גאָכנײן, צי גיט?

-- ער האָט געדאַרפט! -- אַזױ זאָגן אַלע.

און עו האָט אים טאַקע אונטערגעכאַפּט אין דער סאַמע ריכ. טיקער מינוט.

צאַלקע איז אָבּער געווען אַזױ פאַרניערט אויף דער װעלט, אַז ער האָט אַרױסנעשלעפּט אַ פום און גענומען שלאָגן דעם פעטער

50

איבערן קאָפּ, איז דעם פעטער איטשען נאַפאַלן דעמאָלט די גרױי. סע שרעק: װבּאַלד דעם געהאַנגענעם דאַלט ער אױף זיך, מאָ װער קען עס אים דאָ שלאָגן מיט אַ פום אין קֹאָםּ?

פעטער איטשע האָט געמאַכט אַ געװאָלד.

דעמאָלט האָט צאַלקע זיך שוין ניט געװעהט, געדאַנגען, װי אַ הערינג אויף אַ. שטריקל. |

א

מעטער פאָליע האָט פֿאָרזיכטיק אַרױפ:עװאָרפן צאַלקען אויפן קאַרץ און אים אַראָפּ;עטראָגן אין שטובּ, געטראָגן אָמּגע: געהים, ‏ װי ער װאָלט געווען פון פאַיאַנם. מען האָט אױפגעשלאָגן פאַר דעם געהאַנגענעם אַ ריינעט געלענער, אױמגעטאָן אים, און די זעלמעניאָ? נעד האָבּן זיך נייגעריק אַרומנעשטעלט בּאַטראַכטן, װי אַזױ ער צוט דעט אָטעם, מוט אַן עפן פּאַמעלעך דרי קאַלטע אױגן און מאַכט זי װידער צו.

-- מען דאַרף האָבּן װאַרעניע!

-- זעש, מען דאַרף האָבּן אַ ביסל װאַרעניע, מאַכמעס ער איז פאַרשמאַכט!

צאַלקע האָט זיך אױסגעקירעװעש צום װאַנט. די מומע מאַל- קעלע, װאָס האָט בלויז אוף דעם געװאָרט, האָט זיך דעמאָלט אַ נאַפּ געטאָן צו זיינע בגאָדים אױימקערן די קעשענעם, טאַפּן די נעט, צי געפינט מען ניט דאָרטן סוירעסוירעם. מען האָט געפונען אין הער הויונקעשענע אַ זאַך, װאָס לוט אַלע פימאָנים אין עס אַמאָל געווען אַ נאָזטיכל, צוויי בנערנע קנעפּלעך, און אין ועסטל? קעשענע -- אַ קליין צעקניטשט צעטעלע.

מעמער איטשע איז אַװעקגעלאָפן נאָך דער מומע מאַלקעלעם שפּאַקולן.

אינעם צוייטן צימער האָבּן זיך נאָכדעם די אַלטע זעלמעניאַנער (געקליבּן ‏ שװיגנדיק אַרוֹם דער מומען מיט דעם צעטעלע. זי האָט

מ. קולבאַק, זעלמעניאַגער ‏ (60) 81

געלייענט שוער, געלייענט מים מאַטערניש, און ערשט סאַמע אונטן אין זי אומגעריכט דערגאַנגען צו אַ פּאָר שורעם, װאָם האָבּן קימאַט, וי צעטומלט דעם אוילעם. אָט איז דאָם צעטעלע. אומע ---. דער גרוסער לעבּער (סאצער-למטש) גורעגטררע (0) סערכעלע --.. סרהט, סרת (שטיגסע) פידלדעמאַויע ---. געלט (אין פארשיידענע זשטרנטגען) טשעוועכטט (3) 73 --- הטלט, פטראן א )אַגס ור אין בעסער בן זטגן. איך הטב כי4 טגוטען, צי איך הַאָּבּ האַלט טטוסעו?

טט 1לע, טאָג קע

די זעלמעניאַנער האָבּן זיך לאַנג איבּערגעקוקט פון אַרונטעס די שטערנם. באַלה האָט פעטער זישע געפונען פאַר ניטיק אָפּנעמען דאָס צעטעלע צו זיך, און שטילערהייט אין מען צוריק / אַרין צוֹם געהאַנגענעם |

גאָך דעד װאַרעניע האָט זיך דער גויטע-לאָמוס דערפילט בּע: מעה, ‏ אַפילע. אַ שטײיכל געטאָן צן דער מישפּאָכע מיט אַואַ. מין באטייט;

-- װאָס זאָגש איר רערצו1 גענאַנגען, דאַכט זיך, גאָר קע. שודע, ‏ מיט אַמאָל נעם איך און טו אָפּ אַזאַ רעציכע!

פעשער יודע האָט זיך אַרומגעדרײט צװישן אוילעם וייך און שטיל און גרינג, װי. אין זאָקן. עח אין געווען, זעש אויס, צופרידן

{

52

װאָס זיין צאַלקע לעבּט פאָהט, האַגאַם פון פּאָנעם האָט מען עס ניט אַראָפּנעזען -- געקוקט רונזעדיק מיט די קלינע וייסע אױיגעלעך, וי טאָמיד.

די געמיטער האָנּן זיך אַרײַקט. אוב מען האָט איצט גע זאָהנט, איז עס נאָר געװען פֿאַר עפּעס אַנדערש; מען האָט יך איצט בּאַומרײַקט פֿאַר כײַעלען, װאָס לוט דער מומע מאַלקעלעם כעשבן טאָר זי זיך שוין פון לאַנג ניט איבערשרעקן.

כײַעלע האָט אָבּער אַ זאָג געטאָן: |

-- עסט זיך ניט אָפּ סהאַרץ. איכל זיך ניט איבּערשרעקן. ימיין קינד איז מיר מייערער פון אים!

6

די זעלמעניאַנער האָבּן בי פעטער יודען אין שטוכּ געטרונקען טיי, געגלעש די װאָנצן און אָפּנעהוט פון דער צערודערונג. בּלויז מעמער ‏ פאָליע, װאָס האָט מיט די ועלמעניאַנער קיין מאַגעומאַסע ניט, בּלויז ער האָט זיך אַרומגעדרײט אין הוילע שאַנטױנים אי* צערן הויף.

מאַראַ. זומערדיקע נאַכט!

װוען פעטער פאָליע האָט װאָס צו טראַכטן, װאָלט עֶר שוין איצמער זיכער געפראַכט, װייל די נאַכט איז געווען אַזאַ, פול מיט געדאַנקען פון סאָף זומער,

6

שפּעט בּינאַכט אין בערע אָנגעקומען פון דעד מיליציע. ער אין גענאַננען פּאַמעלעך, צופרירן, מײַמע בּאַלעבּאָם, געקיט קערלעך און געשפּיגן צום הימל. ער האָט דערוען פעמער פאָליען אין ‏ זיין מאָרנעם הילעך, האָט ער זך אָפּנעשטעלט מיט כשאַד.

-- געמאַכם אַ קײסע? - האָט ער געפרענט.

פעטער פֿאָליע האָט אַרױסגערוקט דעם קאָפּ:

און אַז געמאַכט, אי װאָס? כבּין נאָך אַזאַ בּאָלשעװיק, וי דו!

בּערע אי צוגענאַנגען געענטע":

88

-- אַרינגענאָסן. אין לאָמפּ?

--‏ און ‏ אַז ‏ אַרײנגענאָטן איז װאָס? איך האָרעװע, און דו דרייסט זיך אַרוּם מים דיין קוקאַרדע!

בערע האָט אים שוין געשמעקט פון מױפ:

אַראָפּנעטראָגן סבּיסעלע נאַפט אין קעלער?

--- און אַז אַראָפּנעמראָגן, איז װאָס? -- האָט פעטער פאָליע צונויפגענומען די מויסט, -- בּערקע, דו װעסט נאָך בּיי מיר פליען פון דער פּאַרטײ אױכעט!

פאָליץ האָט אים אָפּגעזידלט מושער:נאַקעט. דאָט מאָל האָט בערע געמופען פאַר נויטיק צו פאַרשװײגן. ער איז אַװעק.

אין הויף האָבּן געבּרענט אַלע לאָמפּן. מאָדנע. בּיי פעטער יודען אין שטונ זיינען געשטאַנען די טירן אָפן. ער איז אַריין און בּאַלד פאַרשטאַנען, אין װאָס די פימכע שטעקט. |

די זעלמעניאַנער האָבּן דעמאָלט אַראָמגעלאָון די קעפ, פינקמ אָש זי מראָנן די אַכרײַעס פאַר צאַלקעס מעשוגענע גענג.

בערע האָט זיך אָנגעשפּאַרט צופוסנס פון צאַלקעס בּעט, גף:

שיילט לאַנג און 'פאַרטראַכטערהײט די קערלעך און אַליץ געקוקט אויפן בּאַלסימכע. צום סאָף האָט ער אַרױסנעלאָון דעםס ששילן ועלמע: ניאַנישן הירושע פון . מיפן האַרצן און אַ זאָג געטאָן:

--‏ שמינטעלגענצל!

די מומע מאַלקעלע האָט צוגעשאָקלט, טיף בּאַדױערנדיק מימן קאָפּ, אַלט ציכן, אַן זי איז מאַסקים.

8 + :

דער רעבּזעהויף האָט שוין געשמאַק געשלאָפן. מאַכמעס מאַל: קע דעם פעטער איטשעס שרייט פון שלאָף, האָט מען אים דאָס מאָל אויך גענומען איבּערנעכטיקן צום טאַטן, זאָל ער נימ איבּער? שרעקן דעם כוילע. |

די לעװאָנע ‏ איז ‏ שטיל אַרומגענאַננען איבּערן דאַך.

צאַלקע איז געלעגן מיט אָפענע אױיגן. עס אין אים געװען דאָפּלט פינסטער. עס איז אים געווען, לעמאָשל, װי ער װאָלט גע: לעגן אויפן װאַפער טויזנט מייל פון אַ בּרעג. און עד איז געווען װאַך,

81

פיינלעך אויף, אַז ער האָט אויך געהעחט דעם ציטער פון לעװאָנע-ליכט אויף די לאָרן, -

מיט אַמאָל הערט ער, װי עמעצער שטופּט אָפּ פּאַמעלעך די מיר אין צימער. | | |

דעם פעמער יודעם קאָל:

-- צאַלעל, דו שלאָמטט ;

-- גיין נאָךי .

פעטער יודע פאָזט זיך. אַריין מיט אַ זיט, זעצט זיך שמי* לערהיים צו אים אויפן בֶּעט. ער זיצט לאַנג אַזױ, צופּט דאָס כערדל און קלייבּט זיך עמעט ואָגן, װאָס עם אין אים, קענטיק, גריילעך װיכמיק. סאָפּקאָלטאָף טוט ער אַ שמיל הוסטל און הייבּט אָן מיט אַ מוסער:קאָל:

-- צאַלעל, נעם. זיך אַראָפּ אַ מופעח פון זײ. סי דאָך פאַר זײ ענג די װעלש. װאָס זיצסטו אַלץ בי דיינע בּיכלעך? קענסט דאָך אויך װערן א בּאָלשעװיק, ‏ װי זײ, נאַר אײינער... נעס, טו אַ מראַכט און װער אַ בּאָלשעװיק... און איכל דיר זאָגן דעם עמעם, סי דאָך אַ ראַכמאָנעם אויף אַ מאַטן אױכעט. אײביק לעבּט מען ניט, און מע װילש זיך דאָכן אַ קאַדעש, װ' אַלע ײדן... אַן אַװלע, װאָס ?‏ כ'פאַרשטײ, ‏ מען נעמט זיך אַמאָ פ'לעבן. פאַרװאָם ניט? כפאַרשטײ אײנמאָל, אַ. צװייטן מאָל, פּײ דיר אין ראָך עס אַלע וויילע... און זעפט דאָך, אַז ס'איז דיר פאָרט ניט בּאַשערט, ראַכ? מאַנע:ליצלאַן, צו שטאַרבּן. פרעגט זיך דאָך טאַקע, צאַלעל, נאַכ* מאָל זאָלסטו גיין אי קעגן גאָט, אי קעגן לײיטן?... |

פעטער יודע איז אַנששװיגן געװאָרן. ער האָט געקוקט אױף דעם שנירעלע. לעװאַנע:ליכט, װאָס האָט זיך אַרינגענאָמן רורכן לאָרן. בַּאַלֹד האָט ער װידער אָנגעהױבּן אַ בּיטל ,{ששילער, װי ער װאָלם אים װעלן פאַרטרויען אַ סאָר: |

-- און דו מיינמט, אַז איך האַלט ניט פון זײ? איך, זעםמו, האָלט דאַפקע פון זײ.,. אַראָפּװאַרפן דעם קייסער האָש מען גע: דאַרפט, װי דעם לעבן, געװען 8 גאָרנישט שעבּענישט, ניט קין קייסער... אָבּער, זעסטו, ואָט ראָט, װאָט מען האָט ױך אָנגעזעצט אויף דעם שטיקל ידישקים, - אָט דאָס איז שוין ניש רעכט...

28

גאָרניט רעכט... סי פּראָסט ניט שיין!... אַ כאַפענע, זעסטו, האָט געדאַרפט זיין אַ כאַסענע, אַ בּרים האָט געדאַרפט זיין אַ בּרים און סי רעכט אַמאָל אָפּדאַװנען אויך. פאַרװאָס ניט?... װאָרעם װאָס אין שוין די האַמצאָע, אַז מען דאַװנט ניט?... װעמען מוט מען דאָס אַרײן ?... הער, צאַלעל, ‏ װען מען לאָוש מיך צו צו זײערע קעפּ דורכטײַנען זיך, ‏ װאָלש אַנדערש געװאָרן... טאַקע הינשװעלטיקע מענטשן, קענען לעשוינעס, אָבּער מען דאַרף האָבן אֶטֹאָ דאָ אויך עפּעם... װאָם, ניט ?... און אָט דאָס, װאָס זי משעפּען זיך צו די גווירים, איז,. צװישן אונדז רײדנדיק, אויך אַ נאַרישקײט... די גי רים האָבּן סאָפקאָלטאָפ געגעבּן צו פאַרדינען אַ רובּל... פון דעם שוסטער און דעם שגיירער האָט מען געהאַט קײנמאָל גאָרניש... זע;סטו, װען מען פאַרמאָנט אַ בּיסל סײכל, האָט מען, אַדעראַבע, געדאַרפט שאָלעם מאַכן מיט די באַלעבאַטים -- פאָרט אײידעלע מענטשן, אַמאָל' אַן אײיצע, אַמאָל סטאַם אַ גוט װאָרט... װאָם, ניט 3., צאַלעל, דו שלאָמסט?

יי ניין נאָך. 5

-- זעסטו,. אַ יונגערמאַן דאַרף זיך אָבּער ניט אָפּשידן פון קלאַל. אַל טיפרויש מין האַצינּור... װערסטו אַ בּאָלשעװיק, נײסט מיט דער מאָנע, זאָנסט דאָרטן אָפּ, װאָס מען דאַרף... און אַמאָל מאַכט זיך, טוט מען אויך אַ יידן אַ שויװע, איז דאָך שוין יעמאָלט גאָר אָנגעלייגט, האַלט מען שוין פון דיר צװישן אונדזערע מענטשן אויך ו... ביסט א מענטש, בּאָרעכאַשעם, מיט אַ פּען אין האַנטן דו שרײבּכט, דו גיסט צו פאַרשטין, און אַלעמײַ טאַקע ניט אוים? ווייזן,, אַז זי האָבּן אַ טאָעס... האַ?...

פּעמער ידע האָט אָפּגעזיפצט:

הערסטאָך,. איך קוק אַמאָל אויף דער עלעקטרע, װי מע

בּרענט, און איך טראַכט: סי ניטאָ קיין גאָט אױף דער װעלש -- ס'דאָ. עלעקטרע. נו, איז װי לייגש זיך עס דיר ;אויפן סיכל, אַטאָ דער לעמפּל איז גאָט?... אָט דעה לעמפּל שטראָפּט עס ודי רע? שאָיִם און בּאַלױנט. די צאַדיקים 2... ער האָט עס גענעבן מוישע האַבײנו די טוירע אויפן בּאַדג. ינײַ, אָטּ דאָס לעמפּל?.. פרעג איך, װוּ געפינט זיך בּיי אש די מענטשן דער קאָפּ?.. און װאָט װעט

צוֹ

נ 5

זיין, אַ שטינער, אַז איך צעבּרעך גאָר דעם לעמפּל, אין שוין אוים גאָט אױ דער װעלט?.. העפקער- פּעטרישקע?... צאַלעל, דו שלאָפטט ? |

8 גיין נאָך. 2 ,

-- מאָ זי מױכל, -- איז שוין פעמער יודע אַרײן אין הים? לאַװעס, -- דו ביסט דאָך יא אַ ‏ מענשש אַ בענטירע, מאָ גיב מיר אויף טשיקאַװעם צו פאַרשטײן: װאָס שטעקט דאָ? צי דען זעען זי ניש, צי הערן זײ ניםל... דו גיכּ מיה צו פאַרשטײן, װי אַזױ נעמען עס ידן בּאַיאָרנשע, יידן מום בּערד, און מען איז מע? כאַלעל שאַבּעס בעפאַרהעסיע1... װאָס שטעקט דאָ?.,. װאָם טראַכטן זי זיך ?... כאַװער לענין איז אַ גרויסער מענטש, אַװאַדע איז ער אַ גרויסער מענטש, אָכּער װי קומש ער צו עמגע-אַכן?.. און לאָמיך שוין אַפילע אָננעמען, אַז ער איז מיכסידיי אומויס האָאױלעם, איז װאָס?... און מוישע ראַבּײינו איז שוין גאָרנישט?... און דאָװיד האַמײלעך איז גאָרנישט ?... און דער װילנער גאֶען איז גאָרנישט ל... דן װיימט, צאַלעל, אַמאָל טוט טאַקע אָט דאָ אַ 'בּרען אין קאָפּ, אַז מע װילט זיך אַנטלױפן אין צעפמעדרעש אַהינטער אױװן און געעקט אַן אייסיק. צאַלעל, דו שלאָפטט? |

-- יאָ, איך. שלאָף שוין אַ בּימל. |

דער פעטער איז גענליכן זיצן צונויפגעהויקערש אויפן בּעמ און אויסגעזען האָט ער אויך איצטער, װי אַ פאַרנלאָנדזשעטער גאַ- לעכל. די עשלעכע טראָפּנט לעװאָנע:שיין האָבּן בּאַשפּריצט אַ גלעול פון זיינע שפּאַקולן און אַ שטיקל אַינגעפאַלענע בּאַק. ער האָט זיך אוימגעהויבן, געששאַנען אַ היפּשע װײלע מיט דער פּלײצע צו צאַלקען און געטראַכט פון עפּעס, נאָכדעם האָט ער אױיסנעקירע? װעט צו אים רעם קאָפב

--עפשער אױסשפּילן אַ ביסל אויפן פידל? שוין לאַנג נים געהאַלטן אין האַנט. | |

-- זי דו ווילסט. | יי

אין דער פינסטער איז ער שפּעטער געשטאַנען איבּער צאַל. קעם נעט און געשפּילט אַזוֹי, װי ער האָט געדאַט ‏ בעדייע אַרױם: צוען פון אים די נעשאָמע ניש דורך אַ טליע, נאָר דורך אַ זיסן,

87

מאַרצײטיקן געיאָמער. עס האָט זיך געהערט אין צימער דער גערוך פון אַ געזאַנג אויף אַ בּעטוילעם. דעם פעטער יודעס מאָרעשכױרע האָט אויפנענליש און זיך צעעפנט, װי אַ קלעפּיקער געוויקם אינ: מיטן װאַסער. די גיגונים זיינע האָכּן זיך געשאָקלט און געשטיקט אָן אַ אָטעם, מאָדנץ געּראָכן און טױט, װי אַ בּלינד אױג, װאָם פּינטלט שטאַרק און רייסש זיך צום זען. |

ס'איז געווען פינסטעף. -

דערנאָך האָט עה געשפּילט װעגן דער דון. דאָס זיינען שוין געווען גאַנץ אַנדערע טרערן װענן דעם װײטן, גלייכנילטיקן גאַנג פון די מאַזאָלעם, װאָס עס קימערש זי גאָרנישט.

אין סעפּטעמבּער כױידעש הערש אוה אין אונדזערע קאַנטן דער זומער צו עטעמען. שטיל. פפיין-פיין, נאָר ס'איו אַזױ, װי מע װאָלט בּיי איינעם אַהױיסגענומען די לונגען. אין אונדזערע קאַנטן איז דער פעפּטעמבער-מענטש דעריבער אַ בּיסל געזעצטער. מען האָט מעסטגעשטעלט, אַז האַרשע מענטשן, װאָט בי אונדן אין געננט טרעמט מען זי אָפּטער װי ערגעץ אַנדערש װוּ, אַװינע, װאָם ווייסן ניט פון סענטימענטן,. שטרעקן אַמאָלל אוים אין מעפּטעמבּער? כוידעש די האַנט פּיים געזענענען זיך, און עס טרעפט אַפילע, אַו זי טוען שוין דערבּיי אַ. שמײכל אויך.

ס'איז דער קלימאָט אַזאַ.

עלטערע מענטשן זיצן דעמאָלט לענגעף אין שטוב, זופן יי פון גלאָז און מראַכטן.

אין די פענסטער אין גראָ.

י שי

שוין לאַנג געוװוען שטיל אין הויף. ס'איז סעפּטעמבּער:כוידעש. זעש אוים, אַז עפעם װעש שוין בּאַל װידער געשען. און פונװאַנען דראָט די געפֿאַר ? דאַפקע מון אַן אומגעריכטער זײיט -- יפון פאַלקע פעמער איטשעם. פון אֶט דעם נעפֿעש.

פֿאַלקע דעם פעטער איששעם האָט זיך צו א האַלב יאָר אָנגעשריען אַ. פּופיק, װי פאיז שוין בּאַװוסט. דעמאָלט האָט מען אים ג עלייגט. האַרטע צענערט צום בּויך, כּין עֶר (דער פומיק) איז ווייניט-איז צוריק אַרײן אוית אַן ארט,

89

קלאָר, אַז פון אַזאַ אָנהיבּ װעט שוין גאָרנישט אַרויסקימען. | דאָ ניט לאַנג האָט עֶר גענומען טראָגן אין שטונּ האַלבּע

צעּראָכענע ביר-פלעשלעך, װאָם ער פלעגט זי אָנגיסן מיט עפּעס אַ בּלויען ועסערל) און װוייקן אין דעם שטיקלעך קופּער.

גאַנצע טעג פלענט ער אַזױ זיצן דאָרטן, בּיים פעטער יורען אין נידעדיקן צימער, צוישן די פלעשלעך, גומע, דראָט, אַיונם און טראַכטן אַן פראַכטונג. ער האָט געװישט די נאָן און אַרינגע? קוקט אין אַ בּיכל אַדײן. און אַן בי אים אין קאָפּ איז, ענדלעך, קלאָר געװאָרן דער גאַנצער סאָד פון ודי הראָטן, איו ער אַװעק צו בּערען מיט אַ פּלאַן מעקויעך ראַדיאָפיצירן דעם רעבּועהויף.

ער האָט פאָרגעלײיגט אַ שאַרפן בּוי-פּלאַן ;

אויפהענגען די אַנטענעם אויף לופט?בּאַלאָנען, הויך אין הימל,. קעדיי פּאַקן די עמעס?ריינע כװאַליעס. עלעקטדישע באַטאַרײעס װעט ער שוין מאַכן אַלײן אין זיינע ביר?פלעשלעך, די בּאַערדיקונגען װועלן פאָרקומען אויף ריינעם קופּער -- א סנולע פאַר די בּליצן און בּיכלאַל װעש זיך זיין ראַדיאָ. אויסצייכענען מיט דעם רינסטן קלאַנג, און הערן װעט מען קענען אַפילע פון אַמעריקע.

בערע איז געזעסן בי אַ גרויסער קאַװענע, נעריסן מיט אַ מעסער דעם קאַלטן קאַװענעפלייש און זיך גוט צונעהאָיכט, נאָכ. דעט האָט ער געזאָגט. |

- ראַדיאָ דאַרף מען איינפירן, אָבּער אָן לופט-בּאַלאָנען.

-- און אַרבּעשער-דערפינדונג. איז בי דיר גאָרנישט? -- האָמ האָט זיך פאַלקע ניט אַיינגעהאַלטן ;

-- מאַך פריער אַ. פּראָסטן ראַריאָ, -- האָט בערע געואָנט, -- נאָכעם װעלן מיר זען. |

-- אָבּער ס'טאָך קאָסטן װעלװעלער. ראַציאָנאַליזאַציע איז בּיי דיך גאָרנישט ? | |

-- מאַך אָפֿער אַ פריער די זאַך, װעלן מיר נאָכדעם זען, גוילטם: -- האָט זיך שוין אױפּגעכאַפּט בּיי אים זיין אַלטע סינע צום פאַרסמײַעטן בָּרודער.

פאַלקע איז דאַן אַרױם פון בּערען אַן אויפגעלויכטענער. װי: בּאַלד, אַז בערע האָט שוין בּאַניטיקט די זאַך, װעט ער אַלע כװאָ-

0

ליעט אֵנשפּאַנען אין זיינע אַנטענעס און די שטיבּער אָנגיסן מיט קאַנצערטן, ‏ מידלען, - ששימען, פול בִּיז איבּער די ברענן. אָבּער טע מעלט אים געלט.

פאַלקע האָט דאָ. אויפן אָרט, גײענדיק איבערן. הויף,. צונוים? געשטעלט אַ רעשימע און בּאַשטײערט מיט אַן אָפּצאָל די פראָי גדעסיזוע עלעמענטן פון הויף. בּאַלד איז ער אַװעק איבער די זעל- מעניאנישע שטיבער אַניטירן פאר דעם ראַדיאָ.

די מעהומע איז געװאָרן גרוים, און עס איז פּאַרשטענרלעך אויך : בּיי עלעקטרע פֿאַרשפּאָרט מען כאָטש קעראָסין, אט דאָס איז אָבּער זינגעכיץ, זינגעכין סטאַם אין דער װעלט אַרײן,, און ס'איז נאָרניט אַזױ גוט אויפן האַרצן! דערבּײ האָט פאַלקע. פאַרשלוננען די רייד, און מען האָט גיכלאַל ניט גוט בּאַנומען, װאָס ע" איז דאָ אוימן.

די מומע גיטע האָט מכילעם פאַרשטאַנען די זאַך, אַז פאַל: קע װעט אַרױפקריכן אויפן דאַך, זעצן זיך זיננען, און זײי אונטף . אין די שטיבּער, װעלן אים דאַרפן הערן און צאָלן געלט:

-- לייכטע פּאַרנאָמעם = װילט זיך אים, דעם שיליוע.

פאַלקע האָט זיך אָבּער געקאָכט, אים האָט װײניק װאָם

געקימערט, װאָס פעטער זישע אין געזעסן, געװפּט מײ און כע? װאָרפן צו אים פון צײט צו צייט צליקן װי צו אַ שפּין. פאַלקע האָט אַליץ געשײַנעט :

-- עלעקטרע איז די בּאַזע פאַר דער אינדומטריע, ראַדיאָ -- מאַר די מויכעס.

אַזױ האָט ער דעמאָלט אויפגערודערט דעם היף, דער הים? לאַװעסדיקער פאַלקע.

אין אַ פּאַר טעג האָט עד צונויפגעקליבּן בי אַ 98 רונּל און זיך געזעצט צו דער אַרבּעש. ' :

א

מ'האָבּן אָנגעהױבּן גיסן די ערשמע, שיטערע, קרומע רעננם; אַהינטער זי האָט דער אַנטשװיגעגער זומער מיט די פאַיקײטיקטע

מיליאָנען קאָלירן זיך געלאָשן אין די סאָפזומערדיקע גערטנער,

91

אומעטיקער גרין פון גוריקעסיבלעטער, מיט לילשוע האַרטע אָדערן, איז געלעגן צעטראָטן צװישן די בײטן. שמוציקע" געל, שמוציקער אָראַנובּ, ‏ שמוציקער בּראָנו האָט זיך גטװאַלגעהט. אָן מלאנג אוֹנ טער די פים. |

אין אַזינע ‏ טענ הערט מען פרויעריקע װייטע שטימען אָן אַנטענעס.

עס האָט געשׂריפט אַ שמוציק רעננדל, בײס פאַלקע אין אַרײין בּעשן דעם (טאַשן, ער זאָל אים העלפן אַרויפשטעלן די שטאַרק; סטע אַנשענע אױפן מױער. דער פעטער אימשע האָט אוֹיף זך אָנגעטאָן ‏ עפעם אַ צעריסענעם בּענטד, אין װעלכן ס'איז בּלויז נו צו גיין איבּער די היזע, און ‏ מען איז דורכן בּוידעם אַרױפנעקראָכן אוימן דאַך.

פעטער אימטשע איז אויפן מויער געווען מיט צװיי און פער. ציק יאָר צוריק, און ס'האָט זיך אים אַלץ ניט גענלױיבט, אַן אָט די הונדערשט מױערן און די רישטאָװאַניעם צװישן דעם מאַטן ימעש פון די האַרבסטיקע ביימער אין עס די איגענע שטאָט, װאָט אַמאָל, פאַלקע האָט אים זאָכער נים געלאָזן שטײין מיט דער באָרח אין האַנט און נאַפן איבּער דער שטאָט. ער, מאַלקע, האָט נעבּער געשלעפּט אֶךְ זיך אַ לאַנגן דראָנג, די קעשענעם אָנגעשטאָמט מיט האַ: מערם, טשוועקעט, װאָס האָן אים אַדאָפּ(עשלעמט די הויזן.

שי איז געווען צעהאָצט |

און איצטער האָט פאַלקע דאָרטן אויפן מויער אַרומג אָנ דעם טאַטן זיינעם! פון איין כּרע: דאַך צום, אַנדערן. מען קאָן אָכּער אויך ניט זאָגן, אַו פעטער איטשען זאָל ניש געפעלן װערן וי / שפּיל. עם איז אים גראָר געפעלן, יל פעטער איטשע אין בעל טעווע ניט געווען קיין שנײידער, און, בּעעמעס, װען קען זיך מאַכן נאָך אַזאַ וגעלעננהײט,. אַרומשפּאַצירן איבּערן דאַך. און ניש דאַרפן זיך פאַרענשפערן פאַר קיינעם? |

עס האָט געטריפט אַ שמוציק רעגנױל, בּים זי זיינען גע, לענן צונויפגעקוטשעכורעט אוין נאַפן דאַך אום קוימען, און גע. ק לאַפט די לעצטען משװעקעט אין דער אַנטענע. / |

מאַלקע האָט געפרענט:

-- דו האַלשסט פון דער סאָװעטנמאַכט, צי ניט? -- וויד'עץ? - -- טאָ פאַרװאָס שערסטו ניש אִם די באָרר, עס קאַפּעם דאָך פון איר? == איכט. דיך זאָגן דעם עמעס, -- האָט זיך פעטער איטשע פאַרענטפערט, -- ווען איך נעם אַראָפּ די באָרד, װאָלט איך גע: ווען אַ ביל ייַנגער אויך, נאָר מאַר לייטן אין ניש שיין. } / קליינביחגעך ּלייבּט קליינבירג גער! -- האָט פאַלקע וא זאָג געטאָן צום דאַך. -- איכל דיף זאָגן דעם עמעם, אַ בּיסל שעף איך זי אונטער אויך ; אַמאָל אַ כאָפ דאָ, אַמאָל אַ קאפ דאָרטן. מען קאָן דאָך נים מיט אַמאָל!... נאַכדעם, אַז זי זיינען אַראָפּ פון דאַך, האָט דאָרטן גע מטאַרששעט אַ פּלאָקן אין הימל, געפאַנגען די זיסע כװאַליעס פון דער וועלט. איצט, ווען ביי פאַלקען װעלן זיך אָנגיסן די קאָנדענטאַטאָרן מיט עלעקטרע, װעט זיך אַ גאָט מאָן דער געואַנג אין הױף, װי אַ שלאַקסחע;ן פון אַן אָפּגעריסענער כמאַרע, און מען װעט ‏ ױך מרינקען אי געזאַנג. - אַזױ האָט געטראַכט פאַלקע. עם זייגען אָבּער אװעק היפּשע עטלעכע מעג, און אין די מעלעפאָן-רערלעך האָבּן יאָמערלעך געװויינט. וייטע הייזעריקע װינמן, מען האָס געהעהט דעם האַרנסטיקן װעטער אין די אײראָפּעיִשע לענדער. פאַר די עשלעכע טעג איז פאַלקע אַראָפּ פון פּאַנעם. ער האָט געהאַלטן אין איין אַרומלױפן פון די שטינער אין דרויסן אַרױים; דאָ איז עה אויפן דאַך און דאָ גראָכּט עֶר אַ גרוב ערנעץ אונטעי אַ פענסטער, מאַפּש די דראָטן און ין לעקט מיטן צונג. די לאַנע איז געװאָרן נאָך געפערלענע ר מיט דעם, װאָס דער טױַנע האָט שוין גענומען אַרױסרוקן זיין כאַזערשן פימל,

א

92

פעטער וישע האָט אַנומלט בּיים עסן אַ זאָג געפאָן, אַן דער פאַלקע מע: זיך אַפילע שטעלן אױפֿן קאָפּ, װעט ער גיט אײנ? פירן קיין ראַריאָן װייל דערצו מוו מען נאָך אַלֹע מייסעס אַינשטעלן אַ מאָמפּעריקל. --. איך בּין אַ זייגערמאַכער, -- האָט ער געזאָגט, -- א ועגן אַזױנע זאַכן זאָל מען מיך ניש לערנען. דיר דאַכטש זיך, אַז אַ זייגער גײט אויך אַלײן, נאָר ניין -- מען דאַרף נאָך אַלע מײַטעס איינשטעלן אַ פּאָמפּעריקל. מער האָט מעטער זישע ניט גערעדט. זיינער אַ װאָרט האָט אָבּער שטענריק איבּערגעלאָון אַ רוישעס, און מען האָט רעמאָלט גענומען, מיט פּאַלקען שטילערהייט אַרײנטײַנען װענן א מאָממע: דיקל: | -- הענג אויף אַ פּאָמפּעדיקל, -- האָט מען זיך בּיי אים גץ. בּעמן, -- זי ניש קיין אַקשן. | -- און װאָס קען עס דיה שאַטן סאָפקאָלסאָף, מען דאַרף אַמאָל הערן אַן {עלטערן מענמשן אויך. פאַלקע איז געווען אויפער זיך. ער האָט אַמאָל אַ שלידער געטאָן דעם האַמער זאָן דעה ערד און גענומען שרייעץ: -- װוּ = זאָל איך אייך אויפהענגען אַ פּאָמפּעדיקל, אין הימל? דער אַלטער לאַטוטניק. גייש מיך לערנען, װי אַװי מען דאַק? אֵײינ: שטעלן אַ ראַדיאָ. זאָל עד זיך גיין פריער צולערנען אַ ביסל פי? זיק, דער נייער מאַרקאָני! | = אָט דאָס האָט שוין פעטער איטשען אַרױסגעבּראַכט פון גע: דולד, האָט ער מיש רעציכע אַ הייג געטאָן די הויזן און גענומען ריידן צו אים האַרע דיבּורים ; -- די מינוט זאָלסטו מיר אויפהענגען דעס פּאָמפּעדיקל, דו העחסט, װאָס איך ריד צו דיה, אש די מינוט! אַמּאָנעט שוין לאַנג ששיל געווען אין הויף. מען קאָן דרייסט זאָגן, אַז װען סטרעפט אויף אַן אַנרערן, נים אויף פאַלקען, װאָלט יענער זיכער אױמגעהאַנגען אַ פּאָממע. דיקל. פאַלקע האָט אָנער קױינעם נים געפּאָלגט, און איצטער זעט מען, אַז עס איז געװען גערעכט אויכעט.

4

דער ראַדיאָ. איז געשטאַנען אויף מישקוילעס. בּיכלאַל האָט מעץ שוין אין הויף גענומען שטאַרק צווייפלען אין די טאָוועשישע אויפטועכצן. ערשט דעמאָלט, שפּעט בּײנאַכט, איז מאָטעלען רע" שװאַרצער אַראָפּגעלאַפן אין הויף מיט אַ געשריי, אַז בי אים אין קעסטעלע האָבּן זיף גענומען הערן בּאַלאַלײַקעט.

דער הויף האָט, זיך א חים געטאָן. מען איז געשפּרוננען פון די פענסטער, און אַלע צום פעטער פאָליען אין שטובּ. בּעעמעס, בי אים,. בּיי דעם שװאַרצן מאָטעלע אין ראַדיאָ, האָנּן געצימבלט גאַלאַלײַקעס. דערנאָך האָט דאָרטן אַלץ אויפגעהערט און פון ער געיץ וויים האָט מען אַרײנגעזאָגט מיט אַ מענטשלעכן קאָל:

-- האַלאָ: האַלאָ!: האַלאָ!

פאַלקע. איז. אַראָפּ:עלאָפן אַ. צעמישטער צו אַלע זיינץ ועקם האַדיאָס אין הויף. פאָפּקאָלפאָפ האָט ער געפּאַקטש די זינגענדיקע כװאַליע, עמעם, דער אַ. פּראַמטלעכע, אָצּער ער האָט עטלעכע אַפּאַראַטן אויף קאַטאָד:לאָטפּן, װאָם װעלן, האָפנטלעך, פאַנגען אויך פידל?כװאַליעם און אַלען בּלאָנדזשענדיקע רעדעם איבּער דעה װעלט, װאָס זיינען נאָך ניט אָפּגענוצט געװאָרן.

שפּעטער איז געװאָרן ‏ שמיל אין רענזעהױיף, װי אין אַן אויער. מען איז געזעפן קופּקעמװײז אַרום די ראַדיאָזקעסטלעך, מיט אַ בּיקל אַרױסגערוקטע אױנן, וי פּיי פיינל, און פאַרנירעשט נגע? הערט אַ דעדע װענן די ברויט-פאַחגרייטוגנען אין װ. ס. 0. |. די מעלעפאז גרערלעך זיינען גענאַנגען פון אוער צו אוער און איבּער אַלע שטיבער אין אַרומגעלאָפן דער פאַהסמײַעשער פאַלקע, געוויזן און אָנגעפירט טיש דער הערערי.

דער פעטער יודע איז דאָרטן פּיי זיך אין שטוב צוגעפאַלן מיט אַ מין מעשונאעס צו דעם ראַדיאָ. ער האָט אָנגעצונדן אַלע עלעק. פרישע לעמפּלעך אין שטו, אַװעקנעזעצט זיך מיט געשלאָסענע אויגן און געהערט. קיינער האָט שוין צו יענעם ראַריאָ ניש גנע קענט צוקומען, און אַז צאַלקע האָט דערוען בּיי אים טרערן אין די אױגן, איז ער אַרױס צום פעטער זישען דערקונדיקן זיך, װאָס דער מאַטע זיינער הערט ראָתטן. יי

עס האָט געשפּילט אַ װאָלינטשעל אין מאָסקװע.

דעמאָלט האָנן זיך שוין אַלע געפונען בי פעטער זישען,

צ

געקליבּן זיך, מיסטאָמע, הערן זיין מינונג װענן דע זאַך.

כײַעלע. איז. אַראָפּ. זיך נאָכפרענן, צי מעג זי הערן ראַדיאָ און צי דאָס קען נים אַמאָל פאַרשאַטן איר ק'נד. פאַלקע האָט זיך אויף איר אָננטבּייזערט און גענומען דערקלערן, לוט דער מי: זיק, אַז דאָס געאַנג װעט בּײ איר ניש דערניין בִּין צום בּויך, אָקער דאָ. האָט די מומע גיטע איבעהגעריסן אויף אַ רעגע דאָס ראַנאָנישע. שווייגנם און איר טאַקע געאייצעט, אז זי מע:, נישקאשע, מיש דעם ראַדיאָ אָפּװאַרטן בּין נאָכן קימפּעט.

מאַלקע האָט געויגט. אַפילע פעטער זישע האָט קיין װאָרט ניט געזאָגט. קיינע ‏ שום אינצירענטן, ‏ װי דעמאָלט בּיים אַריינפירן די עלעקטרע, זיינען ניט פאָרגעקומען.

אויף מאָרגן האָט די בּאָבּץ באַשע עפעם יאָ באַמערקט רעם פלאָקן אויפן דאַך, איז זי אַװעקגעקראָכן איבּער די שטיבּעה מאַכן אַן אױספּאָרשונג װעלן דעם איניען, און כוישעד געוען האָט זי פאַלקען, אַן עה האַנדלט מיש מױיבּן... מאָנקע, װאָס האָט שטאַרק יף געהאָט פאַרנעמען זיך מיט דער בּאָבּען, האָט זי נאָכדעם אין אָונט אַװעק;עזעצט בּיים ראַדיאָ, אָנגעטאָן אויף איר אױמנעסאַכניעט קעפעלע די רערלעך, אָבּער רי באָכּע האָט, ליידעה, גאָינישט גע הערט און גאָרנישש מאַרשטאנען. |

נ

דעם ראַדיאָלאַפּאַראַש. האָט זי אָנגענומען פאַר אַ װאַנטזײגער.

מעפּטעמבער ‏ כוידעש. דורכזיכטיקע טעג און קילע ‏ װײסע נענט. עם שמעקט מיט נאַסע לײדיקע פעלדער. אין די פענסטער איז גראָ. גהאָר אין די קילע געל-דורכזיכטיקע טע; האָט זיך בי מאַלקען אָנגעצונדן די פאַנטאַזיע. ער פאַדפולקומש דעם ראַדיאָ און הערט שוין איצט קימאַט גאַנץ אײראָפּץ. ער לערנט מאָרועם אַלעם; בייז. ער גחיים זיך פאַר אַ קורץ-כװאַליעניק.

50

און אין די קילע זילבערנע נעכט, בּיט בּלױז עלעקטרישע שיינען שאָרכן איבּערן בּרוק פון רענזעהוף, עפענען זיך אײליק די קליינע פאָרטקעס פון די שמיבער און צעהאָצטע זעלמעניאַנער שרייעץ זיך איכּער :

-- האַלאָן האַלאָן האַלאָ!

- בּערליץ !

-- מאָמקװע!

-- װאַרשע!

-- בּוקאַרעשט!

וא סאָניע דעם פעטער זישעם

װאָס אי מיט סאָניע פעטער זישעם, די װאָס אַרנּעט אין פאָלקאָמפין, זי אין טאַקע אַ מענטש, צי ניט? |

לייט האַלטן, אַן זי איז אַ. מענטש.

מאַהװאָס אין איר שטענדיק אַ בּיסל קאַלט? פאַרװאָט זיצש זי אופן סאָפע אַיינגעװיקלט אין שא און טוליעט זיך ? דאָס האָט זי בק בּיערושע פון דער מומע גיטען, װעלכע האָט אַהײנ- געשמוגלט צגעמראָרן ראַבּאָניש לוט אין דער מישפּאַכע.

מע פעטער זישעס האָט אַ צו װיזפע הויט פאַד אַוזעלמעניאָ: נערין, דעהצו האָט זי אַ פאָר גלאַנציל בלויע ווייסלעך, װאָס לייכטן דערהױפּט בּינאַכט, און נעמען שמאַרק אויס אין פאָלקאָמפין.

מענטשן פון 80 יאָר אָן און עלטער האָבּן זי שטאַהץ לֵיב.

עס מרעפט, אַז זי קומט אס פון פאָלקאָמפין, ‏ גײען איר נאָך עפשער (פינף (ספעצן ; זי טוליעש זיך און גיט צו דעם אַ. שמייכ און צו דעט ‏ אַ שמייכל, דערנאָך צענייען זי זיך אַלע עמן מיטאָג.

אין הױף דאָגן זי עפשער אויך אַלע ליב נאָר קיין לאַנגע מאַבזאָקעט פיהט מען נים מיט איר -- זי האָט אין זיך שטאַרק מרעמרע גענג, גיט קיין זעלמעניאַנישע. װאָס דאַרף מען מער? אַפילע פאַר טאָנקען, װאָס זי שלאָפט מיט איר אין איין בּעט, איו זי אויך אַ ביסל אַ פרעמדער מענטש. אַגעװ, האָט מען טאַקע ניט ווען זיך דורכצוװאַרפֿן מיט אַ. װאָרטש אויך, װאָרעט /שלאָפן ליינט מען זיך אויך. בּאַזונדער, און בּלוין שפעט בּיינאַקט קען מען אַמאָל הערן אַ פאַרשלאָפענע שטים פון כּעט אַהיס;

-- אוי -- אוי, נעם צו די קאַלטע 5 פים}

98

0 -

== אינדערפרי. נעמט. זיך ‏ פאָניע ‏ פעטער זישעט צום טואַלעט. זי לייגט אַרױם אויפן בּאַנק, לעבּן דער קילע װאַסער, פאַרשײדענע זייפן, גערשטלעך, פּראָשעקלעך. זי אַײילט זיך ניט און װאַשט זיך פּאַװאָלינקעם פּונקט אַ שאָ. |

אויף די דאָזיקע אַלע ניקלנע שמאָכטעלעך טמוען דעם מע מער זישעס אוינן קוקן קרומלעך, נאָר אַזױ װי מען דָאַרף נאָכגײן די היינטיקע װעלט, האָט ער צו דעם קײן אָפענע מײַנעס ניט. עם פרעגט זיך נאָר, צו װאָט אַזאַ פיר קען דערברעננען ?

מאָניע פעטער זישעסם װעם אָבּער נים פאַרװאַרפן כאַסװע? שאָלעם קיין איגעריק װאָרש. ‏ /

שטיל, וי א מויב.

אינעם רוישאָג זעצש זי זיך אַװעק אויף דער סאָפּע און רײ- ניקט די געגל. גאָכדעם וויקלש זי זיך אֵיין אין דער מומע גיטעט װאַרעמער פאַטשײלע, מוליעט זי אֵיין, און לייענט אַ בּוך. :

פאַרנאַכט קומט צו ‏ גיין דער הויכעד, ברייטער וייסרוס. ער זעצט זיך אויך צו לעבּן סאָפּע. אין דער בּלויער טונקלעניש רערט מען דאָרטן אַמאָט אַרױס אַ שטיקל װאָרט, מען לאַכט שטיל, און אַמאָל האָס אויך ניט.

-- טורגעניעװאַ. משימאַיעש? -- פרענט עה מיט זימן פאָר: װוּרף. -- אָסטאַו! -

-- פּרעקראַכנאָ ‏ פּישעט, --- ענטפערט. פאָניע ‏ פעמער זי שעם, --- משוטיאָ קאַקאיע! קאַקאַיאַ גאַרמאָניאַ קראַטאָק!

{ אוב די שױיבּן זיינען לוישער בּלאָ, חי שטיקער מעבּל שמייען,

װי גראָבּע שאַָמנש אַרום די ווענש, קערט זיך אום סאָניע דעם פע? מעהם זישעס אויפן פּלײצע, פאַרװאַרפט די הענט אַהינטערן קאָפּ און זעט פאַר זיך אַן אומקלאָרן הייסן כאָלעם, װאָם היהש איר אָן מאַמעש די הוט אויפן גאַנאן לײבּ. עס בענקט זיך. דאָס האַרץ הײנט אָן שטאַרקער צו קלאַפּן. רערנּײ זיצט פּאַװל אָלשעװסקי (מען חיפט אים פּאַװל אֶלשעװסקי) מיט אַ פאַרנעפּלטן לאַנגזאַמען

900

פּאָנעם, װי אַ |קלינע ‏ וייסחוסישע לאַנדשאַפט. ער זיצט אנ" טערגעשפּאַרט דעם קאָפּ אויפן שטוט און פילט, אַז אויך ער גײט אַרױס פון גלײיכגעוויכט. |

ער פאַדרױכערט אַ פּאַפּיראָס אין בּאַרויִקט זיך.

בּאַװל אָלשעװמקי האָט ליב סאָניע דעס פעשער זישעם פאַר אי יידישער שטילקייט. ער האָט בּיכלאַל ליב ידישע שטולקייט. אַזױױ האָט ער זיך, דאַכט זיך, אַמאָל אויפגעדריקט פאַר זיינעם אַ כאַװער, דעם פאָרזיצער פון סאַלטאַנאָװער דאָרפּאָװעט. ער האָט ליב די יידישע ששילקייט, װאָס שטראָמט אַראָפּ מיט אַזאַ בּרייטער האַנט פון דער מומע גישעם װעזן און װאָס אין גרינעם פאַרנאַכט בּאַקומט עס דורך' דער מומע גיטעס מאָכטער ליירנשאַפּטלעכן לאָשן פאַר אַ. פּױערשן האַרץ. |

אַזױ זיצן זײ.

דער ויימרוסישער אָרעמער ;פאַרנאַנט שפּילט, װי אויף אַ היל? צערנעם ‏ פיפל,. דורך די שױיבּן רינט אַריין אַ בלױע-לילאָזע שיין, אַזאַ, װאָס מען זעש זי איבּערגעכאַזערט נאָר אױף די פּײערישי געװעכּטע מיכער פון די וייסיזסישע דעזפער. עס גיסן זיך איבער אין שטובּ די דינמטע שאָטנט, און דאָ נאָענט לײכטן אַראָפּ פון מאָפּע אַ. פּאָר װאַרעמע פאַרװאָרפענע הענט און גלאַנציק בּלויע ווייסלען, װאָס גליען איצט מים אומרויקײט.

קימאַט שמענדיק אין אַזאַ שאָ טוט זיך פּלוצלונג אַן עפן די טיר, פעטער זישע טרעט אַריבּער די שװעל און פרענט:

-- פּאָטשעמו נע' זאַזשינאַיעטע לאַמפּו! עטאָ זשע עלעקטרע.

און מיט אַ פרעמדן שמיכל. אוי דעם ערנסט אָנגעצױיגע= נעם פּאָנעם: |

-- קאַמאָ. פּעאָמים האָבּ איך דור שוין געזאָגט, אַז דו זאָלסט מיך ניט בּרענגען קיין אַריילים צו מיר אין בֹּאַיִם אַדין!

דערנאָך פאַרענדיקש ער אויף מיף רוסיש:

--טאָװאַרישטש, ‏ מאָיאַ. זשענאַ. מאָזשעט װאָס פּאָסטאַװיט סאַ. מאָװאַר, פּאָזשאַלױסטװאָ!,

נאָך אַזאַ פריינדלעכער איבּערגעגעבּנקיט מיצאַד דעם פעטער זישען, טראָגן זי זיך אָפּ װאָס גיכער פון שטוב. סאָניע קומט אַהים

200

שפּעט בּיינאַכט. זי קריכט אַדונמעה שטילערהיט צו מאָנקען אונ. טערן קאָלדרע און וליגש מיט אָפעגע אױיגן, : -- אוי:אוי, נעם צו די קאַלטע פים! === מאָניט. לינט /מיט אָפענע. אוינן כִּין סע נעמט שאַריען אויף טאָג. זי טראַכט. זי אין זיך מעיאַשעװ אין דעה מופער נאַכט װועגן אַ װיכטיקן איניען. זי לינט און שלאָגט זיך מיש דער דיע. אײנמאָל, אַן די זאַך איז פאָפקאָלטאָף בּאַשלאָסן געװאָרן, האָט זי צוגעמאַכש די אויגן און איז טאַקע באַלר רויַק אינגעשלאָפֿן. אַ לױבּ צו די זעלמעניאַנער, װאָס נעמען אָן װיכטיקע בּאַ- לופן אויף די געלעגעחס און וינע בּיעכוילעם בּאַלד אינשלאָפן!

6

אין אַ פּאָר נאַסע טעג אַרום אין פעטער זישע אַראָפּנעפלױגן אין אַ. צעשפּילעטער קאַפּאָטע פון הויף. ער' האָט שטאַרק אונטעף: געהונקען, װי א װאַראָנע מיט אונטעהגעבראָכענע פליגלען. פעטער זישע האָט זיך געלאָזש לויפן צו דער שטאָס. -

אַ װאַפערדיקער װוינט האָט זיך אַרײנגעקוליעט נאָך אים אין שטוב אַחײן, װאָם ער האָט געלאָוט אָפן, אָבע די מומע גימץ האָט שוין איצט ניט געפונען פאַר ניימיק אויפהייבּן זיך און גײן צושליפן די מיר.

דער רענּזעהויף איז מיטאַמאָל פאַרפלייצט געװאָרן פון מענטשן.

-- װאָם האָט , שוין דאָרשן װידער פּאַסירש בּיי די זעלמעניאַנער?

-- נו, נו, אַ מישפּאָכעלע!

-- װאָסי,. דאָם זיינען ידן,. מיינט איר? -- האָט אַרײנגעואָגט דער אַמאָליקער ייד מיט דעם קאָטיקענעם כייפעץ אויפן קאָפּ, -- דאָס זיינען דאָך קורים! |

-- פֿאַרװאָס עפּעס קוזרים? -- גלאָט אַ ייד פּלױדערט.

-- דאָ. קאָכט דאָך בי זי װי אין אַ קעסק!

ניאַנער זיינען. אַרומגענאַננען פאַרשמאַכט פון אַ נייעם בּראָך, נימן אױסצואָגן, גיט אַראָפּצושלינגען. | -- סטייטש, סמיימש, בּיי אונדן זאָל עם גאָר מרעפן!

201

3

פאַלקע איז אַרײין צו בּערען מיט אַ פאָרשלאָג, אַו מע זאָל פאַר דעם אַלטן דאָר אויפקלערן דעם בּאַטֹיט פון סאָניעס טאַט, געבּן די ריכטיקע איינשטעלונג. -- אי װאָס זשע ווילממו צונויפרופן אַ פֿאַרזאַמלונג { - האָטן בערע געפרעגט. -- אָט האָם וויל. איך. אויף דעם האָט פאַלקע קיין ענטפער שוין ניט בּאַקומען. בערע האָט ט געקוקט מיט אַ זייטיקן פאַרטראַכ כמן בּליק און עו האָט זיך ניט געמישט. ער האָט אַדורכן פאַרלאָפענעם מױיער: פענסטערל אַראָפּנעקוקט אין האַרבּסשיקן הוף, שער א טראַכט געטאָן װעגן דער בּאַלענאַטישער פאָניען, אַן צום פּראַלעטאַריאַש האָט זי סיי װי סיי קיין שײַבעס ניט, כאָטש זי װעט שלאָפן מיט א פּױער, און די גוטע גאָלד, װאָק אָסּ דער פעמער פאָליע, וועלכעף! קומט איצט אָן פון דער יע מיט דעם אוים געליידיקטן טאָם קאַרטאָפלעט אונטערן אָרעם, איז אים אַ סאַך נעענטער צום האַרצן, ער האָט געעפנט די פאָרטקע: -י פאָליע, קום אַריין אַ ויילע, מיחן מאַכן אַ גלעזל טײ! | פעטער ‏ פאָליע האָט אויפגעהויבּן דעט בײנערדיקן קאָמּ צום פאָרטקע. ער האָט זיך גיט געגלױיבט: -- פּשׁ... הינטעליגענציע. מיינע, טרינקט שוין אויך מ"... -- הער אויף, בּולעך, כוויל מיש דיר ריידן פון דיין טויװע וועגן. דעמאָלט האָט פעטער אל א אַ הייב געטאָן צו אים דעם קאָמּ; --- װאָרט, בּערקע, איכל דיר נאָך װיזן, װער ס'אין בּאַלעש באָם אין הויף! : אל

אָנהײבּ נאַכט האָט זיך פעטער זישע בּאַװיזן צוריק אין הויף, אַ שטילער און אַ בּלײכער. עה איז אַרײן שװײגנדיק אין שמובּ,

1202

איכערגעקערש סיטן פום אַ בענקל! לעבּן אויוון און אַראָפּגעזעצט זיך; מיטן פינגער האָט ער אָנגעװיזן דעה מומע נישען, זי זאָל אים אַראָפּציען דִי שיך און זעצן זיך אויך דאָ לענּן אים אױף דער ערר. | 1 | די מומע גיטע האָט אַ שלוכץ געטאָן טיף אין גאָרנל, אַ טרוקענעט שלוכץ געטאָן אָן טרערן, נאָכדעם האָט זי אים אַראָם? געצויגן די שיך און זיך צונעזעצש מיט איך דאַרן לאַנגן קערפּער האָרש לעבּן אים. זי זיינען לאַנג געזעסן בּיים פינסטערן אויװן און געשוויגן. ׂ | איינציקווייז האָבּן זיך גענומען אַרײנגאַנװענען ‏ זעלמעניאַנער, פאַרטאָגענע זעלמעניאַנער אַזױנע, פּונקט זי װאָלש זיך בּלױז אַרײנ- געכאַפּש אָנװאַרעמען. | דער פעטער איז געזעסן קורץ און צונויפגענומען, װי אַ פליש: קלעצל, געשטאַרש אויף אַרוֹם מים די אױגן, און, דאַכט זיך, אַז ער האָט קײנעם ניש געזען אַרום זיך: דער בּיזאָען איז געװען גרויס. שי אין געזעטן און געטראַכט, אַז שולדיק אין אַלעמען זיינען עפשער די זעלמעניאַנער, אָט די גראָבּע פלינלען, װאָס פאַרשטײען זיך ניט אױף אים און אויף זיינץ אײנגעגעבּענע טעכטער. אַלטע שאָטנט האָבן זיך געצויגן איבּעד די װענט (היינט האָט דאָ געברענט אַ ‏ פינפער-לעמפל) מיט די קעפּ פאַרגױגענע אױיבן בּאַלקן, װי ‏ אױפגעהאַנגענע. שמאַטעם; אונטער זי זיינען געזעסן די אַװײלַים מיט פאַרנראָכענע הענט און זיך ניט געװאָלט טרײסטן. אַגעזו, האָט קיינער זיך גיט איינגעשטעלש זאָגן אַ גוט װאָרט מעטער זישען, -- דעם קאָפּ פון מישפּאָכע נאָך רעב זעלמעלען אַלעװאַשאָלעם ; און דאָס. איז אַן איעריקער בּאַװײז, װי שער ס'איז צו זיין אַ. װענ-װייזעד אַפילע אוף אַזאַ קלײנעט שעטעך, װי דער רעבּזעהויף. | | -י מען איז געזעסן און געשויגן.

שט

| פעמטער יודע האָט שפּעט בּינאַכש אַן עָמן געמאָן די מיר. ער איז געבּליבּן ביים שװעל מיט די אױגן אַריבּער די שפּאַקולן

און גענומען גלאָשן אַהין, צום פינסטערן אױװן, ‏ װוּ דער געשלאָ: גענער. בּרודער -איז געזעסן מיט אַ שטומען פּאָנעם און געמאָנט יוישער בי דער װעלט. פעשעה יודרע האָט איצט אוימגעזען, װי העבּ. ײַטראָל סאַלאַנטעה, זייכער צאַדיק ליװראָכע, געשמיסן מיט די שאַרפע אייגעלעך ויינע, װי מיט אַיזערנע ריטער, אַזױי, אַז פעמער זישע האָט טאַקע ניט אױסגעהאַלשן. פעטער זישע דאָט פּלוצלונג פאַרדעקט דעם פּאָנעס מיט' די הענט און גענומען שטאַרק העשען. דעמאָלט האָט פעטער יודע צו אים רויק אַ זאָג געטאָן :

= נּאַלן גײַװע, אַלעמײַ פאַרדעקסטו דעם פּאָנעם?

דאָס איז געזאָגט געװאָרן שטאַרק ניט צו דער ציימ. די ועלמע? ניאַנער זיינען. געבליבן פאַרטײעשט מים אָפענע פולציינערריקע מיי* לער. פעמער זישע איו שי אָבּע קענטיק געווען מיף געשלאָגן, האָט האָרנישט געענטפערט און גיט אַראָפּנענומען די הענט פון מּאָנעם. זיינע אַקסלען האָבּן געצוקט. פּלוצלונג האָט ער אַ קער געמאָן דעם קאָפּ, דאָס היטל איז אַראָפּגעפאַלן צו דער מומע לימען אין שויס, און ער, דער פעשער גומע, איז אַנירערגעפאַטן א בערווענע, אין כאַלאָשעס, פעסט און טיף, אַן מען זאָל אים שוז ניש קענען אַזױ לייכט אָפּמינטערן.

אֶמ אַזױ פירט זיך שוין פעטער זישע פון שמענריק: טאָ: מער האָט עה ניט קיין אויסװועג, מאַכט ער דעם כאַלעש או { בּלייב; מאָפּקאָלסאָף רער גערעכטער.

אַ כיטרע זאַד פון אַ זעלטעניאַנע!

9:

און פעשער יודע, װאָם אין מיט פעטער יודען?

בּייט די זעלמעניאַגער זיינען אַרױס אַהיים שלאָפן, האָט ער דאָרטן אויפן האַרבּפטיקן זילבּערנעם גאַגעק פאַרקאַשערט די ברילן אויפן נאָז און אַ זאָג געטאָן צו אַלעמען:

-- נו, איז װאָם איז שוין, פּראים, אַן מען נעטט אַ הױ; האָבּן מיר די גושע יאָר, װאָס אַ גױ איז בּעסער פון אַ ײױן אֵיי װאָס, מען האָט מוירע מאַר נאָט! - האָט ע" א קוק געשא אויפן הױיכן אויסגעשטערנטן הימל, --. איז נאָט אַייך נאָט!

און ער האָט אַזױס:עשטעלט אַרױף צום הימל אַ גרויסן, כטאָ, לערישן פייג,

דער אוילעם אין געבּליבן געפלעפט, אױמנעשפּיגן און שמיל. שטילערהייט אָפּגעמראָגן זיך אַהיים.

-- װאָם איז דאָ צו ריון. מעשונע, מעשוגע אױף טום!

פעטער יודע, מון מען מוידע זין, איו טאַקע אַ מאָדנער מענמש.

זאג דער רעבּזעחויף דעמאָנסטרירט

פאַראַנען. יעדיִעם, אַז שילן פון דער מאַנעװרירנדיקער רוש טער אַרמײ קלייבּן זיך אַדורכגײן די שטאָט. די פאַחײינען האָבּן זיך געגרייט צו אַ. פייערלעכן קאַבּאָלעם?

4 4

מּאָנים. עס האָט געפלאַטעהט די רימע פמאָן איבּער דעם רעבי זעדויף. | אינאָונט איז פעטער איטשע געקומען פון קוסטאַרן-קלובּ מימ פרישע ניים. ער האָט דערקלערש פאַר (דער מומע מאַלקעלען די פּאָליטיק ‏ פון ‏ טאָג, . און האַנאַם די מומע פלענט בּאַקומען יערן טאָג די בּלאַט, איז דאָך אין ריין פּאָליטישע פראַגן דער פעטער איטשע געװען שטאַרקע" פאַר איר. עד האָט זיך פון ציים צו צייט פּונאַנדערגעקלינן אין פּאָליטיק. איצט האָט איר דער פעמער גע:עבן צו פאַרשטײן, אַז דעד װעלט-אימפּעריאַליזם גרייט אַן אָנפאַל אויף דעם פ. ס. ס. ר. מיר, פון אונדוער זײט, מוון פאַרשטאַרקן די שוצפעיקײט פון לאַנד, און דעריבּער װעלן אױיך מיר, די קום? טאַרן יעכידים, = אַרױכגײן = דעמאָנסטרירןן לעקאָװעד דער רויטער אַרמײ,

-- זע, מאַלקעלע, -- האָט ער צוגענעבּן, -- זאָלסט מיה צו. גרייטן אַ פּאָר װאָלענע זאָקן, איך זאָל זיך, כאַסװעשאָלעם, נים צוקילן אין דער דאָזיקער געץ.

-- אַזאַ. מאַכער כּיסטו דאָס, -- האָט אים די מומע אַ שטאָך געטאָן, -- װאָס דו גײיסט אויף מילכאָמע נאָר אין װאָלענע זאָקן?

- נאַר איינע,-- האָט זיך פעטער איטשע פאַרשעמט און זיך שיה ניש צעיזערט, -- אָפּהוטן סגעוונט דאַרפן אַלע. אוץ

206

צוריק גערערט, פון װעמען מיינסטו האָט בערע געיאַרשנט די טריי װאַלנעקײט, פון דיר, װאָס? .

-- גיין, | פֿון דיר! |

-- דאַרפסטו װיסן זיין, מאַלקעלע, אַז בערע איז אינגאַנצן איך!

די מומע מאַלקעלע האָט אים נאָכגעגעבּן, האַנאַם זי אין גע* ליכן בי דער אַלמער מינונג, אַן פעטער איטשע אין נים קײ שמאַרקער בּעריע אין די געשלעגערײַען. פאַר דער צײט פון זײ ער לעבּן האָט זי זיך גאָר איבערציינט, אַן דער פעטער אין עפּעם יא אַ שטיקט אויפטוער איגדעדהיים, אַ. שטיקל מאַנסבּיל בִּיז היינט? צומאָג,. און װייטער גאָרנישט. |

נאָר דאָס װעט אים די מומע ניש' זאָגן גלאַט אין דער װעלט אַרײן.

4

אגאל

8

6

רעשטלעך װייטע מאַרשן האָבּן געבּלאָנרזשעט אין פאַרשײרענע ריכטונגען פון שטאָט. עס האָט געפלאַטערט די רטע פאָן איבּער דעם. רענּזעהויף. אין די שטיכער האָט מען זיך געפּוצט. קלײנע גרופּקעלעך פאַרשפּעטיקטע אַרנּעטער, אומעמום, אויף אַלע ראָגן פון די גאַסן, האָבן געאַילט ערנעץ אַרינגיסן זיך אין זײער פאַרײן.

פעמער פאָליע איז אין אַ פּאָר גלאַנציקע שטיוול אַראָפּ פון הויף, געווישט ברייטלעך דעם װאָנץ נאָכן עסן און אַרומנעקיקט זיך מיט מימן ימל אויף דעם קוכטאַרישן געמיזעכץ, װאָס פאַר איט איז בעשומויפן ניט צוטריטלעך דער היינטיקער יאָנטעװ פון מּראָלעטאַריאַט. /

-- װאָס אָט די שמיגענעס פאַרשטײען שוין אין דער רויטער אַרמײ, -- האָט ער געשמײכלט איגעװייניק, -- אויף אַ כאַון, זעסטו, אי מען דאַפקע מעוינימ, אָט דאָם יע!

די גײַװע פון דעם פעטער פאָליען האָט שוין טאַקע איבּער: געכאַפּט די מאָט, און ער אין לאַכלושן נים געװען גערעכט, וא רעם פעטער איטשע האָט נאָך בּאַנינען אַרױפגעצױגן צװײ פאר װאָלענע זאָקן און בי אָט דעד געלעננהיט װידער אַ צופ געטאָן

207

מיט דעם שערעלע דאָס ּעררל, װאָס האָט אַנע אין דער לעצ. טער צייט גענומען בי אים שטאַרק אֵיינפאַלן, אַװי, אַן דער על: טערער אוילעם האָט שוין גענומען קוועטשן מיט די פּלײצעס.

די האַכאַנעס זיינען געווען גרוים.

אוב עס אין עפּעס יע צו בּאַװוּנדערן, איז עם דער פאַל מים פעטער זישען, מיט אים, װאָס האָט זיך אַזױי שטאַרק געעלטערט פאַר די לעצטע עטלעכע טעג און איז נאָר אַרומגענאַננען שוייגנדיק בי די װענט. אויך פעטער זישע האָט פּלוצלונג אַרױפּגעװאָרפן אויף זיך דעם אױבּעריבּענעד, גענומען דעם גראָבּן שטעקן אין האַנמ און אַ זאָג געטאָן צו דער מומע גימען :

-- מען דאַרף אויך צוגיין, װאָרעם אין דער מײַסע, זעסטו, האָנּ איך שוין אַ גרעסערן כײלעק פון זי אַלעמען...

עס זײַנען איגעהנעבּליבּן אין הויף בּלויז דריי פרויענצימעף: פעטער פאָליעם מרויעריק װיינּל (מען רופט זי טאַקע כיענע, נים העניע), די מומע גיטע און די בּאָבּע בּאַשע. מיט דער בּאָבּע באַ. שען האַלשן מיר, אַנעז, ניש שלעכט. פאַר די לעצטע כאַדאָשים האָט זי צוריק בּאַקומען יוגנטלעכע קהאַפט. זי שטייט גאַנצע טענ יינ פענסטעף צום נאַם, װי א פיינעלע אין אַ שטייגעלע, און קייט בּרויט,

*ל

שווערע אָרקעסטערט האָבּן געפּױקט ערנעץ אין די װייטע גאַסן. עס האָבּן שוין אַװעקגעמאַרשירש צום בּאַן די געזעצשע! מע: שאַליסטן, די כמורנע, בּרייטע גאַרבּער, די פריילעכע שניידער. איצט זיינען גענאַנגען געמישטע פאַרײנען. פון אַ זייטוקער נאַס האָט זיך אַרױמגעריכן מיט אַ געזאַנג דער אַרכּפאַק; די טשופרינקעס האָבן גע סטאַרששעט פון אַהינשער די היטלען, די הויטע פאַטשײלקעס האָנּן זיך געהוידעט צװישן זיי, װי אילומינאַציע-פיערלעך.

די יוגנט, די יוננש, די יוננט!

מאַלקע ‏ פעטער איטשעס אינמיטן האָ געשפּאַנט מיט לאַנ. גע טריט און אַרינגעקוקט דערביי אין אַ בּוך. ער האָט דאָך קע2

105

פיידער שטודירט! עם האָבּן געבּלאַנקט מעשענען היט פון פייעף- לעשער,

דערנאָך זיינען אַרױם די קוסטאַהן מים די בּערד, מיט די לאַנגע פּענמער, מיט די קײלענדיקע פּלײיצעס. פארוי האָט זיך געשלעפּט זייער אַלמער, אָפּנעניצטער אָרקעסטער, מיט אַ פאַרלאַ: מעטן פּויק, מיט אַ ריזיקער נימאָפּ:עשײערטער טרובּע, װאָס האָט שטום געבורששעט אױף דער װעלט.

פעטער איטשע אֵיי צעהאַצט, אי צעהאָצט!) איז געגאַנגען בּאַלד לעבּן דעם אָרקעסטער. דע קאָם פאַחדיסן, מיש אַ װאַזאָן אונטערן אָרעם -- אַ מאַשאָנע פֿאַר דער רויטער אַרמײ. איצט האָט עה טאַקע אויסנעזען ענלעך צו בּערען.

פּאַמעלעך זיינען גענאַנגען די קוסמאַרן, געהױיבּן בּאַדאַכטע פיס, װי זי היינן בּאַדאַכט די העמערלעך אין די װאַרשטאַטן, גע כאַפּט אַ. שמועם װענן פּאַלישיקע און זיך געלאָזט װוילגיין. אָפּנע: זונדערט פון אַלעמען,. אינמישן. דער שיטע-ער קאָלאָנע, איז אויך געגאַנגען דער פאַרנמורעטער פעמער זישע, געשטרעקט פאָרױס דעם בּאַלעבּאַטישן שטעקן זיינעם, אָפּנעשטעלש זיך און געשפּילעט דעם קאַפּטן אַרום האַלדז, קעדיי לייכשער צו כאַפּן דעם אָטעם. ר איז, נעבּעך, ניש געװען געװיינט צו מאַרשידן אין די פוסטריט פון פּראָי לעטאַריאַט.

אל

ערגעיץ ווייט, אין די עדשטע רייען פון דער דעמאָנסטראַציע, האָט זיך פּלוצלונג דערהערט אַ ברייטער פאַרדומפּטער הוראַיגע: שריי,. װי עם װאָלט זיך טױב אָפּנעשאַטן אַ שטיק פון אַ זאַמדיקן בּאַרג.

עס איז שטיל געװאָרן. די קוכטאַרעס האָכּן זיך צעשטעלמ ביי די זייטן -- דורכלאָזן די אָנקומענדיקע רויטע הייטער.

אַזאַ שטילקייט האָט פעמער זישע געהערט נאָר בי נילע.

מיט אַמאָל האָט דער פאַרלאַטעמער פּויק עפּעם װי אַ הוסמ געטאָן מיט גאָת די קויכעט; פונווייטן האָבּן אָנגעהױבּן קלאַפּן פּאָר-

209

קעועט פון פערד ; די גאַנצע גאַם אין אויסנעמישט געװאָרן אין רויטע פלעקן, אױיגן, געלעכטער, מעשענע טרובּעס. אַ כװאַליע האָט עס אַלץ געטראָגן, געהויבן און געשלעפּט מיט אימפעם צום שטאָט.

אַזאַ שטורעם פון קוילעם האָט פעטעה זישע אויך קײנמאָל ניט געהערט.

ער איז אַװעקגעשטױסן געװאָרן מיט אַלעמען, אויך -אָנגעהױבּן עפּעט שרייען, און אויף אַן אױגנבּליק אַ טראַכט געטאָן, אַן ער איז אַ. בּאָלשעװיק. ער גײט מיט דער פאָן! האָט עס אים געשראָקן און האַנאָץ געטאָן, בין ער האָט זיך ניש װי עס אין אַרױם;ן? כאַפּט אַ. צעפומלטער אויפן טראָטואַר, אױסנענלײכט די צעמליי. גענע בּאָרד, און אַ פאַרשעממער בּאַלר ‏ אָפּ:עקערט אין אַ. זייטיקן געמל.

פעטער זישע האָט זיך דאָרטן אַרומנעקוקט, צי ‏ לישישע מענטישן האָבּן אים ניט געזען אין זיין שאַנד. אן אינגעבּבױגענער אין ער נאָכדעם אַװעק איבּער דעם אױס:עלייריקטן בּלויען געסל, אָננע? שפּאַרש אויף זיין בּאַלעבּאַטישן שטעקן.

יאָ, פעטער זישע איז פאַר דער לעצטער צייט שטאַרק על; מער געװאָרן.

אַ לױב אָבּער צום צװיטן פעטער, צו פעטער אימשען, װאָם האָט זיך אין דער היימעף מינוש ניט פאַרלאָרן. מיט אַלעמען אין כאָר האָט ער הימפּײַלעסדיק געזוננען רוסישע לידער. נאָכמער: ער האָט געפאָכעט 'מיט די הענט צום טאַקש פון ליד און אַפילע גע: לערנט אַנדערע, װײיניקער פעיקע קוסטאַרן, ‏ װי אַזױ צו זינגען רע: װאָלוציאָגערע לידער מיט דעם כאַזאָנישן קוועטש. פעשער אימשע איז אַרײן אין. טראַנס. עֶר האָט געשאפן אָרדענונג אַרום זיך. ער איז געווען דער דייפעק פון דער דעמאָנסטראַציע. |

נאָכדעם, אַז די ערשטע היטלאַװעס איז אַריבּער, האָט ער זיך דורכגעשטופּט מיט דעם װאַואָן איבּערן קאָפּ און עס איגער. געגעבּן פיערלעף אַ ריטנדיקן, לאַכנדיקן קאָמאַנדיר, אין נאָמען פון די אַלע קוסטאַרןיעכידיט. '/‏ יי

110

-- דאַ. זדראַפטװױעט טאָװעטסקאַיאַ. װלאַסט!

פעטער איטשע איז געוען אַמאָל אין אַ נאָװינע צעהאָצט.

הער קאָמאַנדיף איז אַראָפּגעשפּרונגען פון פערד, אָפּנעפליקט אַ כלימל פון װאַזאָן און גענומען אין אײלעניש זוֹכן בּים פעטער איטשען אין לא אַ פּאַסיקן אָרט פאַר אַ בּלום. דעמאָלט האָבּן ביים פעטער שיר נים אַ שטריץ געטאָן טרערן פון די אױנן; ער האָט זיך אױיסגענלייכט מײַמע סאָלדאַט, און מיט אַ צימערנדיקן קאָל גע: זאָגט:

-- מאָי סין בערקאַ. טאָזשע בּאָלשעװיק!

דער קאָמאַנדיר האָט אים אַ פּאַטש געטאָן אין פּלײצע, אַרױם: געכאַפּט זיך אויפן פערר, און פונוויישן האָט ער נאָך געמאַכט צו אים מיטן האַנט, גענריסט אים, דעם פאָרשטײער פון אַלע קוסטאַרן? יעכידים, אין נאָמען פון אַ דיויזיע, װאָט האָס זיך דורכגעטראָגן אויף שוימיקע פערד מישט דעם גערוף פון סטעפּעס, ראָזעװען ברויט און קליינע װאַרעטע כאַמעס,

עס איז פאַהנאַננען דער טאָג. שטיקער פון דער דעמאַנסטראַ? ציע האָבּן זיך גענומען אָפּרײסן, צעפּאַלן פון אינעװייניק. צװישן די קאָלאָנעס האָן זיך געשאַפן פּוסטע גריבּעד. איינציקע װאָכע? דיקע שטימען. מען האָט אויפגעשטעלט די קאָלנעדם און געאַילט אַהיים.

דעם גאַנצן אָװנט איז שוין פעטער איטשע געועסן אַ פאַר. שוויצמער, אָן אַן אויבּער-בּע: ער בי מיש, גענאָסן אין זיך נלען- לעך מיי פון הליג ק און זיך אַלץ בּאַרימש פאַר דער מומע מאַלקעלען מים זיינע אויפמוען, װי אַזױ ער האָט פאַרהיש דעם האַמױן פון פאַרשיידענע גרוימע. אומגליקן, װי אַזױ ער האָס גויסעכיין געווען בי איינעם אַ' קאָמאַנדיר, און יענער האָט פון אים נים געװאָלט אִפַּי טרעטן. דעדנאָך האָט ער איר שוין פֿאַר איין גאַנג דערקלערט, װי מען שיסט פון קױלנװאַרפֿערט, פון האַרמאַטן, װי מען פירט ים:

שלאַכטן, װי מען דאַרף זיך בּאַנין מיט מאַנקן, בִּיו ער אין נים שפּעט אין דער נאַכט, אַליץ רײדנדיק און דערצילנדיק, אַרינגע= קראָכן צו דער מומע מאַלקעלען אין בּעט.

די מומע מאַלקעלע איז געבּליבּן בּיי איר אַלטער מיינונג, קיין גרויפער שלענער אין ער ניט, האַנאַם זי האָט געהאַלטן, אַז ער אין נאָך אַליץ אַן אויפטוער בּיינאַכט, אַ שטיקל מאַנסבּיל בִּין הײנם צו טאָ:, און וייטער גאָרניט.

וזזא שי ל' י וע ם

די יוגנט (שיליועס) האָט ליב אויסגענייטע העמדלעך - און קוטשמעט האָר, די יוגנש (שיליועם) האָט ליב טראָגן אַ רעװאָלװער לעפּאָשע אין דער הינטערשטער קעשענע. זי האָט ליב נעמען אַ שטיק קאָלבּאַם מיט גחויט און, שמיענדיק אַרום טיש שמאָפּן שטאַרק אין די בּאַקן און מרייבּן דערבּיי כויזעק.

פֿון װעמען? - |

פון דאָװנאַר:גלעמבּאָצקען, דעם אַלטינקן פּראָפעסערל,. װאָם האַלט אין איין מײַנען אויף די לעקציעס:

-- אֵײ, = כעוורע, = כעוורע; = איך. בי שוין אַ מאַרקסוסט, זינט דעם ערשטן צװאַמענפאָר

באָראָװקע זאָגט ;

- דאָװנאַרינלעמצאָצקע = שריינש בּיכער, = װי אַ פייערלעשער,

-- פּראַװילנאָ!

-- און דעריבּער האָט ער ניט קיין צייט פאַר אַזאַ נאַריש? קייט, װי בּאַהערשן אַ װיסנשאַמטלעכן מעטאָר...

-- הערסטאָך, די ;רעװאָלוציץ האָט אים געשטערם, אַנִי װערמ ער אַ פּאָפּעששיטעל! פון אַ אוטשעבנעם אֶקרוג...

-- טאָפּאָגראַפיע האָמטו אָפּגענעבּן, בּאָראָװוקע? -- פרענט ניוף מע די קורצזיכטיקע.

--- כ'האָב| אָפּנענעבּן, | כ'האָבּ. אָמּנענעבּן.

-- גלעמבּאָצקעט ,נאַראָדנאַיאַ. װאָליאַ, -- זאָגט טאָנקע, -- איז אַן פּחוּוו צו בּאַרעכטיקן דעם רעכטן קאַדעשיזם אונטער דער מאַסקע פון אַ , היסטאָרישער אױספאָרשונג",

מ, קולצאק, זעלמעניאַנעף ‏ (8) 112

-- דו גי בּעסער אַרײן, טאָנקע, נאָך אַ טעלער קרויט צו דער מאַמען, -- דאָם זאָגט יאֶשקע דעד געלער, -- װעלן מיר מאַר; בּייסן, װי קאָמפּאָט.

די יגנם האָט, אַפּאָנעם, ליב זויערע קרוימ!

4

עס איז שוין ניין אַזינער אינאָװנט. זי (די יוננט) האָט ליב איצטער אויסזעצן זיך. בּיים פעטער זישען אויף דער סאָפע, זאַלבע: אָנט, צונוימפלעכטן זין; |דאָרטן מים די הענט און פים און שטאַרבן פון געלעכמער. |

-- געט צו. דיינע. לעדער-אױסאַרבעטונגען, = קרעמער:ון!

--. כּאַלענופישער רעצידיוו, סי דיד ענג דער פאַרזײשעטעך?

-- שווייג, זשיד! '

ניושע די קורצזיכטיקע בּעט, מען זאָס זי אַרױסלאָזן. זי האָט אַ שװאַך האַרץ. װער װעט עס ניט אַנטקעננקומען ניוטען + שטענ: דיק קומט מען איר אַנטקענן, אַפּילע אויף אַן אַליאַרם קומט מען איר. אויך אַנטקענן. בּאָראָזקע טראָנט אַלע מאָל פאַר איר די ביקט און אַלע מאָל שלעפּט ער זי אַרױס פון די בּלאָטעם, װאָם זי אַלין געפינט זי ערגעץ אוים.

ניוטע איז אַ נושע, מען דאַרף זי האָבּן אין װוּו. זי זעצט זיך אַװעק מיש א נאָדל-פאָדעם, אַ באַכער פאַרקאַשערט דעם רעקל און זי נייט אים אֵיין קנעפּלעך.

אָ קינער אין ניט אַזאַ טאַרעם אויף קנעפּלעך, װי די יוגנט!

די יוגנט (שיליועס, די יוגנט (שיליועס), די יוגנט (שיליועם)!

זי האָט אַ סאַך קעשענעס און אומעטום שמעקט עפעס: מפּאַ: מאָװם ,געשיכטע פון רער פּאַרטײ", בּלאָנטקעס , פּעראָלאַניע", ‏ מי: לערם ,ענגלישער װערמערכּון".

זי (די יוגנט) האַלט זיך אַרומגענומען און זי לערנט.

א

214

פעטער זישע איזיניטאָ אין שטוב, מאַכמעם ער איז די לעצטע צייט שטאַרק פאַרנומען מיט זיין בּראָך. מענטשן האָבּן זיך אַרײנגעלײגט אין דער זאַך, דעריקערשט עפּעם אײנער אַ קאָרעװ פון דער מומע נומעס צאר, א מעלזקרעמער, און וי מען זאָנט, גייט שוין דער איג? יען אויף אַ /דערעך. עס האַלט יי אַ געט צװישן סאָניען מיט איה מאַן. פעטער :זישע גייט שמענדיק אַרום מיט דעם דאָזיקן מעל: קרעמער ערגעץ אין שטילע געסעלעףיך מיט אַמאָל שטעלט מען זיך אָפּ איינע קעגן ,די אַנדערע, בּויך צו בּויך, מען בייסט די גענל, מען גלעט די בּערד און מען טױאַנט איבּער נאָך אַמאָל די זאַך. קלאַנגען נײען אַרום, אַן דער איידעם איז שוין מושװע גע: װאָרן אָפּצוגעבּן סאָניען, נאָר ער װיל אַ בּיסל געלט; אַנדערע װילן האָבן פאַרקערט, אַז אָלשעװמקי איז דאַפקע אַ לייטישעד- מענטש, ער גי זי אפ בעכינעם, נאָר די טעניע איז איצשער פון פעטערס זייט, ואָס ער פאָדערש בּאַנישיקן פאַר אַנמעסנעפעש; ער װיל, געמלעך, אַ פֹּאַר הונדערט קאַרפּן. אין רענזעהויף װיים ואָבּער קיינער ניט פון דעם, די מומע נישע-- אַװאַדע נים. זי זיצט גאַנצע טעג איינע אַלײן אין שמובּ און ריכט אָפּ אי שוייננס בי די יעפנדיקע גראָע שויבּן.

8

היינט האָט טאָנקע אָפּנעגענּן די לעצטע פאַררעכענונג אין װוּז. זי בּאַקומט די טעג אַ קאָמאַנדירונג אויף אַרבּעט, דאַכט זיך, אַזש קיין װלאַדיװאָסטאָק; זיעט מען ביים פעטער זישען אױף דער אָלטער סאָפע זאַלבּעאַכט, און די יוננט אין איר שוין מעקאַנע. ס'איז ‏ מונקל. בּיים פעשער זישען אין שטוב. די עלעקטרע העלן מיר נים אָנצינדן, צן װאָס? איצש. װילט זיך זאָגן טאָנקען אַ פּאָר אויפריכטיקע װאַרעמע װערטער אויפן װעט: | -- זאָג איך; דיר נאָך אַמאָל, מאָנקע, אַז בי מטעפּאַנאָן אין זי קאַליטעט אַ פובּיעקטיװע קאַטעגאָרע. - סוביעקטיווער אירעאלזם בּיי וועלכן די מאַטעריע אין אֶבּי יעקטיוו? '

-- און אַז דענּאָרין אָנערקענט די אָבּיעקטיװקײט פונעם אָב - סטראַקטן, איז בּעסער?

--‏ דו, - פאַרשאָלטענער מעטאַפיזיקער!: מען זאָגט דאָך דיר, אַז דאָס אַבּסטראַקטש מאָר מען ניט אװאָלירן מונם קאָנקרעטן...

*

די מומע גיטע קומט אַריין שטיל, און הויך, און. שאָמנדיק. זי דאַרף איבּערגעבּן, אַז צאַלקע פעשער ידע װאַרש שוין אויף טאָנקען אַ היפּשע װײלע אין דער צװײיטעה שמובּ, אין עפשער וועט זי שוין אַמאָל אַרױסנײן צו אים.

טאָנקע שפּרינגט אַראָפּ פון סאָפע.

מיט דעם צאַלקען איז סײ אַזױ שלעכט, סי אַװױי שלעכט; ער שטייש איינמיטן שטובּ מיט אַן אויפנעשטעלטן קאָלנעד און

רױיכערט אַ בּאַנקרוטקע. דו בּיסט פאַרנומען? -- פרענט ער בי טאָנקען.

-- נ, װאָם? |

-- דו אַיילסט זיד?

-- נו, | װאָס ?

די זאַך בּאַשטײט אין דעם, װאָס צאַלקע האָט אַ פּלאַן, איצט, נאָכדעם װי טאָנקע האָט געענדיקט, זאָלן זײ פאָרן ייר : אָדעם. ער װעט דאָרטן דיננען אַ דירע לעבּן יאַם, אַ װילע, אַזוי טוען אַלע. אוימן. בּאַלקאָן װעלן זײ זיצן און איטלעכער װעט זיך טאָן זיין אַרבּעט. זי קויפן אַ משיניק, ינַכט קאָכן זי אויף שװאַרצן קאַװע, ליענען די יונגע פּאָעזיע, פאַרבּרעננען,. נו?

-- אַ פּאַפּיראָס האָסטו?

עה האָט טאַבּאַק אויף אַ בּאַנקרוטקע.

דערנאָך האָט זי אַזױ געזאָנט;

-- זי זאַך בּאַשטײט אין דֶעם, װאָס קױדעמקאָל רױכערט זי ניט קיין מאַנאַק פון אַ בּאַנקחוטקע. װאָס עם איז שיעך דער אָדעפער ווילע, רעדט עס צו אירן ניט,. אָבּער אַבּטאָליוט גאָרניטן זי אין נים געװיינט צו לעבּן אין ווילעם. רער איעאַט פון טרינקען

116

קאַװע און לייענען יונגע פּאָעזיע איז עפעם אויך ניט צום האַרצן, װאָרקם, זאָגנדיק דעם עמעס, קאָן זי זיך בּאַניין אָן. פּאָעזיע אויך.

-- נו, איז אַדעראַבּע, װאָס העכנסטו? -- האָט צאַלקע גע* מרענט, פּונקט מאָנקע אין מעכויעװ עפּעס צו רעכענען.

-- איך רעכן גאָרנישט, אייננטלעך...

ער האָט דעמאָלט אַרױסנענומען די בּאַנקרוטקע און אַ פרע? געטאָן מיש שפּײיעכץ אין מויל: :

-- און װאָס רעכנט דיין יאֶשקע דער געלער?

זי האָט אױף אים מיעם אַ קוק געטאָן און אַרן אין צװײיטן צימער.

מיט דעם צאַלקען איז סיי אַזױ שלעכט, סי אַװױי שלעכם. מען זאָגט, אַז די האָזע כאַלאַעס האָט אים די לעצטע צייט אוי אַזױ פיל. צוגעדריקט, אִו ער האָש זיך געמווט לײנן צום בּעמ ער איז געלעגן עשלעכע ‏ טע: און ששיל געזימצעט מיט אַ ניגן.

געזאַנ איז דאַפּקע גוט צו דעם!

בּלייבּן לענגער לינן האָט ער אָבּער ניש געקאָנט, איו ער אַרױס װאַנדרעװען אינער די נאַסן, ער איז אויך צונענאַנגען צום מייך, וז טאָנקע האָט זיך זומער געבּאָדן, אין עס איז אים דאָרטן נאָך אומעטיקער געװאָרן, אַלײן בי דעם בּלײענעם װאַסער, צװישן די אָפּנעסערכעטע פעלדער. די לעצטע עטלעכע בּומשאַנען זיינען אָפּ:עפלויגן אַדורך דעם, נידעריקן נעפּל אינערן קאָפ.

דעמאַלט איז ער פון מייך אַװעק גלייך צו דער מומע גיטען און געואָנט :

-- איר װײימט, מומע, אַו איער טאָנקע הײבּט מיר שוין אָן ניש צו געפעל+ - | יי

-- װאָסי ? -י האָט זיך די מומע מעצאַער געװען.

-- בּיכלאָל, איד גאַנצער פיר, די כאַװיריםן אירע.

--- ניט קיין לייטישע כאַװירים, זאָגסטו?

-- איר מ'זען, איר טיזען, קיין נאַכעם װעט מען שױן פון איר ניט האָנּן, -- און צאַלקע איז דערבּיי שטאַרק רוט געװאָרן.

17

װאָס ואָל מען טאָן? די מומע ניטע האַלט דעם צאַלעלן פאַר אַן אײירעלן יונגנמאַן, ניט פון די היינטיקע שילועס, אָבּער זי מישט זיך ניט, װיבּאַלד אַז זי שווייגט -- שויינט זי.

52 =

4: | די יוגנט (שיליועס), די יוננט (שיליועם), די יוננט (שיליועם) !

זי זיצט מיש טאַרטשענדיקע ששופרינעס, מיט אויטנעריסענע קנעפּלעך. זי זיצט בּים פעטער זישען אויף דער סאָפע. זי לאַמט. טאָנקע פאַרבּוינשט דעם אָרעט און פרעקט:

-- זע, בּאָראָװקאַ, בּיי מיר איז עפעס אַ שטאַרקער 2 צי ניט?

-- און בי מיר? -- פרענט ניוטע די קורצזיכטיקע.

-- און בי מיר? -- פרענט אַנטשע.

-- כאַװערטעס, --. ענטפערט באָראָװקאַ, -- דאָס זיינען ניט קיין מוסקולן, נאָר קריװאָראָגער אַנטראַציט.

-- שטאָל, ‏ װאָס ראָסט ניט, -- זאָגט יאָשקע דער געלער.

-- דאָס איז די קורסקעה אַנאָמאַליע, -- זאָגט בּאָראָוקע.

זי (די יננט) לאַכט.

טאָנקע קוקט זיך אֵיין אין פענסטער און זֹשֵש אַז טאיו אַ לעװאָנעינאַכט.

-- קומט, -- זאָנש זי, -- עס אין אַ לעװאָנע:נאַכט!

אינעם / פֿאָדערשטן צומער אין האֲלבּ טונקל. צאַלקע פעטער יודעפ זיצט דאָרטן אָנגעשפּאַיש אָן טיש און רױכערט אַ גאַנקרטקע. ‏ ער קקט, װי עס שפֿאַרן זיך לאַכנדיק

דורכן מיר

שיליועל

118

טוא שש אַ 5 ע 5

װי אַזױ סאָניע פעטער זישעם איז דורכגעקומען מיט דעם טאַטן איז גענוי זניט בּאַװוסש. עס גייען אַרום װועגן דעם פאַרשײדענע קלאַנגען,. פאַראַנען אַ יעדיַע, װאָס שטאַמט פון דער מומע ג= טען, אַז נאָך לאַנגע אַמפּערנישן מיט איר קאָרעװ, דעם מעל-קרע? מער, זאָל פּאַװל אָלשעװסקי האָנן קלוימערשט צוגעזאָגט פאַר איי? דעס, אַז װיבּאַלה ער װעט זיך נאָר אַ בּיסל באַפרײען פון דער אַך. כעט, װעש ער זיך מייקעף נעמען און מענײַער זיין. אויף װי װייש די דאָזיקע יעדיען איז װייט פון עמעס, קען מען זען פון דעם, װאָס ערשטנס, איז פּאַװל אָלשעװסקי ניש קיין גלױבּיקער, אַ געװעזע? נעה עסיער, וועלמער האָט זיך שוין, אַגעװ, אױסגעװאַלנעהט אין אַלע מפיסעס, און, צווייטנם, איז דאָס איגעה:ין. אויף דער יידישער עמונע. פאַרצּונדן פאַר אַ מאַנסצּיל מיט געװויסע שװעדיקייטן, װעגן וועלכע עס װילםש זיך נים מײַרעך זין. -

שוין נענטער צום עמעם אין אַ צװײטע װערסיע, אַז פע= טער זישע האָט אַנומלטן אַװעקגעשריבּן װענן דעם דאָזיקן איניען א לאַנגן בּריוו צו איינעם אַ מאָמקװער ראָו, און יענער זאָל האָּן אויף דעם געענמפערט: לעסאַטע מוז מען שװוייגן און אָננעמען די שטראָף בעאַהאַװע, און װאָס שפּעטער װעט זיין, אי פאַראַן װעגן דעם אַ בּעפיירעשער דין. דער ראָ האָט אים געטרײיסט אוֹן צוי געשריבּן מיט דריבּנע אויסיעלעך, אַז אַזױנס אין שוין געװען אין די ציימן פון גאָלעם בּאָװעל, בימיי עזרע אונעכעמיע, װעאײין קאֶל כאָדאָש טאַכאַס האַשעמעש, נאָר שיװע זיצן האָט ער פונדעסט? װוענן געראַטן,

119

פעטער זישע, װאָס האָט גי סויװל געוען די זעלמעניאַנער, האָט די מײַמע װעגן דעם מאָסקװער לאָשנקױדעשדיקן קאַרטל פריער פֿאַרשפּרײט אין. בּעפמעדרעש, װוּ ער אין נאָך סאָניעס ניט?אַײנ. געגעבּענעס שידעך געװאָרן אַ נאַנצער בּענבּאַיִם, און ערשט נאָכ. דעם מיט אַ גרוימער פאַרשפּעטיקונג איז די דאָזיקע װונדערלע? כע יעריע. אָנגעקומען אין רעבּזעהויף.

פעטער יודע האָט בּאַלֹד געפּאַסקנט, אַן די מײַטע' מיט דעם קאַרטל איז אַ ליגן. און קע צו איבּערצייגן זי האָט ערן אַמאָל, ווען פעטער זישע אין אַדױם אויפן גאַנעק אויסלופטערן זיך, געעמנט די פאָרטקע צום הויף און אַרױסגעשדיען : |

-- זישע, עפשער קענסטו מיר װײון די קאַרשל, װאָם דו האָסט בּאַקומען פֿון מאָכקװע?

פעטער זישע האָט אים דעמאָלט קאַלטגלוטיק געענטפערט:

-- די מאָסקװער קאַרטל איז געשריבּן אין לאָשנקױדעש, און סײַװי װעסשו אי איר. פאַרשטײין, ‏ װי אַ האָן אין בּניאָרעם.

-- מאָ. ויז כאָטש אַ קוק טאָן פונדערווייטנם!,

-- אי קאַרטלן װי אַלע קאַתטלעך, -- האָט אים פעטער זישע געענטפערט געלאַטן.

-- עפשער האָט ער טאַקע בּאַקומען אַ לאָשנקױדעשדיק קאַרמט פון 20 עטשער יע און עפשעח ניט.. אָט ראָס װיים ‏ מען אָבּער גענוי, אַז סאָניע פעטער זישעם האָש פאַר דער גאַנצער צייט נים אויפגעלנער רש אַרײנקו ען צום טאַטן איץ שטובּ, אייניקע מאָל אַפילע אַרױס פון דאָרטן אַ פאַרװײנטע.

קיינעד האָט ניש געקענט פאַרשטיין, װאָס דאָרטן אין דער גײַװעדיקער שמוב קומט פאָר.

פעטער איטשע, האָט קעסידער געקוקט פון זיין פענסטער, אַרױנגעכאַפּט זיך אֶפֵּטּ צום פעטער זישען דערקונדיקן זיך, װי האל דער זייגער. ‏ עס אין דאָרטן ‏ אין שטוב געווען. שטענדיק. אָנגע? כמורעט? -שטיל, בּלויז עטלעכע זייגערם האָבּן אַ אַראָּנעקראַפט מון די טונקעלע װענט,

ניטאָ אָב נער ' קין פאַרבאָרגענישן. פאַר פעטער איטשען.

10

אין איינעם אַן אװנט האָט ער אַמערקט אַן בַּיים פעמער זישען האָט מען צוגעמאַכט די לאָהן פריער פֿאַר דער צייט. לאַנג האָט ער דעמאָלט אַרומגעבּלאַנקעט איבּער דעם נאַסן הױף, געי שלאָגן זיך מים דער ריע בי עד האָט נים אַרינגעקיקט אין שפּאַלט פון לאָדן און דערוען מאָדנע זאַכן: אין גרויפן צימער, בּיים ליכטיקן מיש, זיינען געזעסן פעטער זישע, דער איירעם און די מאָכטער. מען האָט געטרונקען טײ. באַלה האָט ער זיך אָנגע: שמױסן, אַז פעטער זישע האָט, קענטיק, געשלאָסן שאָלעם מימ דער טאָכטער.

נאָכדעם האָט די מומע מאַלקעלע אױך בּאַשטעטיקט, אַו זיינע בּאַטראַכטונגען האָבּן אַ געװיסן גרונט.

56

דער הױף האָט זיך צוגעקוקם מינאַצאַד צום נאַנג פון די פּאַסירונגען, אָבּער נאָכדעם האָט ער זיך (דער הויף) אָנגעהױיבּן בּונטעװען, צוליב אַ קליגיקייש, און מען מוז מוירע זיין, א שול. דיק אין דעם איז װידער פעטער זישע.

װי בּאַװוּקט, איז דער זעלמעניאַנער אינפאַך װי אַ. שטיק ברױיט. ער נעמטן אָן אַלוץ, װאָט סע מאַכט זיך, און לעבּט וייטער. אַזױ איז אויך געווען מים אֶשּ דעמן שידעך. דער פּויערישער פּאַװל אַלישעװסקי האָט דאַפקע אוימנענומען. לויש אַלע סימאָנים האָט ער אויך, פון זיין זייט, אַרױסגעװיזן אַ װילן צו קרויוולען זיך מיש דער גאַנצער מישפּאָכע אָן אױיסנאַם. פעטער זישע האָט זיך אָנער אֵיינגעשטעלט און בעשומויפן ניט געװאָלש דערלאָזן, עמעצער זאָל געניסן פון זיין ‏ איידעם.

ער האָט זיך געקליבּן האַלפן דעם איידעם אָפּנעזונדערט.

דעמאָלט האָט מען זיך דערװוסט, אַז פּאַװל אָלשעװפקי האָמ געהאַט דאָ ניש לאַ. די קאַװאָנגע צו פאַרבעטן אַלע. זעלמעניאַנער אין קינאָ. ער איז, געמלעך, דעתאַנגען, אַז צװישן די עלטערע זעלמעניאַנע- זיינען פאַראַן. עלעמענטן, װאָם וינט זי לעבּן האָבּן זי נאָך קיין קינאָ-פאָרשטעלונגען ניט געזען.

201

דאַכט זיך : פעטער זישע האָט געדאַרפט זיין צופרירן פון אַזאַ . איידלקייט מיצאַד דעם איידעם זיינעם, האָט עה זיך אָבּער אַינגעשפּאַרט און דערקלעחט אָלשעװמקין מיט דער גאַנצער האַרש? קייט, אַז אייבּ ער װיל לעבּן בּעשאָלעם מיט זיין שװער און שווי: גער, זאָל ער זיך ניט מישן מיש די הויפיקע.

-- דאָט זיינען אַזױנע סאָרטן מענטשן, -- האָט פעטער זי שע געואָגט, -- װאָס סע שאַדט ניש האַלטן זיך פון זי אַ בּימט פונדערווייטנט.

פעטער זישע האָט דערביי גענעבּן צו פאַרשטײן פּאַװליוקן, אַז ער האָט זיך מיסכאַטן געװען בּלױז מיט אים און מיט זין שטוב, און װייטעה מיט קינעם ניט. קעד אוספירן דאָס זייני. קע, האָט ער אַרױס:ענעבּן אַ בּאַפעל דער מומע גימען, זי זאָט מייקעף אָנטאָן די יאָנטעװדיקע מאַלצּושים, און אין קינאָ. איז אַװעק בּליז רעב זישעם שטאַם, אָן דעם הױף.

1

אַ פּאַטש אין פּאָנעם דעם רעבּזעהויף. זינט רעב זעלמעלע האָט אַװעקגעלײגט דעם יעסאָד פֿאַר דער מישפּאָכע (גענרינדעט

אין 41864,. איז נאָך אַזאַ געװאָלע ניט אָפּגעשאָן געװאָרן.

-- אונדז גייט ניט אין דעם, -- האָט מען געשײַנעט ‏ אין די שטיבּער. -- אונדן גייט אין האָנאָר!

די אױפּגעבּראַכטע מומע מאַלקעלע האָט גענומען דעם פע: טער איטשען אונטערן אָרעם און זיך אַװעקגעלאָזן אין קינאָ. פע: טער פאָליע האָט ‏ מיטגענומען זיינע פינף-ועקם קינדער און אין אַװעק אין קינאָ. דאָס װיכטיקסטע איז אָכּער, װאָס פאַלקע פעטער איטשעם האָט גענעבּן צו װיטן, אַז אוב מען װיל זיך לאָזן קאָסטן געלט, קען ער אײנאָרדענען אין שטאַל אַן איגענעם קינאָ. ער האָט שוין אַפילע געהאַט אָנגעהױבּן בּיסן די נענל פון צופיל שע: פערישע געדאַנקען. אין קאָפּ. פּונקט דעמאָלט אין טאַנקע געקומען צו אים מיט אַ מאָדנעם פאָרשלאָג: |

122

-- אוב דו װילסט, -- האָט זי געזאָנט, -- קאָנסטו פאָר מיש ‏ מיר קיין װלאַדיװאַסטאָק,

האָט ער אויפגעהערט הּויטן די נעגל און אין אַװעקגעפלױגן מיט מאָנקען.

א פעטער דשע האָט מעװײַעש געװען אַ הױף מיט מענטשן, און אַ ,קינאָ אין שטאַל מוז מען איצט האָבּו װי דעט לעבּן? איז מען דאָך אָבּער אױף דעם ניט מער, װי אַ שיליוע, א פינטע: מליוש, אַ לאָװעלאַט, אַ פּוסטע ואַך! 0

6

וועגן דֶער מומען גיטען גיט מען איבער, אַז אַ פּאַר װאָכן נאָכ קינאָײאָװונט האָט זי געשויגן, און נאָכדעם, אין אַ גוטער שאָ, האָט זי אַ רייה געשאָן מיט אַ ציטערעך איראָניע מיקויעך דער היינטיקער וועלט :

-- מען מאַכט פינסטער, -י האָט זי געאָנט, -- קעדײ דו זאָלסט ניט זען דעם שװינדל.

נאָך אַמאָל גייט זי גיט,. אַז מען זאָל זי אָפּנילמן.

-- דער הויף האָט זיך אָבּער געשאפן װענן קינאָ אַ נאַנץ אַנדער פֿאָרשטעלונג. עם זיינען אַפילע אַרױמנעזאָנט געװאָרן מײ: נוגגען,. אַן קינאָ שטיינט איכּער אַליץ -- אי עלעקטרע, אי דאַדיאָ. וועגן פעטער איטשען אין שוין אָפּגערעדט. אינמאָל, בּיים די מו- מע מאַלקעלע האָט אומגערן אויסנעקערש די װעטשערע אין אױװן, האָט ער געפּרוװום אויסנוצן איר װײך געמיט און אַ זאָג געטאָן:

-- מאַלקעלע, װען סיר זיינען מענטשן, כאַפּן מיר זיך הײנט אַרין נאָך אַמאָל אין קינאָ,

ליידער האָט ער נים געפּױעלט, און געמווט בּאַנונענען זיף מיט איבּעהטראַכטן אויפטניי די אַלע יאָם:װאַסעדן מיט די וייסע בערן, װאָס האָבּן זיך צו אים בּאַװיזן דעמאָלט אין יענעם קישעמדיקן קינאָגאָװונט. פעטער איטשען איז געװען פול' מיט פאַנטאַסטישע וי אונגען, אַרומנענאַנגען פאַרכאָלעמט מיט אַ פאָר װאַסערדיקע אויגן און צוגעהערט זיך, עפשער רעדש מען ערנעץ אַ װאָרט װעגן קינאָ.

/ 2

-- אויף אַזױנס האָבּ איך זיך ניט געחיכט, -- האָט ער געואָנט צו מאַלקעלען. -

ביינאַכט, שטעפנדיק אַ פּאָר װאַטאָװע הויון, האָט ער הע" טראַכט מיט אַ װײטאָג אין האַרצן װענן וייסע בּעֵרן, װענן פאַר. פּראָרענע װאַנדערער אויף די אַיובּערג, װאָס פאַר זי זיינען װאַ. טאָווע הויזן װי אָנגעמאָסטן. און עֶר האָט שוין לאַנג מוחל געװען זישען די בּאַלײדיקונג, ‏ אַפילע אַליין אַװעץ איבערנעטן. זיך.

- נאָל מיין טייכל, -- האָט ער דאָרטן געזאָגט, -- קומט אױס, אַז דער קינאָ שטייט אַ סאַך העכער פון עלעקטרע און פון ראַדיאָ.

-- אַ פאַך סייכל האָסטן טאַקע -- האָט אים פעמער זישע פאָרט אַ. שטאָך געמאָן. |

6

פעטעו זישע איז נים. קיין צוגעלאָזענער מענטש. ער לײרם, אויסער די אַלע פּראָסטע קראַנקהיזשן, . אויך פון. גײַװע און ‏ פון אָנשטעלענישן, און אַ סװאָרע, אַן איצש מאַכט ער אויך דעם שי נעט אָנשטעל. די מייפע מיט דעם מאָסקװער קאַרטל איו אַ בע: פיירעשער ליגן. ער בּראָקט ליגנט און עסט זיך אויף לעבּעדיקערהייט. עס לאָז זיך אויס, אַן מיש דעם שידעך אי ער נאָך אַלץ ניש שאָװעבּעשאָװע, װאָרעם אַנומלשן,, שוין לײננדיק זיך שלאָפן, האָט ער פּלוצלונג אַ זאָג געשאָן צו דער מומע גיטען:

-- איז װֹאָם, גיטע, האָבּן מיר שוין אױסגענעבּן אונדוער על. טערע טאָכטער סאָיקען ? === יאָ, -- האָט זי געענטפערט, -- אין אַ מאַזלדיקער שאָ!

-- נו, איז װי געפעלט דיר עפּעס דער שידעך;

און איידער די מומע גיטע האָט בּאַװיזן צוטראַכטן עפּעס אַ שטיקל. ענטפער, װאָס זאָל אים האַװירן, האָט עד אויסנעדרייט דאָס פייער און אַ זאָנ געטאָן אין דער פינסטער:

--- נאָך אַלעמען, הערסטו, איז אַזאָכאונאַזװײ צו אונדו בּיירן !

אין דחויסן האָט זיך פּונקט דעמאָלט געשטעלט אַ פראָסט.

124

85 א 7 א 6

מג

ס'איז אַרױסגעפאַלן א סיפער שני. אונטעה די פענסטעף האָבן זיך אָנגעהורבּעשט שפּיציקש בערג. דעד רעבּזעהױף איז אַזױי מיף אַרונטערגעקראָכן אונטערן /שניי, אַז קוים װאָם מען האָט אַרױס? געזען די שטיקער װענש מיש די פאַרשנײיטע פענסטערלעך. די װיי* סע דעכער האָנן זיך אַראָפּגעדוקט נידעריקער. די שטובּ-ראָגן זיינען געשטאַנען נאַסע, - פארשנייטע, פאַרשמירטע, װי אָפּגעקאַלכט.

אַרום האַלבּער נאַכט איז בערע אַחים אַ פאַרשלאָפענער, אין קאַלאָשן אויף די בּאָרװועסע פים, האָט זיך דערקליבּן פאָרזיכטיק צו פעטער איטשעם פענסטער און אָנגעקלאַפּש. באַלד האָט זיך אַ הײב געטאָן פון אינעװײניק ראָם פאָרהענגל, דער מומע מאַלקעלעס איבערגעשראַקענעה פּאָנעם איז אַרױסנעשװוּמען, װי פון אַ װאַ* מער, און זיך ברייט צונעקלעפט צום שױב. בערע האָט ניט גע? קענט צומראַכטן װאָס צו זאָגן, געמורמלט עפּעם אונמערן װאָנץ, און מיטן האַנט -אָנגעװיזן אויף זיין דירע, אױיבּן אין מויער.

-- אַװאַדע עפּעט מיט כײַעלען, װאָס? -- האָט זיך די מומע מאַלקעלע געכאַפּט. ‏ |

ער האָט צוגעשאַקלש מיטן קאָנ

8 בערע האָט דורכגעמאַכט אַ לאַנגע, שװוערע נאַכט. קוידעמ? קאָל האָט אים די מומע מאַלקעלע אַװעקגעשיקט נאָך אַ שליטל. ער האָט געגראַכט דאָס שליטל, זיינען ביידע װײבּער צו אים צוגע?

128

שטאַנען, אַז ער מוז מיט זי מיטפאָרן אין קליניק. פאַרשטײט זיך, אַז ער האָט זיך אָפּגעזאָגט. מאַרשטײט זיך, אַו כײַעלע האָט זיך באַלר אַרײנגעװאָרפן מיטן מאַנטל אין בעט, און פון איין קימפּעט. געשריי צום אַנדערן האָט זי אַרױסנעװײנש װענן דעם, אַן ס'איז שוין גלײכעױ צו האָגן אַ קינד פון אַ שטין אײידער פון אַבַּאָטט שעוויק. ‏ ס'האָט אויך געהאַלטן, אַז זי זאָל זיך בּיכלאַל אָמּואָגן האָכּן דאָס קינד.

דעמאָלט איז פון אונטער דער ערד. אַרױסגעװאַקסן פעטער איטשע און מיט דער רעציכע, װאָס איז אייננטימלעך פאַר דעם דאָזיקן מענטשן, האָט ער אים פּראָסט פּאָשעש נעסטראַשעט מיט פּעטש, | |

-- סאי דײַן קינד, צי ניט? -- האָט ער געשריען, -- בּולעך אײינער!

-- װאָם היצסטו זיך אַװי? -- האָט. בּערע צו אים אַ שמייכט געטאָן, -- בי מײן קימפּעט האָסטו (עפּעס אַ סאַך געפירש די מאַמען אין קליניקעט? -

-- פּערעאָדעם, װאָס נלײכסטו זיך צו מיר? -- דער מע טער האָט זיך נאָך מער צעקאָכט, -- איך בִּין געװען אַן אִרע; מער שניידער, און דו בּיסט אַ בּאָלשעװיק. ס'איז דאָך זין קְלי. ניק, גוילעם!

און אַטילע כוץ דעם איז אויך בערע ניש געװען גערעכט, װאָרעם זיין קימפּעם. בערעם, אי פאָרגעקומען בי גאַנץ אַנױערע אומשטענדן. די מומע מאַלקעלע, זאָגט מען, איו דעמאָלט גענאנ? גען צום טייך װאַשן גרעט, און שוין גאָרניש װילנדיק האָט זי אים דאָרטן געהאַט. בּיי דער פּראָלאָוקע. מען האָש זי דעמאָלט גע: בּראַכט צו פירן אויף אַ פּויערשן שליטן צוזאַמען מיטן קינד, און, פאַרשטײט זיך, אַז ס'האָט ניש געהאַט קיין שום סענם פאָדערן פון פעטער איטשען, ער זאָל זי נאָכדעם נעמען און פירן אין קליניק.

אין. יענער נאַכט האָט מען בּערעס אַקשאָנעם געבּראָכן, װי אומגלױבּלעך ראָס ואָל גיש אויסקומען. ער אין ראַפקע יע גי פאָרן אין קליניק, דירי וי וי

126

אונטערװעננס האָט זיך די מומע מאַלקעלע נאָך נענוג זיף איזדיעקעװעט איבּער אים. בי יעדער אָפּטײק, לעמאָשל, פלעגט זי אים אַראָפּשיקן איינקױפן פאַרשײדענע סנולעם, װאָם בּלוז זי אַלײן איז געװען א מיוונטע אױף זי.

דאָט שלימל איז פול געװאָרן מיט פאַרשײדענע קריימעכצער, זאַלבּן, שמירעכצן. ער האָט געשויגן, װי אַ פיש, נאָר אײנמאָל פאַרן גאַנצן װעג האָט ער זיך אַ קער געשאָן צו דער װײבֿ,

ער האָט געמרענט:

-- װחוּ סיטע אַװעקגעלינט, כײַעלע, דעם שליסל פון אֵל2 מער? |

כײַעלע האָט זיך דעמאָלט אָנגעכאַפּט פאַרן רוקנבּיין און אין איר ציטערן ויימאָ: גענומען כּאַקלאָגן זיך פאַר דער שוינער, װאָס בערע גייט נאָך אלץ ניש אַרײן אין איר לאַנע. ער טראַכט נאָר װעגן שליסלען. בערע האָט איר בּאַלד געענשפערט, אַן דאָס האָכּן אַ קינד גי נים. אַריין אין זיינע היסלײַװעסן און, בּעעמעס, דאַרף ער זיך גאָר אינגאַנען ניט מישן אין די וייבערשע איניאָנים.

-- פאַרװאָס זשע אָכּער האָסטו זיך פריער געמישט? -- האָט זיך כײַעלע צעװיינט,

אויף דעם האָט בערע געמונען פאַר ניטיק ניט צו ענם" מערן. |

-- און װאָט װעט זיין מיש אַ בּרים? -- איז די מומע פּלוצ: לונג אַרױם מיש אירער אַן אייגענער זאָר;.

-- האָדי! -- האָט ער געענשפערט, -- קין בריסן װעט דיר שוין מער נִיש. אויסקומען צו פּראַװען. - /

מער האָבּן זי שוין ניש גערערט

3 די שטאָט אי געלעגן אין אַ מיפן, װאַרעמען שניי. שמיל, װי אויף אַ בּוידעם. הונדערט דרייטיק טױונט מענטשן, ניט רעכענענדיק

קיין אױפעלעך. בי א יאָר, זיינען שוין היפשע עמלעכע שאָ גע לעגן אונטער די װאַרעמע קאָלדרעס. זי פּראָדוקציע פון כאַלױמעם

127

איז געשמאַנען אין פוקן בּרען. כאַלױמעם, כאַלױמעס, כאַלױמעס פון די פאַרשײדנסטע ששאָפן. אַהינטער די לאָדנט האָנּן זיך דורכ- געטראָגן אַלמע לייוונטן פון. בירגעריקריג, ‏ האָפענונגען, | קלאַטןנע: וויעט. עח:עץ אונטער אַ פּערענע האָבּן זיך געשפּונען שווערע נעם: מאַנישע כאַלױמעס. עלעקטרישע, לאַננע ציפערן האָט זיך געכאַ: לעמט אַ טוער פון מעלוכעײפּלאַן. |

בּלויז |איַנער. אין דער גאַנצער שטאָט, דער פעטער פאָליע, אין ‏ אָפּג(עשלאָפן זייגע אַיזערנע געכט אָן כאַלױמעס; געלענן ‏ װי אַ דאַמף-מאַשין נײ דער װײבּ אין בּעט און איר געכראָפּעט אין אויער,

5

פּונקט זעקם אַזינער פאַרטאָג,, בּיים אַ גרויסער שניי-זאַװע: רוכע אין דרויסן, איז געבּאָרן געװאָרן אַ. שפּאָנל:נײער זעלמע: גיאַנער. דער דאָקטער האָט אים פון היספּײַלעם אַושׁ אַ מאַטש געשאָן אין געזעטל. דאָס נעפעשל האַט געהאַט אַ. שװאַרצע קוטש: מע האָר, בּרייטע פּלײצקעם און ‏ ס'האָט! שוין אָפּגעגעבּן פון אים מאַװאָלינקעט מיט היי און נאָך עפעם. טע קאַפּישל {).

בערע איז געזעסן אין טונקעלן. קאָרידאָר. און געדרעמלט, און אַז די מומע מאַלקעלע האָט אים אויפנעטשוכעט מיט הער יעריע האָט ער אָפּגעזיפצעש פון נאַכעפרועף:

-- אוב אַזױ, -- האָט ער געזאָגט, -- קען איך דאָך שוין מיסטאָמע גײן 2

ער איז אַװעק אַהים, געשטעלט דעם סאַמאָװאַר און אוימנע? מרונקען פופצן גלעזער טי מיט װאַרעניע.

, 6

אינדערפרי האָט זיך די מומע מאַלקעלע בּאַװיזן אין הוה מיט דער פריילעכער בּסורע. זי האָש זיך געשמאַק דורכגעקושט מיט אַלע זעלמעניאַנער און מיט סטאַם מענטשן, װאָם האָכּן זיך איר באַ. געגנט אין װעג. וענן אַ ברים, האָט מען שוין געװוסט, אין ני;

228

מֹאָ. װאָס צו רידן. אַזױנע זאַכן פּױעלש מען ניט. מען האָט זיך בּלויז געקליבּן ראַטעװען דעם נאָמען,

פעטער יודע און פעטער אימשע זיינען אַרױף צו בּערען און מוידיע געװען מים דער ער האַרבקײט, אַז זי בּאַשטײען, דאָס קינד זאָל היסן: זאַלמ ען. אָפּגעזאָגט -- זיינען זײי, װי צוויי אָרעמע מעכוטאָנים, געבּליבן שטיין זארטן אויף אַ משוווע.

בערע האָט געענטמערט אַז:

- װעגן נאָמען דאַרף איך זיך נאָך מעיאַשעװ זין, אָבּער יעדנפֿאַלם װעט סקינד ניש' היסן זאַלמען, װײל דער זיירע רעב זעלמעלע איז לויט אַ סאַך סימאָנים געװוען אַ בּאַלענופל, און כוץ דעם איז פאַר מיר בּיכלאָל נים קלאָר, פון װאַנען האָט עס ודער זיידש גענומען געלט אױף אױסבּויען א הױף.

טאַקע פון װאַנען? |

-- איז װאָס װילסטו דערמיט זאָגן, אַז דער טאַטע אונדוץ: רער איז געװען אַ קעשענע-נאַנעװ ? -- האָכּן זי זיך גענומען רוקן צו אים נעענטער,

בערע האָט אויך דאָס מאָלק געפונען פאַר ניטיק ניט צו ענטפערן.

אוה מאָרנן איז געקומען פון קליניק כײַעלעס בּאַרימט גע? װאָרענע בּאַשטימונג, אַז איר קינד הײסט זעלמעלע. עס האָט פאַר: שמעקם מיט פולװער. בערע האָש דעמאָלט האַרט אַ שווייג געמאָן, די בּאַקן-בײנער זיינען אַרױפנעקראָכן שאַרפער -- אַן אָנאָג, אַז דעם קאַמף האָט ער אָנגענומען. 0

כעוורע קאָמיוג (די = שיליועם) איז געשטאַנען גריים אַרױס: צוטרעטן.

אַפּאָנעם, ‏ שוין לאַנג שטיל געװען אין הױף.

די אַלטע האָבּן זיך בּאַהאַלטן { אין די שטיבּער, געמאַכט זיף טאַס, פוקט זי װײסן ניט װענן װאָס קע רעדט זיך, און מים א בּרעג אויג אַרומ;עמאַפט דעם מוינע. די מאַשין האָט נעשמעפט,

מ. קולבאַק, זעלמעגיאַגער (9) 109

דער הובּל האָט געהובּלט, און פעטער זישעם אַלמע זיגערס זיינען אויך אַלע אַװעקגענאַנגען.

בּיישאָג, בּיים קיינע ענרערונגען אין ניש געװען צו זען אין אין רעבּזעהויף, האָט פעטער איטשע געזונגען אַ ליר:

גי איך סערמיעגעס װאַטאָלען ניי איך פּעלצן װינטעראָװע פֿצר מײינע פויערימלעך בּעמעקעך האַשאָװע.

ופ אַ גואלדריס, װוּ 8 לאטע, אַלץ פאַרשטשאָבּעט לעאײסאַטע, פאַר מייגע פּויערימלעך

די לאַפּטשעװאטע...

אין געװונקען האָט ער גנייװיש צו דער מומע מאַלקעלען: -- טיש דער שנור, הערסמו, האָנּן מיר, בּאַרעכאַשעם, גע: טראָפן אויפן שענסטן אױמן! :

אינאָוגט. די מומע מאַלקעלע האָט זיך געקליבּן אין קליניק אַרײין. פּלוצלונג האָט זי בערע פֿאַרדופן צו זיך און געבּעטן איבּער? געגן דער קימפּעשאָרין, אַן דעם זון זיינעם רופט מען ומ אַראַט.

-- טאָמער געפעלט ניט כײַעלען די זאַך, -- האָט עד געצויגן דעס װאָנץ, -- קען זי מאָרגן גין כאַסענע האָכּן פאַר אַ מאַז.

פעטער איטשע האָט דעמאָלט שטאַרק אַ הײַב געטאָן די הויז און איז אַרױם זיך שלאָגן : |

-- גיט מיר אים אַהער, דעם בּופלאַקס, איך דאַרף אים דאָ צערײיבּן אויף אַש!

און פעטער יודע האָט אַרױפגעשריען צו בּערעס פענסטער:

-- װער בּיסשו אַזױנס, כאַמערוק, װאָס דו גײיסט מעװײַעש זיין מיין טאַטן? ‏ -

230

און פַעטער זישע אין אויך אַרױם. יעה האָט אַ ואָג ג שאָן צו די װײבער (אַ משיקאַװע זאַך צו װיסן, אַלעמײַ פעמער זישע רעד שטענדיק צו די װייבּער) :

-- כ'האָבּ. גאַנץ גוט איבּעהגעטראַכט, און איך זע אין, אַז די מײַסע מיט דעס נאָמען װעם בלייבן אַ פלעק אויף אונדוער מיש- פּאָכע לעדוירדוירעס.

אָנער אַפילע איצט האָנן בּיים פעטער יורען אַ שפּאַר געי פאָן די אוגלעך אַריבּער די שפּאַקולן : |

-- און דיין. איידעם, זישקע, איז נים קיין פלעק אױיף דער מישפּאָכע?

מעטער זישע האָט אים דעמאָלט קאַלט געענטפערט:

-- ערשטנט, ריד איך נים צו דיר, צװײטנס, האָבּ איך אוף מיין איידעם אַ העשער פון אַ מאָסקװער ראָ, און, דרישנט, װען דו בּיסט נים קין בּורדערײַמע, װאָלסטו אויך געװוּסש, אַז אַװוינם איז שוין געװען בּימיי עזרע אונעכעמיע;, װעאײין קאָל כאָראָש מאַי כאָס האַשעמעש. |= נאָך גוט, װאָס מעטער וישע האָט נים נעמאַכט דעם כאַ. לעש

עס האָט זיך געקערט כוישעך. קוים װאָס די מומע מאַלקע? לע האָט אַרײנגענומען די שלענער צו זיך אין שמוב אַרײן, זי איז געװען אויסער זיך, יעס איז אַ פװאָרע, אַז דאַפקע זי האָט אין דֹשַײ - שטיל אונטעח:עהעצט די פעטערס אין קאַמף פאַר רעבּ זעלמעלען, און אויך. בּענוגיע ‏ כײַעלעס אַרױסטרעטונג איז ‏ זי, זאָננדיק דעם עמעם, נים געווען אינגאַנצן ריץ.

די מומע מאַלקעלע איז געװען אויסער זיך.

און דערפון שמאַמט עס עפשער, װאָס שמפּעם בּײנאַכט, קו. מענדיק. צוריק פון קליניק, האָט זי געפונען פאַר איה כויוו אַדורכ; גי די זעלמעניאַנישע שטיגער און איבּענענּן: -

-- װאָס זאָגסטו דערצו, מיט בערעם מאַראַטל קערט זיך דאָך דער גאַנצער קליניק ?

און נאָנדעם האָט זי אַרײנגערופן מימ אַ מערעץ פאַלקען צו פעטער זישען אין שטוב אַרײן, װוּ אַלע פעטערס זיינען געזעסן

121

אַרוּם אַ גלעזל טי. מען האָט אים געבּעטן, ער זאָל דערציילן, װענן מאַראַטן, ניט װענן בּערעס, נאָר װעגן יענעס, דעם אומבּאַקאַנטן מאַראַט, צי עה אין כאָטש געװען אַן אָרנטלעכער מאַן, צי האָט ער כאָטש האָלט געהאַט ידן, מעקױעך אַנדערע זאַכן רעדט זיך שוין ניט.

פאַלקע האָט פאַרזכערט, אַז װעגן ערלעכקייט אין ניטאָ װאָס צו ריידן. ער האָט אויפנעקלערט מאַראַטט ראָל אין דער פראַנ: צויזישער רעװאָלוציע, אָנגעװיזן אויף דעם קאַמף צװישן די יאַ. קאָצּינער און די זשיראָנדיסטן, נאָכדעם האָט ער זיך אָפּגעשטעלמ אויף דער פּאַריזער קאָמונע, קריטיקירט שאַרף די גרוימע מאָעסן, װאָס זיינען געמאַכט נעװאָרן דעמאָלט, און פאַרענדיקט מימן אַן לויבּ? געזאַנג צו דער אַקטאָנער?רעװאָלוציע,

אין יענעט אָונט האָבּן די קאָרענע פעטערס עטװאָס געלערנט.

ושא דער טויט פון פעטער וישע

פעטער זישע האָט געשמייכלט.

װי אַלע גיבן איגער, האָט ער זיך אין יענעם לעצטן װוינטער: אָװונט געפילט גאַנץ גוט, געמריבּן אַפילע קאַטאָוועם מיט פאַל. קען און מיט דער מומע מאַלקעלען װעגן רי הינטיקע שיינע אײניק? לעך (וועגן די איידעמס האָט מען נאָך אַלץ ניט געטאָרט דערמאָנען).

און װער האָט עס געקאָנט גלױיבן, אַן אויף מאָהגן אין דעף ציים װעט שוין פעטער זישע נימן זיין צװישן די לעבּעדיקע?

איצטער װייסן שוין אַלע, איצשער װייס מען שוין, אַז די װײכקײט, װאָס פֿאַרן טוט, האָט פון אים דעמאָלש אַרױסגערעדט. ער האָט לאַנג געקוקט אויף די זעלמעניאַנער מיט זיינע געלבּלעכע ויים? לען, און זײ, די שעפּטענע כעורעליט, האָנן ניט פאַרשטאַנען, אַז ער זעננט .זיך מיט זיי, |

אָן שום סאָפעק, אַז ער האָט דעמאָלט פאָרגעפילט דעם מויט, זי די אַלע אַלטע זײנערמאַכערס, װאָס האָבּן צו טאָן אין אַ נע= יסער מאָם טיט לעבעדיקע כפייצים: װילן זי -- שטעלן זי פּאַ. יאָלינקעס צונויף. אַ. זיגער און ער גײט; װילן זי --‏ שוען זײ אָן די שפּאַקמיװ, ציען אַרױס די רעדעלעך מיט די הערלעך און עס איז שוין בּיכלאַל גאָרנישט ניטאָ, װי שרעקלעך דאָס זאָל גיט אויסקומען. |

6

אוי! מאַרנן איז דער פעטער וישע אױפנעשטאַנען מיטן בּרוך אויף טאָ:. אין דרויפן אין געשטאַנען א שאַרפער פראָסט. ער האָט

1342

אױפּגעבּלאָזן דעם סאַטאָװאַר און אין דער שנייקער בּלויעניש, װאָס האָט געשלאָגן פון די שױבן, געשטעלט זיך דאַװנען. שפּעטער האָט עה, אַ פֿאַרװיקלטער אין טאַלעס, צוגעטראָגן רער מומע גיטען אַ הייסע גלאָן טי צום בּעט.

דער מומען ניטען איז בּאַפאַלן די קאַלטע גרויל. לוט דעם טאַלעם אין דער שאָטנדיקער שונקלעניש האָט זי געמיינט, אַז מען איז עס געקומען נאָך איר; קוים װאָס זי האָט בּאַװיזן איץ אֵיילע; ניש אַרױױפכאַפן עפּעס אַ פאַטשײלע אויפן קאָפּ, נאָר ערשט דעמאָלט האָט זי דערהערט פעטער זישעס פאַרליבּט קאָל. ער האָט נעי זאָנמ;

-- טרינק, גיטע, טרינק, אַ גאַנץ לעבּן האָסטו געקאָכט מאַר מיר שיי, און כ'ווייס גאָרניט צי כ'האָב עס פאַרדינט,

די מומע ניטע האָט פון שטוינונג נאָרנישט געענטפעױט. מאיז פאַר איר בּלויז קלאָר געװאָרן, אַז מיטן פעטער האַלט נאָר נים נוט,

נאָכדעם איז זי אַ גאַנץ פרימאָרגן געשטאַנען בּיים אױװן, געקוקט פון דער זייט, װי ער זיצט איבּערגעבּויגן איבּער די ציפער: בלעטלעך, ביז זי האָט סאָפּקאָלסאָף ניט' דערזען, אַז זיין פּאַטיל. ניצע און די פּלײצעס זיינען שוין ניט קיין הינע. און אָי דאָם מוז מען צוגענּן, אַז װאָס עס אי שײַעך טױט-אַכן, מאַלעכאַמאָוע? מישע גענג, אין נאָך ניטאָ אַזאַ קענערקע, װי זי.

וט

מעטער זישע איז מאַקע בּאַלר אין אַ פּאָר שאָ אַרום גע: שמאָרנּן און, קימאַש, װי פון אַ נאַרישקײט.

צום הויף איז צגעפאָרן עפּעם אַ דאָרפישער פאַרפראָרענער שליטן. עס האָט נאָך ון אִים געטראָגן מיט בּיינאַכטיקער קעלט פון די פעלדער. פון אונטערן שטרוי זיינען אַרױסנעקראָכן אַ פּויער און אַ פּױערטע, פאַרװיקלטע, פאַרטערכעטע, מיט האַרטץ קאַר: טאָפל:געזלעך. זי האָכּן זיך נאָכגעפרענט אויף זישע דעם זיעה: מאַכער, האָט מען זי אָנגעװיזן.

134

מכיקעט האָ דער פעטער געמיינט, אַז זײ בּרעננען פון דאָרף מאַרריכטן אַ. זיינער. אָבּעה עס לאָזט זיך אוים (און אָט דאָס איז דער אומגליק6, אַן דאָס זיינען ניט סטאַם פּהערים ‏ פון דאָרף, נאָר פעטער זישעם שמאַרק נאָענטע מעכומאָנים; דאָם זיינען ניט מער װי סאָניץ דעם פעטער זישעסם שװעה און שױינער. איצט, קומענדיק אין שטאָט אויפן מאַרק -- זאָגן זײ -- װעלן זײ שױן האָגן, װוּ איכּערצולאָזן דעם פערר און װאָגן. .

פעטער זישען דאָט, פאַרשטײטן זיך, בּאַשלאָגן אַ קאַלטער שווייס. עם האָט זיך אים מיטאַמאָל פאַרנלוסט אַרומנעמען די מומע גיטען און זעצן זיך װיינען. די מעכוטאָנים האָבּן גערעדט צו אים און ער האָט עפּעס אַלֹץ אַזי װי פאַרהערט, אָבּער דאָס גרױע פּױערל, װי אויף צולאָכעם, האָט איגערנעפרענט מיט היספּײַלעם?

-- ביסטו עם מאַקע זישקע דער זינערמאַכער?

== יאָ.

פעטער זישע האָט געפאָרשקעט מיש דעה בּלײכער נאָז און אַרױסגעקוקט אין פענסטער, צו לייט װיימן שוין נים פון אומנליק. פאַרשטײט זיך, אַן פעטער איטשע דאָט זיך שױן אַרומגעדרײט מיט טיפן כַשֹׁאַד אַרום גאַנעק און ס'איז שוין געװען די געפאַר, אַז דער אױסװוּרף װעש כּאַלר אַרינקומען פרעגן דעם זיינער.

דעמאָלט האָט זיך פעטער זישע אױפגעהויבּן, צונעשלעפט זיך צום שיר און זי אַן עפן געטאָן צום דרויסן:

-- איטשקע, -- האָט ער געזאָגט אַ פאַרכאַלעשטער, -- ווילסט דאָך שוין, מיסמאָמע, װיסן דעם זינעף? /

-- יאָ, -- האָט זיך פעטער איטשע אַ כאַסּ געטאָן -- אַ טשיקאַװע זאַך צו (ויסן!

-- סיאיז ‏ דריי פערטל. אויף צוועלף. |

און דאָ האָט ער זיך אומגעלומפּערט אויסנעקירעװעט, אַ זיפץ געטאָן און אַרױסנעפאַלן אוימן גאַנעק מיטן פּאָנעם אין שװאַרצן שניי,

דער הױף אין געבּליבן רױיַק. דער הויף דאָט אָפּגעװאַרט, געמיינט,. אַז פעטער זישע פירם עם דורך. העם געוויינטלעכן כאַ:

138

לעש, און מען װײיס, צוליבּ װאָס -- קעדיי מעשאַלײעך צו זיין רי יש געבּעטענע אָרכים.

װי פאַרװינדערט איז מען אָבּער נאָכדעם געװאָרן, ווען טיהאָש זיך אַרױסגעװיזן, אַז פעשער זישע איז דאָס מאָל טאַקע געשטאָרבּן! װי בּיטער עס איז געװאָרן אויפן האַרצן!

פעשער זישע האָט אַ גאַנץ לעבּן גענאַרט די װעלט מים זינע אָנשטעלענישן און אויך איצטער, האַלט מען, אין ער אוי מישנע געשטאָרבּן מיט אַ דרײ: דער הויף זאָל זיך לאַנג דאַרפן שלאָגן מיט דער דייע, צי ער לעבּט, אָדער ניט. |

עס פרעגט זיך: צו װאָט אַזאַ מאָדנע אױפפירונג פון אַ מענטשן ? יס 0

7 רה

:

פעטער זישע אי געשטאָרנן. טיף אין װינקל שמובּ איז ער שוין געלעגן אוף דער צערודערטער בּעש מיט אַן אופנעפוישטן הילצערנעם בּויך און מיט אַ קאַלטער בּאָרר צו דער מטעלען געלעגן וי אויף צולאָכעם אַלעמען און לעגּן אים צוקאָפּנט -- די מומע גישע מים די בײינערדיקע הענט, װי מיט אַראָפּנעלאָזענע פליגלען. זי איז געזעפן און געקוקט דורך אירע טרוקענע קײילעכדיקע אויגן, וי אַזױ די נאָפ מענטשן האַװעט אַלום איבּערן שטוב.

די טאַלטאַנאָװער פּויערים האָט מען װאָס גיכער אַרױסבּאַ גלייט, װייל כוץ אַלעמען האָט זיך פעטער איטשע נערוקט צו זי שלאָנן. |

פעטער איטשען איז אויך נים געװען צו פאַראורטײלן, װאָרעם ער, דער טרייער בּחודער, האָט זיך געמאָררעװעט מער פון אַלע. מען, געשטאַנען אינמיטן שטוב מיש אַ גרויסער פוך אין האַנט פאַר זיינע גראָבע טרערן און געשהיען אויפן גאַנצן קאָל, װי אַ קליינער לאָבו, װאָס מען האָט אים אָנגעשלאָגן. לײט האָבּן זיך בּיי אים געבּעטן ראַכמים, ער זאָל אויפהערן. ער האָט טאַקע פאַײ. דולט דעם קאָפּ.

דערפאַר האָט זיך פעטער יודע ניט בּאַחיון. מען האָט גע, כאַפּט אונטערמורמלען, אַז דער משוגענער אין מיט עפעס ניש צו.

286

פרירן. ער האָט עפּעם צו דערװידערן קענן פעטער וישעס מום. פאַרשמײט זיך, סיאיז ריינע מעשונאַעם, װאָרעם פעשער ושע איו געשטאָרבן סאָפֿקאָלטאָף װי געהעריק איז.

פעטער יודע אין אַריין שפּעט אינאָװנט, בּייס דער מעס איז שוין געלעגן ‏ אַראָפּגעהױכּן. די קינדער זיינען שוין געקומען פון דער אַרבּעט. די בּאָנע בּאַשע איז שוין געזעסן בּיים בּעט. אַפילע פעטער פאָלוץ איז שוין אוך געשטאַנען לענן אױװן און גע* דרעמלט. פעטער ידע האָט דעמאָלט פאַרקאַשערט די שפּאַקולן װי אַ רויפע, אַראָפּגעבױגן זיך צום בּאַרמענען און אים אָפּנעדעקט דאָם פּאָנעם. איצט האָט מען געװאַרט אױף זין װאָגיק װאָרט. ער איז לאַנג אַזױ געשטאַנען איבּער:עבּויגן, געשאָקלט מיטן קאָמּ און, ענדלעך, האָט עֶר צו אים אַ זאָג געטאָן:

-- זישקע, יו סטיגעלעבט װי אַ נאַר און אַ בּאַלגײַװע, און געשטארבן... װי אַ נאַר און אַ. בּאַלגײַװע!

און ער האָט זיך אויפגעהויבּן.

מען האָט אים פאַרשװיגן די זאַך.

א

די מישמאָכע איז שוין לאַנג ניש געװען איניינעם. = איצט האָט געעטעמט פון די זעלמעניאַנער רו און שמילקייט, רױיער ריעך פון ,מיף ראַשײער" ערדן, און ס'האָט זיך זי אַלעמען גענלומט, אַז לענגער זאָל זיך ציען דער הײנטיקער געמישלעכער אָװנט. אַפילע פעטער. פאָליען האָט זיך אויך גענלוסט. |

די בּאָבּע האָט עפּעס געקײַט, אראָפּנעשלוננען װי עם איז און נאָכדעם האָט זי א זאָג געטאָן: |

-- שטאַרנן אין אַזאַ פראָסט איז אויך אַ קנאַפּער מײַנל!

זױ האָט עס גערעדט צו זיך, און געװאָלט דערמיט זאָגן, אַז פֿאַר אַן עלטערן מענטשן, װי זי, װאָלט געווען פּאַסיקער צו שטאַרבּן אין אַ לינדערן װעטער,

מען האָט אויף איר אַ קוק געטאָן, אויף דער אַלטער, און בי אַלעמען איז דורכגעפלוינן קימאָט דער איגענער מיעסער גע?

237

דאַנק אין קאָפּ. די בּאָבּע איז געװען מעכולעדיק און האָט עס, נעי בעך, ניט געשפּירט, |

די שיליועם האָכּן זיך. סאָפקאָלטאָת גענומען ששיקן אין די פויסטן, און. אַפילע די דערשלאָגענע סאָניע, װאָס די גאַנצע צייט איז זי געזעמן אין היטעלע, אין די לײַקענע והענטשיקלעף, און פּאַװול. אָלשעװסקי האָט איר געמוזט געבּן שמעקן פו פאַרשידענע פלעשעלעך -- אַמילע זי האָט אויך אַ. שמיכל געשאָן. עס האָט געהאַלטן בּיי כילעל-האַמעס. 4

פעטער איטשע האָט זיך דעמאָלט אָנגעצונדן, װי א העליש פייער: |

-- שילוועס, װאָסי דאָ בּיי אַיך אַ טעאַטער, צי אַ קינאָ, װוּ מען װײיזש װײיסע בערן 2

און אַן סאיז שטיל געװאָרן, האָט מען ערשט נאָכדעם רער; העוש פון אַהינטערן אױיוון פעטער פאָליעם בּיינערדיקן געלעכטער, פּונקט מען קייקלש שטינער. עס האָט זיך געען, װי ער ציט דאָרטן דעם רימען אַרום די הױזן, עפשער װעש זיך אים אֵינגעבּן פאַרשטיקן ראָס געלעכטער אין בּויך.

ער האָט זיך. פאַרשעמש און איז אַרױם פון שטובּ.

2

דער אױפּגעבּראַכטער פעטער איטשע האָט זיך אַװעקנעשטעלט איגערן מעם זאָגן מילום. דעמאָלט האָבּן די שיליועס געפונען פאַר גיימיק װאָס גיכער אַרױפרוקן זיך פון ששובּ. אויסער דעם, האָט טאָנקע געמוזט היינטיקע נאַכט דורכפירן אַן אָנֹפלו אויפן צ. אַר. ק., װאָס אָפּלײגן האָט מען עם בּעשומויפן נים געטאָרט. זי האָט אָנער געבּעטן מען זאָל װאַרטן מיט דער לעװײַע -- אינדערפרי װעט זי אוט. בּאַדינגט קומען. פאַלקע איז אַװעקגעפלױגן מיט איר. זינט מען האָט זיך גענומען קלייבּן קיין װלאַדיװאָסטאָק, איז זי שוין ניט אָפ. צורייכן.

6

138

אַדורך דער געעפנטער טיר, קעדיי אַרױסלאָזן דעם רײיעך פון מעס, האָט זיך געזען אַ װיישע, האַרטװײסע נאַכט מיט קאַלטע שטערן פון הונדערשער קאָלורן. דעה פראָסט האָט דאָרט גענליווערט מרוקן און דורכזיכטיק. שטיל; און פוסט. -

6

פּאַװל אָלשעװסקי האָט אַואָפּנײענדיקק פון הױף זך נאָכ? געפרענט מיט אַ סױידעסדיקער ניגעדיקיט בי דער צוגעטוליעטער ווײיבּ, אַלעמײַ די מעטערם האָבּן ניש אָנגעשאָן קיין טפילן און טאַ: לייסים און ניט געבּלאָון קיין שויפער. סאָניע האָט אים אויף דעם געענטפעהט, אַז דער אַלטעף דאָר אין שוין, אַפּאָנעם, . אויך נימ װאָס אַמאָל, און בענוניע שויפער בלאָזן האָט ער אַ טאָעס, װײל שויפער בּלאָזט מען גאָר שװוּעס, אַלם אָנדענק, װאָס אַװראָהאָם אָװינו האָט אַרױסגעפירט די ײדן פון מיצראַים ‏ / |

3

בּיים מעס זיינען איבער:עבּליבּן די מומע גיטע און. פעטער אימשע. זי האָבן לייכט אָפּגעעטעמט, אָנגעצונדן די מעשענע לײכ- מער צוקאָפּנם, אײבּערגעקערש די בּילדער, פאַרהאַנגען די שפּג- לען, די זייגערס און גענומען פּראַװען די לעװײַע װי פע בּאַדאַרף צו זיין. |

די מומע גיטע איז אַפילע נאָכדעם צוגענאַנען צום מעם און אָפּגעזאָגט אויף דעם בּאַפאָון קאָלן: |

-- זישע, דו מענסט זיין רויַק, מיר װעלן דיך אימירצעשעם אַרױסבּאַנלײטן װי אַ קאָשערן ייהן!

אויף דעם האָט פעטער וישע גאָרנישט געענמפערט,

האַלגע נאַכט איז אויך אַרײן דער אױסגעשלאָפענער פעטער יודע, אויף קיינעם זיך גי אומגעקוקט, האָט ער זיך בּאַלד אַװעק: נעשטעלש זאָגן מִילִים מיט אַ פּרימאָה:נדיקן שרוקענעם קאָל. אין די פענסטער האָט גענרויט. עם איז געוען בּעעמעס פיין פון זיין זייט, פון פעשער יודעם, װאָס ער האָט זיך אינמישן נאַכט פארט

139

דערמאָנט אָן בּרודער און אין אַראָפּגעלאָפן פון בּעט העלפן אים אין זיין. שווערער לאַנע. די מומע גיטע װעש עס אים קײנמאָל ניש פאַרנעסן!

50

אינדערפרי זיינען אָנגעקומען די שיליועם, און די זאַך איו ווידער מימאַמאָל װאָכעדיק געװאָרן. ‏ מיט דער לעװײַע האָט מען געשריבּן מעשוגענערװײַז.

-- גענוג ‏ אַייך צו פּלאַנכענען, װיינער, -- האָט מען געי שויען, --. גענוג. שוין ! |

ּערעץ האָט געבּראַכט צו פירן פון ערגעצװוּ דעם שװאַרצן קאַסטן, או, אײידער די װייבער האָבּן בּאַװיזן פאַרװיקלען זיך, אַרײן: קריכן אין די װאָליקעט, איז שוין דער טויטע פעטער אַװעקגע? פלויגן. אין אַלדי העלן. מען איז נאָך אים נאָכנעלאָפן. פאַרשטײט זיך, אַז קיין גרויסע' האַנאָץ פון דער לעװײַע האָט מען שוין גים געהאַט.. אויפן בּעסוילעס האָט פּראָסט פּאָשעט געהאַלטן בּיי לײַטישע געלעכטער. דעמאָלט איז דיי מומע מאַלקעלע צונענאַנגען צו בערען מיט דעם װאַרבּן װאָרט: |

-- דו װעסט זיך אונדן לאָזן אַמאָל אױסװינען, צי ‏ ניט,

װאַלד:גאַזלען ? |

-- גוט, -- האָט בערע געענטפערט, אָבּער מאַכט עס ניכער!

און מען האָט זיך זי געלאָזן אויסויינען. העכער פון אַלעמען האָט געקלאָנט דער פעטער איטשע. מיט אַ נאַסן קאָל האָט ער אַ זאָג געמאָן צום צװוייט פעטער, צו פעטער יודען :

-- אַ װעלט, האָ? |

פעטער יודע האָט אױף אים הנועריק 8 קוק געפאָן פון אונטער די שפּאַקולן און געענשפערט:

--. איז ‏ שוין. ניט. גלײכער, אַז מען לינט אין דרערד.

דאָס האָט ער געמײנט דעם פעטער זישען און די מומע העטיען. |

240

און פעמער זישע איז שוין ניט געשטאַנען רויק אָן אַ זיימ נים ג עצויגן. קיין האָר פון בּאָרד און גיט געשמײכלט: --- לייטישע קינדער. | ונ

שפּעט האָבּן זיך די זעלמעניאַנער אומגעקעהש פון דער לע- װײַע, עם איז אָנגעקראָכן א גרױיער אָװנט. דער רענזעהויף אין געשטאַנען אין שאָטנס; אָ עלעקמרע, אָן װאַרעמע אױװונס, הויל, װי דער פֿאַרדראָס נאָך דעם ערשט בּאַנראָבּענעם פעטער.

אומזיסט האָט מען, אַלזאָ, דעם פעטער זישען אַ גאַנץ לעבּן כוישעד געווען, אַז ער מאַכט זיך פאַר אַ,כאָלוש, טראַכט קלוימערשט צו קראַנקהימן פון גײַװע װענן. איצט זעט מען, אַז ער אי געווען אַן ערלעכער מאַן, געקרענקט גרינטלעך און געשטאָרבּן פאַר דער צייט, יעדנפאַלם פריער פון איינעם אַ געויסן עלטערן מענטשן אין רעבּזעהויף, |

:

לעבּן שמָאַל זיינען געשטאַנען צוויי שטשופּלע זעלמעניאַנער? לעך מיטן פּאָנעם צום װאַנט. זי האָבּן מאַשטין געווען אויפן שני. אינעם הינטיקן גרויען אָװנט זיינען זײ אויך געווען אומעטיק, גּלייך און פֿאַרזאָרגט.

-- מאָטעלע, זאָג, און װען װעלן מיר שטאַרבּן? -- האָט געפרענט ליפע ‏ פון קינדער-גאָרטן.

-- סי נאָך אַ צייט, -- האָט געענטפערט מאָטעלע, -- מיר דאַרפן זיך נאָך פריעך פאַרשרײבּן אין זאָגם, נאָכדעם גײן אױף מילכאָמע, און נאָכדעם דאַרפן מיר הײבּן די גערעטעניש.

-- װאָס האָסטו געזאָגט דאַרכן מיר ה"בּן?

-- מיר דאַרפן הײבּן די גערעטעניש.

זײ האָבּן געקוקט אויף די געמעלן אין שניי.

-- הער זיך אֵיין, -- האָט ליפּע געזאָנט, -- איך כּין שוין נָאֶר אַ גרויטער. כ'האָגּ שוין אַ מאָזאָל) אויפן פוס. װײסט, װאָס טאָנקע זאָגטל -" יור 8 יי ר |

זדן ,דעל

241

-- װאָם ? -- זי זאָגט': מאַר א פּיאָנער איז גענוג, אַן ער האָט אַ מאָואָט אויפן פום, נאָר אַ קאָמטאָטאָלעץ דאַרף האָבן אַ ימאָזאָל אויפן האַנט אויכעש. דאָס אין זיער שװער צו האָבּן ליפּע האָט זיך אַ טריימל געטאָן -- אֶז דו פמ'וערן אַ א ג'זיסט װאָסטע בּעמער זיין -- אַ באָלשעװיק, צי אַ קאָמוניסט? -- איכל זיין אַ בּאָלשעװיק פון פינפטן יאָר, -- האָט מאָטעלע געענטפעהט פון אויבן אַראָפ. -- װעל איך זיין אַ זאַו! 4 | -- גי קאַ... -- איז מאָטעלע אױפגעראַכט געװאָרן פון דער אומבּאַװוּסטז ניקייט, --- מיט אַוֹא זאַט, װי דו, איז מיר נאָך בּיכ? לאַל דערװוייל שוועל צו רײידן.

וזעא זעלטעניאנישע אַלערליי

די װיכטיקסטע נײסן, װאָס זיינען זיך. פאַרלאָפן אין רעבּוע: הויף נאָך פעטער זישעט טױמ:

44

פעמער יודע איז אַרױם אין שטאַל נאָך א בּרעט, האָט ער געפונען פאַרששעקט הינמער אַ קראָקװע א שטיקל. פּאָסט-קאַרטל. פון. איין זייש האָט זיך געפונען אַ. שװאַרצער מאָסקװער שטעמפּל, פון דער אַנדער זײט -- פאַרשריגן אויף לאָשנקױדעש. ער איז אַרײן אין שטוב און איבּערגעליענ�